ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2007/6 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2008/40
Karar Günü:12.2.2008
R.G.Tarih-Sayı:01.03.2008-26803
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisi'nin 2006 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisi'nin 2006 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda; 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2006 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeMüdafaa-i Hukuk Hareketi Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2006yılı gelirlerinin 100.348,50 YTL., giderlerinin 111.086,37 YTL.,satıcılara olanborç devrinin 10.962,68 YTL. ve 2007 yılına devreden nakit mevcudunun 244,81YTL. olduğu, gelir ve borç toplamı ile gider ve nakit devir rakamlarınıntoplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 94.332,00 YTL. olarakgösterilmiştir.
Bunun 53.790,00 YTL. si bağış gelirleri, 39.642,00 YTL.si aidat gelirleri ve 900,00 YTL. si de diğer gelirlerden oluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındaki gelirlerinin 2820sayılı Yasa'nın 61-69. maddelerine uygun olarak sağlandığı sonucunavarılmıştır.
Parti işletme hesabı defterinin gelirler bölümünün 27.sırasına 27.4.2006 tarih ve 1027 nolu makbuz karşılığı 500,00 YTL. gelirkaydedildiği, oysa 1027 nolu gelir makbuzunda elde edilen gelirin 100,00 YTL.fazlası ile 600,00 YTL. olduğu, böylece parti gelirinin 100,00 YTL. eksikgösterildiği anlaşılmıştır.
Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mali işlemlerinin2820 sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığının saptanmasına yönelik mali denetiminiYasa'nın 75. maddesine göre evrak üzerinden yapmaktadır. Evrak deyiminingelir-gider belgeleriyle birlikte defter ve kayıtlardaki bilgileri de kapsadığıaçıktır. Defter ve belgelerin denetime elverişli ve yeterli olacak bilgileriiçermesi zorunludur. Nitekim 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesinde parti adınaelde edilen gelirlerin alındığı ilgili defterlere sıra ile ve belgeleri debelirtilerek geçirileceği öngörülmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinde; 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76. maddesinde de; 'BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irad kaydedilir.' hükümleri yeralmaktadır.
Bu itibarla; 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 60.ve 69. maddesine aykırı işlem yapılması nedeniyle, aynı Yasa'nın 75. ve 76.maddeleri uyarınca 100,00 YTL. gelir karşılığı parti malvarlığının Hazine'yeirad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin il örgütleri gelirleri 6.016,50 YTL. olarakgösterilmiştir.
Bunun 3.516,50 YTL. si bağış gelirleri ve 2.500,00 YTL.si aidat gelirlerinden oluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 105.069,87 YTL. olarakgösterilmiştir.
Bunun 12.317,86 YTL. si kira ve bina giderleri, 29.771,03YTL. si demirbaş alım giderleri, 9.003,44 YTL. si genel yönetim giderleri ve53.977,54 YTL. si sair giderlerden oluşmaktadır.
Gelir ve gider arasındaki 10.982,68 YTL. fark giderfazlası olarak 2007 yılına devretmiştir. Bu gider farkının nedeni, kredikarşılığı satın alınan mallar için satıcılara olan borçlardır. Parti GenelMerkezi'nin 2007 yılına devreden nakit mevcudu ise 244,81 YTL. dir.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin veborçların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
Parti işletme hesabı defterinin giderler bölümünün 38inci sırasına, Üçışık firmasının 6.6.2006 tarih ve 200612 nolu faturasınadayanılarak 59,00 YTL. gider yazıldığı görülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde; 'Bir siyasi partininbütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.' hükmünütaşımaktadır.
Yukarıda belirtilen 59,00 YTL. ye ait faturanınincelenmesinde, söz konusu giderin parti tüzelkişiliğini ilgilendirmediği vefatura partiyle ilgisi olmayan bir şahıs adına düzenlendiğinden bu harcamanınparti adına yapılmadığı, başka bir deyişle bu giderin Yasa'nın öngördüğübelgeye dayandırılmadığı sonucuna varılmıştır.
Yine Parti işletme hesabı defterinin giderler bölümünün44. sırasına, kargo gideri olarak 9.6.2006 tarih ve 29722 nolu tahsilatmakbuzuna dayanılarak 313,73 YTL. gider yazıldığı görülmüştür.
Yapılan incelemede söz konusu tahsilat makbuzunundayanağı olan herhangi bir gider belgesinin bulunmadığı, söz konusu makbuzunParti'nin işletme hesabı defterinin gider bölümünün 40. ve 41. sıralarındagider yazılmış olan kargo faturalarının karşılığı olarak düzenlendiğianlaşılmıştır. Bu uygulama ile aynı faturaların mükerrer olarak giderkaydedilmesine sebep olunmuştur.
Diğer taraftan, defterin 40. sırasına 205.53 YTL. gideryazılan faturaların toplamının 2,00 YTL. eksiği ile 203,53 YTL. olduğu tespitedilmiştir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş milyon (2006 yılı için 45,33 YTL.) liraya kadar olan harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.
Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mali işlemlerinin2820 sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığının saptanmasına yönelik mali denetiminiYasa'nın 75. maddesine göre evrak üzerinden yapmaktadır. Evrak deyiminingelir-gider belgeleriyle birlikte defter ve kayıtlardaki bilgileri de kapsadığıaçıktır. Defter ve belgelerin denetime elverişli ve yeterli olacak bilgileriiçermesi zorunludur. Nitekim 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesinde parti adınayapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığının ilgili defterleresıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirileceği öngörülmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinde; 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76. maddesinde de;'Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderlerimiktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye iradkaydedilir.' hükümleri yer almaktadır.
Bu itibarla; 2820 Yasa'nın öngördüğü geçerli birkanıtlayıcı belge niteliği taşımayan belgelere dayanan veya herhangi birkanıtlayıcı belgeye dayanmayan giderler için 374,73 YTL. (59,00 + 313,73 +2,00) parti malvarlığının Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye iradkaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 6.016,50 YTL. olup,tamamı genel giderlerden oluşmaktadır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisi'nin 2006 yılı defter vebelgeleri üzerinde yapılan incelemede,
Parti'nin 2006 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz YTL yi aşan 25.676,68 YTL. değerinde muhtelif demirbaş eşyaniteliğinde taşınır mal ediniminin olduğu, taşınmaz mal ediniminin ise olmadığıanlaşılmaktadır. Bu taşınır malların tamamı Genel Merkezce satınalma suretiyleedinilmiştir.
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisi'nin 2006 yılıkesinhesabının ve eklerinin incelenmesinde, Parti'nin Genel Merkezinin ihtiyacıiçin satınalma yoluyla edinilen 25.676,68 YTL. tutarındaki taşınır malların2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Müdafaa-i Hukuk Hareketi Partisi'nin 2006 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin 2006 yılı kesinhesabında gösterilen100.348,50 YTL geliri, 110.711,64 YTL gideri ile 2007 yılına devreden 10.982,68YTL borcu ve 244,81 YTL nakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 60. ve 69.maddesine aykırı işlem yapılması nedeniyle, 100- YTL gelir karşılığı, aynıYasa'nın 70. maddesinin öngördüğü geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliğitaşımayan belgelere dayanan veya herhangi bir kanıtlayıcı belgeye dayanmayan374,73 YTL gider karşılığı parti malvarlığının Yasa'nın 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesine,
12.2.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ