ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:1999/17 (Siyasî Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:2000/11
KararGünü:12.9.2000
R.G.Tarih-Sayı:13.10.2000-24199
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Merkeziile ilçe örgütlerini de kapsayan 79 il örgütünün 1998 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca; Ahmet Necdet SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, MustafaBUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, AyselPEKİNER, Mahir Can ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla yapılan ilkinceleme toplantısında; 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine 16.11.1999 gününde oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1998 yılı kesinhesap çizelgeleri ile bunların dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan karşılaştırma ve inceleme sonuçlarını içeren esasinceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Yasa ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nınilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddî ögelerini oluşturandefter ve belgelerde Milliyetçi Hareket Partisi'nin 1998 yılı içindeki GenelMerkez ve 79 il örgütü ile birlikte gelirler toplamının 981.975.773.764.- lira,giderler toplamının 1.072.879.101.524.- lira olarak gösterildiği, gider fazlası90.903.327.760.- liranın borç olarak gelecek yıla devredildiği gelir, gider vedevir rakamlarının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin 1998 yılıiçindeki gelirleri 538.239.214.977.- lira olarak gösterilmiştir. Bunun; 332.303.864.000.-lirasının Hazine Yardımından, 62.210.000.- lirasının Bağışlardan,18.841.000.000.- lirasının Araba Satış Gelirlerinden, 92.774.862.722.-lirasının Faiz, Sigorta ve Kasko Tazminatlarından, 94.257.278.255.- lirasının Borçlanmadansağlandığı anlaşılmıştır.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede; gelirlerin 2820 sayılı Yasa'nın61-69. madde hükümlerine uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin 79 il örgütünce sağlanangelirler toplamının 541.849.248.277.- lira olduğu bildirilmiştir. Bunun;107.087.182.775.- lirasının Giriş ve Üyelik Aidatlarından, 14.137.350.000.-lirasının Satış Gelirlerinden, 87.437.707.057.- lirasının ÇeşitliEtkinliklerden, 16.010.070.760.- lirasının Sabit Kıymet Gelirlerinden, 313.321.526.450.-lirasının Bağış ve Diğer Gelirlerden, 3.855.411.235.- lirasının Geçen Yıl Kasa Devrindensağlandığı anlaşılmıştır.
Parti il örgütlerinin kesinhesapçizelgeleri gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nda belirtilen kaynaklardan sağlandığı, Merkez Karar veYönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların Yasa'yauygun olduğu sonucuna varılmıştır.
A- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin 1998 yılıiçindeki giderleri 538.239.214.977- lira olarak gösterilmiştir. Bunun;155.124.599.104.- lirasının Büro Genel Giderlerine, 41.921.605.279.- lirasınınPersonel Giderlerine, 10.640.644.490.- lirasının Seyahat Giderlerine,140.659.456.748.- lirasının Bayrak, Flama, Rozet Giderlerine, 16.257.540.205.-lirasının Yayın Giderlerine, 114.951.982.266.- lirasının Demirbaş alımGiderlerine, 24.321.158.163.- lirasının Diğer Yönetim Giderlerine,34.362.228.722.- lirasının 1997 Yılına Ait Borç Ödemelerine yapıldığıanlaşılmıştır.
Genel Merkez'in 443.981.936.722.-liralık geliri ile 538.239.214.977.- liralık gideri arasındaki farkı oluşturan94.257.278.255.- liranın borç olarak gelecek yıla devredildiği görülmüştür.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede; aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Genel Merkez giderlerinden 395.239.733.-liralık bölümünün Siyasi Partiler Yasası'na uygun olmadığı anlaşılmıştır.
Şöyleki;
1- Parti'nin yevmiye defterine 10.9.1998gün ve 47 nolu mahsup fişi ile 24.858.000.- lira gider yazıldığı halde22.096.000.- liralık gider belgesi gönderildiği saptanmıştır.
Keza, parti yevmiye defterine 30.4.1998gün ve 90 sayılı tediye fişiyle 25.000.000.-, 27.3.1998 gün ve 32 sayılı tediyefişiyle 88.387.500.- lira gider yazıldığı halde gönderilen belgenin 2.500.000 +85.387.500.- liralık olduğu görülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesininikinci fıkrasında; Beşmilyon liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu tutarıaşan harcamaların makbuz veya fatura gibi belgeye dayandırılması zorunludur.
Bu durumda, belgesi ibraz edilmeyen 2.762.000+ 25.500.000=28.262.000.- liralık harcamanın, 2820 sayılı Yasa'nın 76/4.maddesi gereğince Hazine'ye irat kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- Aşağıda tarihi, nosu ve tutarıbelirtilen belgelerle trafik cezası adı altında toplam 178.328.000. liralıkharcamanın parti adına yapıldığı görülmüştür.
Tediye Fişinin
Tarihi
Nosu
Tutarı
Trafik Cezasına İlişkin Belgenin Tutarı
29.4.1998
84
595.440.500
38.200.000.-
29.4.1998
169
2.364.220.500
16.000.000.-
1.12.1998
199
525.744.808
99.528.000.-
24.12.1998
208
529.412.504
24.600.000.-
Toplam
178.328.000.-
2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın70/1. maddesine göre,
Bir siyasi partinin bütün giderleri osiyasi parti tüzel kişiliği adına yapılır.
Parti adına çalışanların kişiselkusurlarından kaynaklanan trafik cezaları parti tüzelkişiliği adına yapılmışödeme sayılamayacağından 2820 sayılı Yasa'nın 70/1. maddesine aykırı olarakyapılan toplam 178.328.000. liralık ödemenin aynı Yasa'nın 75/4. maddesigereğince Hazine'ye irat kayıt edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
3- 8.3.1998 gün ve 59 nolu muhasebefişine bağlı belgelerin incelenmesinden, 134.610.000. liralık gazete bedeliningider pusulası karşılığında yapıldığı anlaşılmıştır.
Yasakoyucu; 2820 sayılı Yasa'nın 70.maddesinin ikinci fıkrasına göre beşmilyon liraya kadar harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu bulunmadığından bumiktarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsiki gerekmektedir.
Parti Genel Merkezi'nin yukarıdaaçıklanan 134.610.000. liralık gazete bedeline ilişkin gideri fatura iletevsiki olanaklı bir harcamadır.
Bu durumda, beşmilyon lirayı aşan vetevsik belgesi olarak nitelendirilemeyecek bir belgeyle yapılan toplam134.610.000. liralık harcamanın, 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesinin son fıkrasıuyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.
4- Aşağıda tarihi, nosu ve tutarı yazılıtediye fişleriyle şahıs adına düzenlenmiş Telekom belgeleri karşılığında partiadına toplam 79.539.733.- lira ödemede bulunulduğu görülmüştür.
Tediye Fişinin
Tarihi
Nosu
Toplam Tutarı
Parti Adına Düzenlenmemiş Belgenin Kimin Adına Düzenlendiği ve Ödeme Miktarı
26.1.1998
16
186.860.000
Hedef Müşa.Müh. İç ve Dış Tic.
5.480.000
20.1.1998
7
2.023.320.000
' ' '
36.930.000
18.8.1998
151
361.659.923
Murat Elbir
8.500.000
23.9.1998
166
2.756.189.992
' '
2.769.733
23.9.1998
166
2.756.189.992
Uçaş Demir İnş.Mlz
14.630.000
26.10.1998
184
212.064.000
' ' '
11.230.000
Toplam
79.539.733
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesininbirinci fıkrasında 'Bir siyasî partinin bütün giderleri o siyasî partitüzelkişiliği adına yapılır.' 75. maddesinin dördüncü fıkrasında da 'AnayasaMahkemesi denetimi sonunda o siyasî partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave Kanuna uygunluğuna veya Kanuna uygun olmayan gelir ve giderler dolayısıyla dabunların Hazine'ye gelir kaydedilmesine karar verilir' denilmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Parti adınadüzenlenmemiş belgeler karşılığında ödenen toplam 79.539.733.- liralık giderinYasa'nın 70/1. ve 75/4. madde hükümleri gereğince Hazine'ye irad kaydedilmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti'nin, 79 il örgütünce yapılangiderler toplamı 538.495.297.782.- lira olarak gösterilmiştir. Bunun;202.930.059.803.- lirasının Büro Genel Giderlerine, 42.572.149.000.- lirasınınPersonel Giderlerine, 24.498.977.000.- lirasının Seyahat Giderlerine,13.306.296.811.- lirasının Bayrak, Flama, Rozet Giderlerine, 20.927.701.463.-lirasının Yayın Giderlerine, 46.259.284.873.- lirasının Balo, Eğlence, KonserVb. Faaliyet Giderlerine, 1.075.000.000.- lirasının Seçim Giderlerine, 41.637.118.288.-lirasının Demirbaş alım Giderlerine, 145.288.710.544.- lirasının Diğer YönetimGiderlerine yapıldığı anlaşılmıştır.
İl örgütlerinin geliri ile gideriarasındaki 3.353.950.495.- liralık farkın sene sonu nakit mevcudu olarakgelecek yıla devredildiği görülmüştür.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerigider bölümleri üzerinde yapılan incelemede; giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılı Yasa'yauygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 1998 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- 981.975.773.764.- TL.sı Parti geliriile 1.072.458.361.791.- TL.sı parti giderinin eldeki bilgi ve belgelere göredoğru ve Kanuna uygun olduğuna;
2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesineaykırı olarak yapılan Genel Merkez'e ait toplam 420.739.733.- TL. gidertutarının Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri hükmü gereğince Hazine'ye geliryazılmasına, 12.9.2000 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN