ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2003/23 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2010/19
Karar Günü:29.4.2010
R.G.Tarih-Sayı:18.05.2010-27585
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Milliyetçi Hareket Partisi 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN veMehmet ERTEN'nin katılımıyla 22.10.2003 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında,
'Dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2002 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeMilliyetçi Hareket Partisi 2002 yılı gelirleri toplamının 34.640.973.551.499.-lira ve giderleri toplamının 29.295.758.718.603.- lira olduğu,5.345.214.832.896.- liranın nakit mevcudu olarak 2003 yılına devrettiğianlaşılmıştır.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezinin 2002 yılı gelirleri28.894.080.612.154.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 630.514.000.000.- lirası aidat geliri,38.400.000.000.- lirası demirbaş satış geliri, 23.394.879.390.000.- lirasıbağış, 3.996.237.034.121.- lirası banka geliri, 814.598.188.033.- lirası 2001yılından devreden nakit mevcudundan, 19.452.000.000.- lirası sair gelirlerdenoluşmaktadır.
Genel Merkezin 2002 yılı defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl ÖrgütleriGelirleri
Parti il örgütlerinin 2002 yılı gelirleri5.746.892.939.345.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 228.415.668.240.- lirası aidat geliri,1.400.000.000.- lirası satış geliri, 17.255.500.000.- lirası eğlence şölengeliri, 5.405.384.690.304.- lirası bağış, 66.600.200.238.- lirası 2001 yılındandevreden nakit, 27.836.880.563.- lirası banka gelirlerinden oluşmaktadır.
İl örgütlerinin 2002 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
B- Giderlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin 2002 yılı giderleri24.020.617.665.480.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 8.558.796.213.679.- lirası duran varlık yatırım(demirbaş) gideri, 337.722.619.190.- lirası araştırma, geliştirme ve eğitimgiderleri, 1.632.048.230.230.- lirası genel giderler, 653.896.567.191.- lirasıpersonel giderleri, 66.111.933.782.- lirası seyahat giderleri, 55.860.791.001.-lirası bayrak, rozet, afiş, yayın vb. giderler, 423.531.293.823.- lirası şöleneğlence giderleri, 11.989.874.619.173.- lirası seçim giderleri ve302.775.397.411.- lirası taşıt giderlerinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezi'nin 2003 yılına devreden kasa vebanka mevcudu 4.873.462.946.674.- liradır.
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Merkezi'nin 2002 yılıdefter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıdabelirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temel kavramlarındanbiri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesinde 'Fatura,satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağıgöstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriyeverilen ticari vesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve 'Fatura KullanmaMecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangihallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş bin liraya kadar olan (2002 yılı için 18.175.341.-lira) harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinde,
'Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygunolmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76 ncı maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.
1- Aşağıdakibelirtilen harcama Parti bütçesinden karşılanmıştır.
Parti sorumluları, 'Reala ait harcama kalemlerindekitraş bıçağı, traş sabunu diş fırçası ve macunu gibi ihtiyaç maddeleri kişiselharcama değil, parti genel merkezinin (parti amacına yönelik) seyahat göreviiçin yapılan harcamasıdır.
Bu malzemeler, görevli olarak Ankara dışına çıkılanseyahatlerde kullanılmak üzere parti personeli için alınmış ihtiyaçmalzemeleridir.
Seyahat görevi olan ya da olmayan partinin bordrolupersoneli için; bu tür malzemelerin alınmasında (personele yapılan ayniödemelerde) yasal engel bulunmamaktadır.'şeklinde cevap vermişlerdir.
Söz konusu harcamanın içeriğinden yapılan bu giderlerin kişiselolduğu, parti amacına yönelik harcama olmadığı açıktır. Bu nedenle220.507.000.- liranın Hazine'ye irad kaydedilmesine karar verilmiştir.
Özel Harcamalara İlişkin Liste
Yevmiye tarih ve no
Faturayı düzenleyen
Fatura(Fiş) tarih ve no
İçerik
Tutar
7.5.2002/161
Real
7.5.2002/502933
Traş bıçağı, traş sabunu, diş fırçası vb.kişisel ihtiyaç maddeleri
220.507.000
2- Telefon gecikmebedelleri ile su ve telefon cezaları Parti bütçesinden ödenmiştir.
Telefon Gecikme Bedelleri
Yevmiye tarih ve no
İçerik
Tutar
22.4.2002/130
Telsim gecikme bedeli
16429056
22.5.2002/191
Türk Telekom gecikme bedelleri
17391950
31.5.2002/208
Türk Telekom gecikme bedelleri
16800000
21.6.2002/253
Türk Telekom gecikme bedelleri
9097152
28.6.2002/267
Türk Telekom gecikme bedelleri
20475408
29.7.2002/333
0 522 216 72 45 ve 0.522.214 80 29 numaralı telefonların gecikme bedelleri
14612160
25.11.2002/619
Turkcell gecikme bedeli
2134933
20.12.2002/656
Türk Telekom gecikme bedeli
9610000
23.12.2002/660
Türk Telekom gecikme bedelleri
33644000
26.12.2002/662
Türk Telekom gecikme bedeli
41216000
181.410.659
Cezalara İlişkin Liste
Yevmiye tarih ve no
Alındının Tarih ve Nosu
Mahiyeti
Tutarı
17.1.2002/11
17.1.2002/131688
Su cezası ve cezanın kdv.si
396681000
25.4.2002/137
25.4.2002/907780
Su cezası ve cezanın kdv.si
3105000
29.7.2002/333
29.7.2002/2
İptal edilen telefon abonesinin ceza ve temerrütü
72659535
472.445.535
Parti sorumlularınca, Partinin abone olduğu çok sayıdatelefon hattı mevcut olduğu, faturaların partiye geç intikali ya da faturasınıngelmemesi sebebiyle sehven süresinde ödenemeyen faturaların gecikme bedeliolduğu ifade edilmiştir.
Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Aksi halde bu tedbirlerin alınmamasısonucu oluşacak gecikme bedelleri ile cezalar parti bütçesinden ödenecektir kibunu kabul etmek mümkün değildir.
Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları sonucu oluşan gecikme bedelleri ile cezalardan parti tüzelkişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında olduğu açıktır.
3- 198.842.862.-liravade farkı Parti bütçesinden ödenmiştir.
Parti sorumluları, 'Civtaş A.Ş.nin 30/02/2002Tarih 521377 numaralı faturası aldığımız malzemelerle ilgili vade farkıfaturasıdır. Firma süresinde yapılmayan ödemelere vade farkı uygulamaktadır.Genel Merkez İnşaatının maliyet gideridir. Vade farkı uygulaması bizim nakitakışındaki programımızın aksamasından kaynaklanmaktadır. Kasada para olmadığıiçin bu vade farkı partimiz tarafından kabul edilerek gecikmeli ödemeyapılmıştır.' şeklinde cevap vermişlerdir.
Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Aksi halde bu tedbirlerin alınmamasısonucu oluşacak vade farkı parti bütçesinden ödenecektir ki bunu kabul etmekmümkün değildir.
Parti görevlilerinin ödemeleri zamanında yapmamalarısonucu oluşan vade farkından parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanıbulunmamaktadır. Bu ödeme kişisel sorumluluk kapsamındadır.
4- 22.10.2002/553yevmiyede 10.255.845.000.- liralık Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü TopluGönderi Ücret İndirim belgesinin aslı olmadan PTT tasdikli aslı gibidirfotokopisine istinaden ödeme yapılmıştır.
Parti sorumluları, '10.255.845.000 liralık postaişletmesi Genel Müdürlüğü Toplu Gönderi Listesinin ücret indirim belgesininaslı sürekli lazım olduğu için partimizde saklanmaktadır. O sebeple fotokopisiverilmiştir. İadesi şartı ile aslı ekte sunulmuştur.' şeklinde cevapvermişlerdir.
Parti sorumlularının gönderdiği Toplu Posta GönderilerineÜcret İndirimi Uygulanması Sözleşmesi ile Toplu Posta Gönderileri İndirimTarifesidir. Oysa aslı bulunmayan Toplu Gönderi Ücret İndirim belgesidir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2002 yılıiçin 18.174.341.- lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle Toplu Gönderi Ücret İndirim belgesinin PTT tasdikliaslı gibidir fotokopisine dayanılarak kaydedilen giderin, Kanun'un öngördüğüanlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir.
Sonuç olarak, parti adına ve amaçlarına uygun olarakyapılmayan giderlerin parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 11.329.051.056.- lira ödemenin, aynı Kanun'un 75. maddesihükmü uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin 2002 yılı giderleri5.275.141.053.123.- lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 245.349.466.252- lirası duran varlık yatırım(demirbaş) gideri, 14.126.004.159.- lirası araştırma, geliştirme ve eğitimgiderleri, 2.843.675.370.810.- lirası genel giderler, 111.548.582.150.- lirasıpersonel giderleri, 101.457.154.148.- lirası seyahat giderleri, 156.064.197.182.-lirası bayrak, rozet, afiş, yayın vb. giderler, 78.295.414.890.- lirası şöleneğlence giderleri, 1.707.455.816.692.- lirası seçim giderleri ve17.169.046.840.- lirası taşıt giderlerinden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2003 yılına devreden nakit mevcudu471.751.886.222.- liradır.
Partinin il örgütlerinin 2002 yılı kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Parti'nin 2002 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, Parti'nin 2002 yılı içinde edindiği 527.427.878.200.- liratutarındaki taşınır malın (demirbaş) Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
1- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 11.329.051.056.- lira (11.329.- YTL)karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir kaydedilmesine,
2- Parti'nin 2002 yılı kesinhesabında gösterilen34.640.973.551.499.- lira gelir, 29.295.758.718.603.- lira gider ile5.345.214.832.896.- lira nakit devrinin Hazine'ye irad kaydedilenler dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'na uygun olduğuna,
29.4.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM