ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1998/24(Siyasi Parti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:1999/15
Karar Günü:23.2.1999
R.G.Tarih-Sayı:10.04.1999-23662
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Milliyetçi Hareket Partisi'nin Genel Merkezi ile ilçeörgütlerini de kapsayan 79 il örgütünün 1997 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca;Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Mahir Can ILICAK veRüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 20.7.1998 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
'1- Dosyada eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından işinesasının incelenmesine,
2- Genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir,gider belgeleri ve ilgili defterlerin bu kararın tebliğinden itibaren 60 günlüksüre içinde Anayasa Mahkemesi'ne gönderilmesi için Parti'ye bildirimdebulunulmasına,
3- Bu kararın uygulanmasının sağlanması için YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na yazı yazılmasına, oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 1997 yılıkesinhesap çizelgeleri ile bunların dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :
Denetimin maddî ögelerini oluşturan defter ve belgelerdeMilliyetçi Hareket Partisi'nin 1997 yılı içindeki Genel Merkez ve 79 il örgütüile birlikte gelirler toplamının 555.562.768.873.- lira, giderler toplamının da586.069.586.360.- lira olarak gösterildiği, gelir eksiği 30.506.817.487.-liranın borç olarak gelecek yıla devredildiği, gelir, gider ve devirrakamlarının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin 1997 yılı içindeki gelirleri267.832.434.736.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun; 196.000.000.000.- lirasının Hazine yardımından,33.649.266.242.- lirasının geçen yıl nakit devrinden, 37.546.268.494.-lirasının banka mevduat faizlerinden, 636.900.000.- lirasının da bağışlardansağlandığı anlaşılmıştır.
Genel Merkez'in defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun61-69. madde hükümlerine uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin 79 il örgütünce sağlanan gelirler toplamı287.730.334.137.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun; 39.691.088.289.- lirasının aidatlardan,5.347.724.050.- lirasının satışlardan, 34.793.242.000.- lirasının etkinliklerden,682.420.899.- lirasının sabit kıymet gelirlerinden, 204.202.004.849.- lirasınınbağışlardan, 3.013.854.050.- lirasının da geçen yıl nakit devrinden sağlandığıanlaşılmıştır.
Parti il örgütlerinin kesinhesap çizelgeleri gelirbölümleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin, 2820 sayılı Siyasî PartilerKanunu'nda belirtilen kaynaklardan sağlandığı, Merkez Karar ve Yönetim Kurulukararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
B- Giderin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin 1997 yılı içindeki giderleri302.194.663.458.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun; 30.368.376.311.- lirasının büro genel giderlerine,17.527.640.183.- lirasının personel giderlerine, 3.793.093.540.- lirasınınseyahat giderlerine, 189.297.536.250.- lirasının bayrak, rozet vs. alımgiderlerine, 1.617.928.675.- lirasının yayın giderlerine, 2.115.649.563.-lirasının etkinlik giderlerine, 19.881.862.159.- lirasının seçim giderlerine,2.390.325.575.- lirasının demirbaş alım giderlerine, 35.202.251.202.- lirasınında diğer yönetim giderlerine yapıldığı görülmüştür.
Genel Merkez'in 267.832.434.736.- liralık geliri ile302.194.663.458.- liralık gideri arasındaki farkı oluşturan 34.362.228.722.-lira menfi farkın borç olarak gelecek yıla devredildiği görülmüştür.
Genel Merkez'in defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede; aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin, 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Parti giderlerinden 131.929.454.- liralık bölümünün iseYasa'ya uygun olmadığı sanucuna varılmıştır. Şöyleki;
1- Parti yevmiye defterinin 9.12.1997 gün ve 85 sıranumarasına, '580 564 EGO' açıklaması ile 100.000.000.- lira gider yazıldığıgörülmüş, ancak bu gidere ilişkin herhangi bir belge, ibraz edilmemiştir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin ikinci fıkrasınügöre, beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığından bu miktarı aşan harcamaların makbuz veyafatura gibi belgelerle tevsiki zorunludur. Bu nedenle, belgesi bulunmayantoplam 100.000.000.- liralık gider tutarının Yasa'nın 76/4. maddesi gereğinceHazine'ye irad kaydedilmesi gerekir.
2- Parti yevmiye defterinin 21.1.1997 gün ve 186/9.sırasına '156773 Kartaş' açıklaması ile 3.179.454.- lira gider yazıldığı ve bugidere ilişkin olarak fatura aslı yerine fotokopisinin ibraz edildiği,
Yine yevmiye defterinin 30.12.1997 gün ve 229. sırasına'544146 Elsa Bilgisayar' açıklaması ile 28.750.000.- lira gider yazıldığı ve bugidere ilişkin olarak da fatura aslı yerine firma tasdikli fotokopisinin ibrazedildiği görülmüştür.
Yasa gereği fatura aslının ilgili kurumca alıkonulmasınınzorunlu olduğu durumlar dışında fotokopi, tevsik belgesi olarak kabul edilmemektedir.
Bu duruma göre toplam 31.929.454.- liralık partigiderinin 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. ve 76. maddeleri gereğinceHazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Güven DİNÇER; '28.750.000.- liralık gidere ilişkinbelgenin Yasa'ya uygun olduğu' kanısıyla çoğunluk görüşüne katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti'nin 79 il örgütünce yapılan giderler toplamı283.874.922.902.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun; 115.346.769.225- lirasının büro genel giderlerine,19.961.247.833.- lirasının personel giderlerine, 14.800.084.214.- lirasınınseyahat giderlerine, 5.810.219.000.- lirasının bayrak, rozet vs. alımlarına,9.085.109.755.- lirasının yayın giderlerine, 19.942.119.548.- lirasınınetkinlik giderlerine, 6.410.140.000.- lirasının seçim giderlerine,27.811.088.582.- lirasının demirbaş alım giderlerine, 64.708.144.745.-lirasının da diğer yönetim giderlerine yapıldığı anlaşılmıştır.
İl örgütlerinin geliri ile gideri arasındaki3.855.411.235.- liralık farkın sene sonu nakit mevcudu olarak gelecek yıladevredildiği görülmüştür.
İl örgütleri kesinhesap çizelgeleri gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin, Merkez Karar ve Yönetim Kurulukararıyla doğruluğunun onaylandığı görüldüğünden bunların 2820 sayılı Yasa'yauygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 1997 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin kesinhesabında gösterilen 555.562.768.873.-lira gelir ile 585.937.656.906.- lira giderin eldeki bilgi ve belgelere göredoğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna, OYBİRLİĞİYLE,
2- 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesigereğince belgelendirilmeyen 131.929.454.- lira Parti giderinin Yasa'nın 76.maddesi gereğince Hazine'ye gelir yazılmasına, Güven DİNÇER'in 'bu giderleriçindeki 28.750.000.- liralık giderin Yasa'ya uygun olduğu' yolundaki karşıoyuve OYÇOKLUĞUYLA, 23.2.1999 gününde karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ
KARŞIOY YAZISI
Anayasa'nın 146-153. maddeleri, Anayasa Mahkemesi'ninkuruluşunu, görevlerini ve yargılama usullerini düzenlemektedir. Anayasa'nın148. maddesi, Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkilerini belirledikten sonraMahkemenin Anayasa ile verilen diğer görevleri de yerine getireceğini öngörmüşve 69. maddesi de siyasî partilerin malî denetimini Anayasa Mahkemesi'nevermiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin görev ve çalışma usulleri ilesiyasî partilerin malî denetim esasları Anayasa'da açıkça belirlenmiş vesınırlandırılmıştır. Anayasa dışında herhangi bir kanunla bu Anayasahükümlerinin özü ve sözü değiştirilemez ve bu konuda yasalarla yeni vegenişletici hükümler getirilemez. Anayasa Mahkemesi'nin görev alanı ve malîdenetim alanı ile yargılama usulleri yasal bir alan olmayıp, anayasal biralandır. Bu yüzden bu konularla ilgili birincil nitelikteki hükümler yalnızcaAnayasa'da yer alabilir. İlgili kanunlarda bu hükümlerin uygulanmasını gösterenuygulama hükümlerin yer alması mümkündür. Bunu aşan ve Anayasa Mahkemesi'nesiyasal partilere müdahale konusunda yeni yeni görevler veren yasa hükümlerininAnayasa Mahkemesi'nce uygulanmayıp ihmal edilmesi gereklidir.
Siyasî Partiler Kanunu'ndaki malî denetim hükümlerininAnayasa Mahkemesi ile ilgili olanları bu yönden incelendiğinde; konunun Anayasa'nınöngördüğü çerçeveyi aşarak düzenlendiği görülmektedir. Zira, Anayasa'nın 69.maddesinde, siyasî partilerin; yabancı devletlerden ve uluslararasıkuruluşlardan ve yabancı ülke dernek ve kuruluşlarından maddî yardımalamayacakları öngörülmüştür. Bununla, siyasî partilerin dış kuruluşlardanyardım almaları ve Anayasa ve Yasa'ya aykırı faaliyetleri önlenmek istenmiş veAnayasa Mahkemesi'ne de bu çerçevede bir görev verilmiştir. Siyasî partilerinkendi üyelerinden topladıkları aidat ve bağışların ve diğer gelirlerin vegiderlerin bu amaca yönelik olarak denetlenmesi gerekir.
Ayrıca devletin dışında bulunan ve devlet hiyerarşisindeyer almayan kurumlar olarak partiler, gelir ve giderleri yönünden devletinkinebenzeyen bir denetime tabi tutulamazlar.
Anayasa ile sınırları belirli yetkinin genişletilerekdevletin gelir ve giderlerinin Sayıştay'ca denetlenmesine benzer bir anlayışınsiyasî partilerin Anayasa Mahkemesi'nce yapılacak malî denetiminde uygulanması,Anayasa'nın özüne ve sözüne aykırı olur. Bunun sonucunda siyasî partiler içinAnayasa'nın öngörmediği yeni kısıtlamalar getirilmiş ve Anayasa Mahkemesi debir tür siyasî partiler sayıştayına dönüştürülmüş olur.
Malî denetime tabi tutulan ve muhalefetimize neden olanparti giderine yukarıda açıklanan anayasal konular yönünden herhangi bireleştiri getirilmediğinden bu hesap Anayasa'nın 69. maddesine uygundur.
Kaldıki, Hazine'ye irad kaydına neden olan giderkanıtlanmış bir gider olup bu kanıtlamanın devlet muhasebesine veya vergihukuku esaslarına uyması da gerekmez.
Yukarıda açıklanan nedenlerle kararın bir kısım gelir vegiderin Hazine'ye gelir kaydına ilişkin bölümüne karşıyım.
Başkanvekili
Güven DİNÇER