ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:2002/10 (Siyasî Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:2003/17
KararGünü:22.10.2003
R.G.Tarih-Sayı Günü:15.11.2003-25290
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2001 yılıkesinhesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, AliHÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, EnisTUNGA ve Mehmet ERTEN'in katılmalarıyla 16.04.2003 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2001 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine; oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği2001 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturandefter ve belgelerde Parti'nin Genel Merkezi ile 81 il örgütünün 2001 yılıgelirlerinin 9.991.765.542.358.- lira, giderlerinin 9.110.567.154.087.- lira,borçlarının 89.703.066.658.-lira ve 2002 yılına nakit devrinin970.901.454.929.- lira, gelir ve borç rakamlarının toplamı ile gider ve nakitdevir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin gelirleri8.098.607.214.338.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 4.463.727.760.000.- lirası Hazineyardımı, 37.783.300.000.- lirası aidat, 2.393.321.488.444.- lirası banka,46.100.000.000.- lirası demirbaş satış gelirleri, 1.157.674.665.894.- lirasıise önceki yıldan devreden nakit mevcududur.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'nın 61-69.maddelerine uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Partinin il örgütlerinin gelirleri1.893.158.328.020.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 230.699.432.949.- lirası aidat,38.617.000.000.- lirası eğlence ve şölen, 2.554.500.000.- lirası demirbaş,3.102.305.000.- lirası satış, 48.722.723.845.- lirası banka,1.547.296.392.249.- lirası bağış ve diğer gelirler, 22.165.973.977.- lirası iseönceki yıldan devreden nakit mevcududur.
İl örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek, 2820sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin giderleri7.284.009.026.305.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 1.397.343.962.438.- lirası genel,463.825.717.981.- lirası personel, 26.875.465.001.- lirası seyahat,961.511.279.572.- lirası bayrak, flama ve rozet, 4.124.427.587.063.- lirasıdemirbaş, 136.919.170.821.- lirası eğlence ve şölen, 173.105.843.429.- lirasıise taşıt giderleridir.
Parti Genel Merkezi'nce 814.598.188.033.-lira nakit mevcudu olarak 2002 yılına devredilmiştir.
2820 sayılı Yasa'nın 12.8.1999 tarih ve4445 sayılı Yasa ile değişik 70. maddesinin birinci fıkrasında 'Siyasîpartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.', ikinci fıkrasında 'Bir siyasîpartinin bütün giderleri, o siyasî parti tüzelkişiliği adına yapılır.'hükümlerine yer verilmiştir.
Genel Merkezin defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen dışında kalangiderlerin ve borçların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.
1- Aşağıda ayrıntısı belirtilen belgeile şahıs adına düzenlenmiş ve Parti adına kayıtlı olmayan (Parti'ye aittelefonlar listesinde yer almayan) telefon fatura bedelinin ödendiğigörülmüştür.
Tediye Fişinin
Tarihi
Nosu
Faturanın Adına Düzenlendiği Kişi
Tutarı
20.03.2001
39
Ha... Ta...En.. (05324541948)
88.300.000.-
Parti telefonları arasında yer almayanşahıs adına düzenlenmiş fatura karşılığı yapılan ödeme Parti tüzelkişiliğiadına ve Parti amaçları doğrultusunda yapılmış ödeme sayılamayacağından, 2820sayılı Yasa'nın 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına aykırı olarakyapılan 88.300.000.- liralık ödemenin, aynı Yasa'nın 75. maddesinin dördüncüfıkrası hükmü uyarınca Hazine'ye irat kaydedilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
2- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 17.maddesinde de belirtildiği üzere siyasî partilerin malî denetimi, partilerin gelirve giderlerinin doğru ve Yasa'ya uygun olup olmadığı yönlerinden yapılmaktadır.
Siyasî partilerin malî işlemlerinin 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olup olmadığının tespiti için, AnayasaMahkemesi'ne sunulan defter ve belgelerin denetime elverişli olmasıgerekmektedir.
Parti'nin 2001 yılı hesabına ilişkinbazı belge ve kayıtlarda gidere ilişkin açıklama yer almadığından, Parti adınadüzenlenen faturalarla yapılan uçak yolculuğu giderleri, nedeni ve içeriğibelirsiz yemek giderleri, araç plakası belirsiz benzin giderleri gibigiderlerin niteliği saptanamamıştır.
Bu nedenle, bundan böyle muhasebekayıtlarının açıklama içerir şekilde düzenlenmesi gerektiği hususunun Parti'yebildirilmesinin uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Partinin il örgütlerinin giderleri1.826.558.127.782.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 1.321.971.189.117.- lirası genel,75.193.913.400.- lirası personel, 40.539.178.626.- lirası seyahat,39.606.412.908.- lirası bayrak, rozet, afiş, ilan ve yayın, 70.819.566.256.-lirası eğlence ve şölen, 240.170.258.850.- lirası demirbaş, 17.404.343.375.-lirası taşıt, 11.420.000.000.- lirası seçim, 9.433.265.250.- lirası Ar-Ge veeğitim giderleridir.
Parti İl Örgütleri'nce 156.303.266.896.-lira nakit mevcudu olarak 2002 yılına devredilmiştir.
İl örgütlerinin borçları ise89.703.066.658.- liradır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin ve borçların MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek, 2820sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Parti 2001 yılında 2820 sayılı Yasa'nın74. maddesi uyarınca sadece her birinin değeri yüz milyon lirayı aşan479.797.900.178.- lira tutarında taşınır mal ve 15.000.000.000.- lira tutarındataşınmaz mal edinmiştir.
Taşınmaz mal ile taşınır malın429.504.088.516.- liralık kısmı Parti Genel Merkezi'nce satın alma yoluyla,50.293.811.662.- liralık kısmı ise il örgütlerince satın alma yoluyla eldeedilmiştir.
Parti'nin kesinhesabı ve ekleri üzerindeyapılan incelemede, satın alma yoluyla elde edilen değerlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesi veMilliyetçi Hareket Partisi Tüzüğü'nün 94. maddesinde Demirbaş Eşya Defteritutulması zorunlu defterler arasında sayılarak, bunların kayıtlarının tutulmasıgerekliliği de belirtilmiştir.
Demirbaş kaydedilmeyen Giderler:
Yapılan incelemede, aşağıda yazılıfaturalarla Parti Genel Merkezi'nce 2001 yılında satın alındığı anlaşılaneşyaların, Parti'nin 2001 yılında edinilen değeri yüzmilyon lirayı geçentaşınır mal listesine dahil edilmediği ve dolayısıyla demirbaş kayıtlarınınyapılmadığı anlaşılmıştır.
İlgili Muhasebe Fişinin
Faturanın
Demirbaş Malzemenin
Tarihi
Nosu
Tarihi
Nosu
Satınalınan Firma
Cinsi
Tutarı
28.03.2001
43
28.3.2001
A-0552
Aselsan Elk. San. Tic. A.Ş.
1 adet 8125 Siren
16 Ohm
212.428.710.-
28.06.2001
93
02.7.2001
76753 (İrsaliye 27.6.2001 54218)
Bümak Mak.Elk.Isıtma Soğutma İnş. Taah. San
1 tk. Mitsubijhi SRK 328Henf Klima
2.381.400.000.-
2.593.828.710.-
Demirbaş niteliğindeki söz konusueşyaların, demirbaş kayıtlarına alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2001 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin kesinhesabında gösterilen9.991.765.542.358.- lira gelirin, 9.110.478.854.087.- lira giderin,89.703.066.658.- lira borcun ve 970.901.454.929.- lira nakit devrinin eldekibilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygunolduğuna,
2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesineaykırı olarak gider kaydedilen 88.300.000.- lira karşılığı Parti malvarlığının,aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,
3- 212.428.710.-lira ve 2.381.400.000.-lira tutarlarında olup, demirbaş niteliğindeki eşyaların Demirbaş EşyaDefterine kaydedilmesi ve Demirbaş Eşya Hesabında gösterilmesi gerektiğine,
4- Malî işlemlerin 2820 sayılı Yasa'yauygun olup olmadığının tespiti için, Anayasa Mahkemesi'ne verilen defter vebelgelerin denetime elverişli olması gerektiğinden, bundan sonra gönderilecekgelir-gider belgeleri ile muhasebe kayıtlarının, açıklama içerir şekildedüzenlenmesinin Parti'ye bildirilmesine,
22.10.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN