ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2013/50 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/103
Karar Günü:17.12.2014
R.G. Tarih-Sayı:30.01.2015-29252
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisi 2012 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra AylaPERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ’unkatılımlarıyla 11.2.2014 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında önceliklesuç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesinin üçüncüfıkrasında “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olankesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı kanunun 74. maddesinin ikinci fıkrasında da“siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabınMerkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağını ve birleştirileceğinive birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağıhükme bağlanmıştır.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 19.2.2013 gün ve C.02.0.CBS.0.01.02.04/218sayılı yazılarına ekli listede Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisinin Genel Merkezdışında 10 il ve bağlı ilçede örgütlendiği belirtilmesine rağmen, Partitarafından 9 il ve bağlı ilçe örgütüne ilişkin 2012 yılı içerisinde her hangibir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek, bu illere ait 2012 yılıkesin hesaplarının gönderilmediği tespit edilmiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il,ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceğigibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, parti yetkililerine ait veyabunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyorise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağışolarak kaydedilmesi gerekir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarınınhayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye,tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genel yönetim giderlerini deyapması gerekir.
2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasi partinin bütüngelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve birsiyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre,parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliğiadına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir vegider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelikeylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Bu itibarla Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partinin 2012 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasından dolayı işinesasının incelenmesine,
2- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiğidefterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğindenitibaren 30 gün süre verilmesine,
3- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması,hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2012 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdePartinin 2012 yılı gelirlerinin 87.592,75 TL, giderlerinin 90.037,43 TL olduğu,nakit mevcudu olarak devredilen tutarın ise 7.185,68 TL olduğu anlaşılmaktadır.
Partinin 2012 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarınınyukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2012 yılı kesin hesabınındoğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Partinin Genel Merkez gelirleri 29.892,75 TL olarak gösterilmişolup bunun 14.087,00 TL’si üye aidatlarından, 15.805,75 TL’si bağışlardanoluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin 2012 yılı gelirleri toplamı 57.000,00 TLolup bunun 5.600,00 TL’si üye aidatlarından, 52.100,00 TL’si bağışlardanoluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezinin 2012 yılı giderleri toplamı 33.586,51 TLolup bunun 1.423,95 TL’si haberleşme giderlerinden, 24.200,00 TL’si kiragiderlerinden, 250,00 TL’si bakım onarım giderlerinden, 6.776,00 TL’si ısınmaaydınlanma giderlerinden, 936,56 TL’si vergi sigorta noter giderlerindenoluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin devreden nakit mevcudu 5.863,11 TL’dir.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin 2012 yılı giderleri toplamı 56.450,92 TLolup bunun 3.553,96 TL’si personel giderlerinden, 1.902,00 TL’si temsil ağırlamagiderlerinden, 4.207,94 TL’si kırtasiye giderlerinden, 604,70 TL’si haberleşmegiderlerinden, 36.275,00 TL’si kira giderlerinden, 3.156,59 TL’si ısınmaaydınlanma giderlerinden, 6.750,73 TL’si vergi sigorta noter giderlerindenoluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin devreden nakit mevcudu 1.322,57 TL’dir.
Parti il örgütlerinin 2012 yılı kesin hesap çizelgelerinin giderbölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin 2012 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, herhangi bir taşınmaz mal ve değeri 100 TL’yi aşan taşınır mal vemenkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisinin 2012 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
Partinin 2012 yılı kesin hesabında gösterilen 87.592,75 TL gelirve 90.037,43 TL giderin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna, 17.12. 2014 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN