ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2008/30 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2010/31
Karar Günü:13.5.2010
R.G.Tarih-Sayı:23.06.2010-27620
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2007 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımıyla 16.7.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2007 yılı kesinhesabınınilk incelemesi sonucunda;
'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2007 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeMilliyetçi Hareket Partisi'nin 2007 yılı gelirleri toplamının 47.972.161,19 YTLve giderleri toplamının 43.439.162,84 YTL olduğu, 5.133.436,54 YTL'nin nakitmevcudu olarak 2008 yılına devrettiği ve gelirleri ve giderleri arasındaki600.438,19 YTL farkın ise gider fazlası olarak 2008 yılına devrettiğigörülmüştür. Bu gider farkının nedenini, 2820 sayılı Kanun'un 67. maddesihükümlerine uygun olarak kredili satın alınan mallar için satıcılara olanborçlar oluşturmaktadır.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Merkezi'nin 2007 yılıgelirleri toplamı 37.539.063,79 YTL olarak gösterilmiştir.
Bunun 34.434.023 YTL'si Hazine yardımı, 337.538,78 YTL'sibir önceki yıldan devreden nakit para, 1.480.394,86 YTL'si banka gelirleri,126.500.- YTL'si demirbaş satış gelirleri, 6.300.- YTL'si milletvekili aidatgeliri ve 1.154.307,15 YTL'si milletvekili aday aidat gelirlerindenoluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2-İl Örgütleri Gelirleri
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 81 il örgütünün 2007 yılıgelirleri toplamı 10.433.097,40 YTL olarak gösterilmiştir.
Bunun 807.399,71 YTL'si aidat gelirleri, 510.- YTL'sisatış gelirleri, 9.475.299,25 YTL'si bağış gelirleri, 54.947,65 YTL'si eğlenceve şölen gelirleri 2.996,55 YTL'si faiz gelirleri, 5.520.- YTL'si diğergelirler ve 86.424,24 YTL'si ise 2006 yılından devreden nakit mevcudundanoluşmaktadır.
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 81 il örgütünün 2007 yılıkesinhesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu görülmektedir.
B-Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Merkezi'nin 2007 yılıgiderleri toplamı 33.167.769,58 YTL olarak gösterilmiştir.
Bunun 1.954.832,63 YTL'si personel giderleri,3.464.497,15 YTL'si genel giderler, 1.217.190,78 YTL'si demirbaş alımgiderleri, 22.672.414,17 YTL'si seçim giderleri, 798.297,78 YTL'si 2006yılından devredip ödenen borçlar, 164.921,98 YTL'si seyahat giderleri,1.887.772,43 YTL'si bayrak, rozet, afiş, yayın vb. giderler ve 1.007.842,66YTL'si ise şölen ve eğlence giderlerinden oluşmaktadır.
Gelir ve gider arasındaki 600.438,19 YTL fark, giderfazlası olarak 2008 yılına devretmiştir. Bu gider farkının nedenini, 2820sayılı Kanun'un 67. maddesi hükümlerine uygun olarak kredi karşılığı satınalınan mallar için satıcılara olan borçlar oluşturmaktadır. Parti GenelMerkezi'nin 2008 yılına devreden nakit mevcudu ise 4.971.732,40 YTL'dir.
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Merkezi'nin 2007 yılıdefter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıdabelirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
1. Kanunen geçerliherhangi bir belgeye dayanmaksızın 18.6.2007 tarih ve 167 numaralı ödemebelgesi ile Bahattin Atak isimli kişiye 'Ajans, film, ses, tv' hesabından2.500.- YTL ödeme yapıldığı görülmüştür.
Parti yetkilileri konu ile ilgili 'Bahattin Atakisimli kişi partimiz için seçim müziği yapmıştır. Telif ücretleri yasasına görebu bedel banka aracılığı ile ödenmiştir. Bahattin Atak vergi mükellefi olmadığıiçin fatura düzenleyememiş ve bu gider makbuz karşılığı ödenmiştir.' şeklindesavunma yapmışlardır.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş milyon liraya (2007 yılı için 48,86 YTL) kadar olan harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.
76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesi gerektiği haldebelgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı, AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yer almıştır.
Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesinde 'Fatura, satılanemtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermeküzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticarivesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti'başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimlertarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda malve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuşve gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belgeolarak kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesindeki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;
Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'hükmünden fatura vermekmecburiyetinde olmayanlar için gider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.
Yukarıdaki hükümlere göre belgelendirilmesi gerektiğihalde sadece kişinin hesabına havale yapıldığına dair banka dekontu eklenerekyapılan 2.500.- YTL tutarındaki giderin 76. madde hükmü uyarınca Hazine'ye iradkaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2. Aşağıdaayrıntısı belirtilen muhasebe fişi ve eki belgeler incelendiğinde Parti'nintaşra teşkilatlarına ait telefon faturalarının zamanında ödenmemesi sonucutahakkuk eden gecikme faizlerinin parti bütçesinden ödendiği görülmüştür.
Parti yetkilileri konu ile ilgili '1.304,14 TL likfaiz ödemesi Muhtelif Teşkilatlarımız telefon borçlarını süresinde ödemediğiiçin, müteselsil sorumluluk sebebiyle ve mahkeme kararı ile genel merkeztarafından haciz yolu ile ödenen parti giderleridir. İcradan kaynaklanangiderlerin siyasi partiler tarafından yapılmasının kanunun hangi maddesineaykırılık teşkil ettiği anlaşılamamıştır. Ödemelerde herhangi bir maddi hata vemükerrerlik yoktur.' şeklinde savunma yapmışlardır.
Parti görevlilerinin ödemeleri zamanında yapmamalarınedeniyle kişisel kusurlarından kaynaklanan söz konusu harcamaların partiamaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanunun 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 1.304,14 YTL'lik ödemenin, aynı Kanunun 75. maddesi hükmüuyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yevmiye tarih ve no
Alındı tarih ve no
Mahiyeti
Tutarı
(YTL)
23.2.2007/53
23.3.2007/141082
Türk Telekom'a yüzde 10 faiz ödemesi
21,93
'
23.3.2007/141031
'
193,96
'
23.3.2007/141009
'
47,24
'
23.3.2007/140996
'
23,05
'
23.3.2007/141061
'
216,88
26.2.2007/56
26.2.2007/165838
'
83,43
'
26.2.2007/165877
'
354,73
'
26.2.2007/165952
'
37,13
'
26.2.2007/166011
'
68,07
'
26.2.2007/165971
'
15,58
'
26.2.2007/166029
'
78,02
28.2.2007/58
28.2.2007/260418
'
57,56
'
28.2.2007/260714
'
26,99
'
28.2.2007/260532
'
79,57
TOPLAM:
1.304,14
3. Aşağıdaayrıntısı belirtilen muhasebe fişi ve eki belgeler incelendiğinde Partigörevlilerinin motorlu taşıtlar vergisi ile çevre temizlik vergisini zamanındaödememeleri sonucu oluşan gecikme zammının Parti bütçesinden ödendiğigörülmüştür.
Parti yetkilileri konu ile ilgili 'Toplam 669,93 TLgecikme zammı sorulmaktadır. Bazı hallerde (faturaların partiye geç intikali,kasada nakit olmaması vb.) ödemeler gününde yapılamamaktadır. Sayıştay temyizkurulu kararları bu tür durumlarda gecikme zamlarım makul karşılamaktadır.Kanunda bu bedellerin ödenmemesi ile ilgili herhangi bir hüküm olmadığındangecikme bedelleri anayasaya da aykırı değildir.' şeklinde savunmayapmışlardır.
Parti'nin 2007 yılı itibariyle bankada bulunan parasındankaynaklanan 1.480.394,86 YTL geliri gerçekleşmiştir. Parti'nin nakit parasınınbulunmaması gibi bir durum mümkün görünmemektedir. Parti görevlilerininödemeleri zamanında yapmamaları nedeniyle kişisel kusurlarından kaynaklanan sözkonusu harcamaların parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adınayapılmış bir harcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılıKanun'un 70. maddesine aykırı olarak yapılan toplam 669,93 YTL'lik ödemenin,aynı Kanun'un 75. maddesi hükmü uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.
Yevmiye tarih ve no
Alındı tarih ve no
Mahiyeti
Tutarı
(YTL)
30.5.2007/148
30.5.2007/F01171-1179-1215-1184-1198-1210-1160-1173
Motorlu Taşıtlar Vergisi gecikme zammı
(8 adet)
65,84
23.10.2007/271
3.10.2007/51366
Çevre temizlik vergisi gecikme zammı
16,66
7.11.2007/304
7.11.2007/030770000245
Motorlu Taşıtlar Vergisi gecikme zammı
587,43
TOPLAM:
669,93
4. Aşağıdaayrıntısı gösterilen ödeme belgelerinde Avukat Hamit Kocabey'e vekaletsözleşmesinden doğan ücret ödemesi dışında diğer giderler adı altında ödemeleryapıldığı görülmüştür.
Parti yetkilileri konu ile ilgili 'Avukat HamitKocabey partimizin sözleşmeli avukatıdır. Hamit Kocabey'in Mahkemelerde ve icradairelerinde partimiz adına yaptığı bir kısım giderler (zarf, pul, dosya) HamitKocabey tarafından karşılanıp partimize yansıtılmaktadır. Ödemeler (toplanı1.015.-TL) belgeye dayanmaktadır ve mükerrerlik yoktur.' şeklinde savunmayapmışlardır.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesi hükmüne göre siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz ve bütün giderleri, o siyasiparti tüzelkişiliği adına yapılır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre beşmilyon liraya (2007 yılı için 48,86 YTL.) kadar olan harcamaların makbuz veya faturagibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçenharcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.
76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesi gerektiği haldebelgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı, AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yer almıştır.
Avukat Hamit Kocabey'le yapılan vekalet sözleşmesinin 2.maddesine göre vekil kendisine masraf adı altında yapılan ödemelerin sarfyerleri ile ilgili makbuz veya belgeleri partiye ibraz edecektir. Fakat avukatayapılan ödemelerde diğer giderler için herhangi bir belgenin eklenmediğigörülmüştür. Sözleşmeye aykırı olarak yapılan diğer gider ödemelerinin hangiamaçla ve kime yapıldığı da anlaşılamamaktadır.
Yukarıdaki hükümlere göre belgelendirilmesi gerektiğihalde belgelendirilmeyen, parti amaçlarına uygun olduğu ve parti adınayapıldığı anlaşılamayan 1.015.- YTL tutarındaki giderin 75. ve 76. maddehükümleri uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yevmiye No
Yevmiye Tarihi
Mahiyeti
Tutar(YTL)
162
13.6.2007
Avukat Hamit Kocabey'e ücret dışında ödenen masraf
200
222
13.8.2007
'
300
252
13.9.2007
'
100
282
14.10.2007
'
115
310
13.11.2007
'
200
340
13.12.2007
'
100
TOPLAM :
1.015
5. Aşağıdakitabloda ayrıntısı verilen uçak biletlerinin ve konaklama faturalarının kişileradına düzenlendiği, bu giderlerin de parti bütçesinden ödendiği görülmüştür.
Parti yetkilileri konu ile ilgili
'Parti görevine giden yetkililerin yaptığı 1.421,50 TLlik toplam harcamada belgeler sehven kendi adlarına düzenlenmiştir. Ancak bukişiler parti faaliyeti için seyahate çıkmışlardır. Harcamanın yapıldığıtarihteki ve bugünkü görevleri aşağıya çıkarılmıştır.'
Şeklinde savunma yapmışlardır. 2820 sayılı Yasa'nın 70.maddesi hükmüne göre siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz vebütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır. Yasa'nın açıkhükmü ve yetkili organlarca yapılmış bir görevlendirmenin sunulmaması nedeniile kişiler adına yapılan ve aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 1.421,50 YTLharcama parti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarına uygun yapılmış birharcama olarak kabul edilmemiştir.
Yevmiye tarih ve No
Türü
Tutarı(YTL)
25.1.2007/25
Uçak Bileti
155
'
'
155
10.2.2007/40
'
144
15.2.2007/45
Uçak Bileti
(ceza bedeli)
39,9
11.3.2007/68
Uçak Bileti
40
25.3.2007/82
'
144
21.4.2007
Konaklama bedeli
520,6
24.89.2007
Uçak Bileti
223
TOPLAM
1.421,5
Sonuç olarak, parti adına ve amaçlarına uygun olarakyapılmayan yukarıdaki 7 maddede belirtilen giderlerin, parti tüzel kişiliğiadına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırı olarak yapılan toplam 6.910,57 YTLödemenin, aynı Kanun'un 75. maddesi hükmü uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesigerektiği düşünülmektedir.
2- İl Örgütleri Giderleri
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 81 il örgütünün 2007 yılıgiderleri toplamı 10.271.393,26 YTL olarak gösterilmiştir.
Bunun 4.919.542,55 YTL'si genel giderler, 654.488,53YTL'si demirbaş alım giderleri, 3.739.770,48 YTL'si seçim giderleri, 133.339,12YTL'si seyahat giderleri, 484.099,25 YTL'si bayrak, rozet, afiş, yayın vb.giderler, 25.601,18 YTL'si araştırma, geliştirme ve eğitim giderleri,314.552,15 YTL'si ise şölen ve eğlence giderlerinden oluşmaktadır.
İl örgütlerinin 2007 yılına devreden nakit mevcudu161.704,14 YTL' dir.
Parti'nin il örgütlerinin 2007 yılı kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu anlaşılmıştır.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2007 yılı defter vebelgeleri üzerinde yapılan incelemede,
Parti'nin 2007 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 1.559.857,39 YTL değerinde 296 adetdemirbaş eşya niteliğinde taşınır mal ve 311.819,20 YTL değerinde taşınmaz malediniminin olduğu anlaşılmaktadır.
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2007 yılı kesinhesabınınve eklerinin incelenmesinde, Parti'nin Genel Merkez ve il örgütlerinin ihtiyacıiçin ve tamamı satınalma yoluyla elde edilen toplam 1.871.676,61 YTLtutarındaki taşınır ve taşınmaz malların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
IV-SONUÇ
Milliyetçi Hareket Partisi'nin 2007 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
1- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 6.910,57 YTL karşılığı Partimalvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesine,
2- Parti'nin 2007 yılı kesin hesabında gösterilen47.972.161,19 YTL gelir ve 43.439.162,84 YTL gider ile 5.133.436,54 YTL nakitdevrinin ve 600.438,19 YTL borcunun Hazine'ye irad kaydedilenler dışında kalanbölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'na uygun olduğuna,
13.5.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU