ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:1996/9 (Siyasi Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:1998/36
KararGünü:7.7.1998
R.G.Tarih-Sayı:29.07.1998-23417
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Merkeziile ilçe örgütlerini de kapsayan 78 il örgütünün 1995 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesiuyarınca; Yekta Güngör ÖZDEN, Ahmet N. SEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Mustafa YAKUPOĞLU,Nurettin TURAN ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla yapılan toplantıda;'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, 3.9.1996 günündeoybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1995 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :
Denetimin maddî ögelerini oluşturandefter ve belgelerde Milliyetçi Hareket Partisi'nin 1995 yılı içindeki GenelMerkez gelir ve giderlerinin 206.374.436.893.- TL., 78 il örgütü gelir vegiderlerinin 123.645.143.709.- TL. olmak üzere toplam 330.019.580.602.- TL. gösterildiği,gelir, gider ve devir rakamlarının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıiçindeki gelirleri 206.374.436.893.- TL. gösterilmiştir.
Bunun; 32.501.000.000.- TL.nınaidatlardan, 1.443.500.000.- TL.nın sabit kıymet satış gelirlerinden,147.725.037.000.- TL.nın Hazine yardımından, 1.820.600.000.- TL.nınbağışlardan, 19.576.746.885.- TL.nın faiz gelirlerinden, 3.307.553.008.- TL.nıngeçen yıl nakit devrinden sağlandığı görülmüştür.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede; gelirlerin 2820 sayılı Yasa'nın61-69. maddeleri hükümlerine uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin 78 il örgütünce sağlanangelirler toplamı 123.645.143.709.- TL. gösterilmiştir.
Bunun; 15.854.740.660.- TL.nınaidatlardan, 1.999.520.432.- TL.nın satışlardan, 6.056.673.779.- TL.nınetkinliklerden, 36.000.000.- TL.nın sabit kıymet satış gelirlerinden (arabasatışı), 98.388.892.348.- TL.nın bağış ve faiz gelirlerinden, 1.309.316.490.-TL.nın geçen yılın nakit devrinden sağlandığı anlaşılmıştır.
Parti il örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede; gelirlerin 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nda belirtilen kaynaklardan sağlandığı, MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunlarınYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıiçindeki giderleri 110.680.037.765.- TL. gösterilmiştir.
Bunun; 6.749.109.568.- TL.nın bürogiderlerine, 4.758.726.787.- TL.nın personel giderlerine, 955.627.500.- TL.nınseyahat giderlerine, 11.775.707.900.- TL.nın bayrak, flama, rozet yapımgiderlerine, 370.640.000.- TL.nın yayın giderlerine, 4.375.620.684.- TL.nınetkinlik giderlerine, 58.399.611.139.- TL.nın seçim giderlerine,8.615.627.972.- TL.nın demirbaş alım giderlerine, 14.679.366.215.- TL.nın diğeryönetim giderlerine yapıldığı görülmüştür.
Genel Merkezin 206.374.436.893.- TL.gelir ile 110.680.037.765.- TL. gider arasındaki farkı oluşturan95.694.399.128.- TL., nakit mevcudu olarak 1996 yılına devretmiştir.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
1- Parti Genel Merkezi'nce yapılan(300.000.000 + 2.839.316 =) 302.839.316.- TL. giderin ise mevzuatına uygunolmadığı anlaşılmıştır.
Anayasamızın 69. maddesi üçüncüfıkrasında, 'Siyasî partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olmasıgereklidir. Bu kuralın uygulanması kanunla düzenlenir' kuralına yer verilmiş,
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun3. maddesinde de 'Siyasî partiler Anayasa ve kanunlara uygun olarak;milletvekili ve mahallî idareler seçimleri yoluyla, tüzük ve programlarındabelirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları ve açık propagandaları ile millîiradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devlet ve toplum düzeni içindeülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacını güden ve ülke çapındafaaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzelkişiliğe sahip kuruluşlardır'denilmiştir.
Bu durumda, siyasî partiler, yasalardave buna koşut olarak tüzük ve programlarında gösterilmeyen amaçlara yöneliketkinlikte bulunamayacakları gibi kuruluş amaçları dışında bir harcamada dabulunamazlar.
Yevmiye defterine 22.5.1995 gün ve 134/5sayı ile gider kayıt edilen 300.000.000.- TL. tutarındaki gidere ilişkin1.5.1995 gün ve 169/204 sayılı faturanın amaca uygun olmayan gider içerdiğianlaşılmıştır.
2- Parti yevmiye defterine 7.12.1995 günve 54/9- sayı ile gider kayıt edilen 2.839.316.- TL. harcamaya ilişkinfaturanın aslı yerine fotokopisinin verildiği görülmüştür.
Yasa gereği fatura aslının resmîkuruluşlarınca alıkonulmasının zorunlu olduğu hallerde faturanın fotokopisitevsik belgesi olarak kabul edilmekte olup, (oto alımında olduğu gibi) bunundışındaki fotokopiler tevsik belgesi olarak kabul edilmemektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde,beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bu miktarı aşan harcamalarınmakbuz veya fatura gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunludur. Bu nedenle,gerekçesiz ve onaysız fatura fotokopilerine dayanılarak kaydedilen giderin,Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabulüne olanakbulunmamaktadır.
2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesinin son fıkrasındaki,belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti gideri miktarıncaparti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'ye gelir yazılacağınailişkin kural karşısında, 2.839.316.-TL. gider tutarının 2820 sayılı Yasa'nın76/4. maddesi gereğince Hazine'ye gelir yazılması gerektiği sonucunavarılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti'nin 78 il örgütünün giderlertoplamı 119.907.225.166.- TL. gösterilmiştir.
Bunun; 33.436.061.869.- TL.nın bürogiderlerine, 4.686.155.535.- TL.nın personel giderlerine, 2.696.327.950.-TL.nın seyahat giderlerine, 1.163.639.475.- TL.nın bayrak, flama, rozet yapımgiderlerine, 2.359.177.385.- TL.nın yayın giderlerine, 8.607.573.524.- TL.nınetkinlik giderlerine, 42.006.847.705.- TL.nın seçim giderlerine,13.336.219.415.- TL.nın demirbaş alım giderlerine, 11.615.222.308.- TL.nındiğer yönetim giderlerine yapıldığı görülmüştür.
İl örgütlerinin geliri ile gideriarasındaki 3.737.918.543.- liranın sene sonu nakit mevcudu olarak gelecek yıladevredildiği görülmüştür.
İ1 örgütleri kesinhesap çizelgelerigider bölümleri üzerinde yapılan incelemede; giderlerin; Merkez Karar veYönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 1995 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Kesinhesapta gösterilen gelirlerden330.019.580.602.- TL.nın; giderlerden 230.284.423.615.- TL.nın, eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- Amaca uygun bulunmayan 300.000.000.-TL. gider karşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesigereğince Hazine'ye gelir yazılmasına,
3- Fatura aslı ile belgelendirilmesigerekirken fotokopi ile belgelendirilen 2.839.316.- TL. gider karşılığı Partimalvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesi gereğince Hazine'ye geliryazılmasına, 7.7.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK