ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2015/10 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2018/45
Karar Tarihi:21/6/2018
R.G. Tarih – Sayı:9/11/2018 -30590
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Önce İnsan Partisi 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26/5/2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında;
2. Önce İnsan Partisinin 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,
- Esas incelemenin yapılması için Genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
3. Önce İnsan Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
4. Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2014 yılı gelirlerinin 112.800,00 TL, giderler toplamının111.283,74 TL olduğu anlaşılmaktadır.
5. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2014 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
Genel Merkez Gelirleri
6. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 112.800,00 TLolup, bunun 1.800,00 TL’si üye yıllık aidatlarından, 111.000,00 TL’si bağışgelirlerinden oluşmaktadır.
7. 2014 yılı için 2820 sayılı Kanun’un 66. maddesine göreyasal bağış sınırı 31.917,49 TL olup söz konusu yılda yasal bağış sınırıaşılmıştır.
8. Parti Genel Merkezinin 2014 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen dışındakigelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
A- Önce İnsan Partisi Genel Merkezine gönderilen yazıyla“Yavuz Karahan’ın 2014 yılında Partiye yaptığı bağış miktarı 85.060,00TL’dir. 2014 yılı içinde bir kişinin bağış yapabileceği tutar 31.917,28 TLolduğundan 85.060,00 – 31.917,28 = 53.142,72 TL’nin bağış sınırının üstündekaldığı görülmüş, söz konusu tutarı aşan ve ayrıntısı aşağıda belirtilen53.142,72 TL tutarının 2820 sayılı Kanun’a aykırı olarak bağış olarak verilmesive kabul edilmesi nedenin izahı;” istenmiştir.
Yevmiye Tarihi ve No’su
Bağış Makbuzunun tarih ve No’su
Bağış Tutarı (TL)
Bağış Sınırını Aşan Tutar (TL)
Bağışı Kabul eden sorumlu ve Görevi
03.01.2014 / 1
03.01.2014 / 33
60
-
Feray Akbulut (Genel Sayman)
31.01.2014 / 12
31.01.2014 / 44
10.000
-
Feray Akbulut (Genel Sayman)
31.03.2014 / 32
31.03.2014 / 64
10.000
-
Feray Akbulut (Genel Sayman)
31.05.2014 / 33
31.05.2014 / 65
10.000
-
Feray Akbulut (Genel Sayman)
30.06.2014 / 34
30.06.2014 / 66
15.000
13.142,72
Feray Akbulut (Genel Sayman)
30.09.2014/ 35
30.09.2014 / 67
10.000
23.142,72
Feray Akbulut (Genel Sayman)
30.11.2014 / 39
30.11.2014 / 71
30.000
53.142,72
Feray Akbulut (Genel Sayman)
Parti tarafından gönderilen cevapta, Partiye yapılanbağışların şeklen Genel Başkan Yavuz Karahan tarafından yapıldığı ve yasallimitin aşıldığı görülse de, asıl bağışçıların isimlerini vermekistememelerinden dolayı böyle bir yol tercih edildiği belirtilmiştir.
2820 sayılı Kanunu’nun 66. maddesinin ikinci fıkrasında, “Yukarıdakifıkranın dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin her birinin bir siyasi partiyeaynı yıl içerisinde iki milyar liradan fazla kıymette ayni ve nakdi bağışta bulunması(Ek ibare: 2/1/2003-4778/8 md.) veya yayınları kullandırması yasaktır.”;ek 6. maddesinde “Bu Kanunun 66 ve 70 inci maddelerinde yer alan parasaldeğerler her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, o yıl için 4/1/1961tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilanolunan yeniden değerleme oranında artırılır”; 76. maddesinin birincifıkrasında ise “Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak bağış kabulettiği, malveya gelir edindiği Anayasa Mahkemesince tespit edilen siyasi partilerin, buyolla elde ettikleri gelirlerin tamamının, Kanunda belirtilen miktarlardanfazla gelirlerle, taşınmaz malların kanuni miktarı geçen kısmının karşılığınınHazineye irat kaydedilmesine, taşınmaz malların ise Hazine adına tapuyatesciline karar verilir.” şeklinde düzenleme yapılmıştır.
2820 sayılı Kanun’un 66. maddesine göre, 2014 yılı içinbir kişinin bağış yapabileceği miktar 31.917,49 TL olduğundan bu tutarı aşan53.142,72 TL tutarındaki bağış geliri karşılığı malvarlığının aynı Kanun’un 76.maddesi uyarınca Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
Ayrıca 2820 sayılı Kanun’un 116. maddesinde, “BuKanunun hükümlerine aykırı olarak bağışta bulunan kimse ve bağışı kabul edenparti sorumlusu, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”denildiğinden, Kanun’a aykırı olarak bağışta bulunan Yavuz Karahan ile bağışıkabul eden parti sorumlusu Feray Akbulut hakkında gerekli yasal işlemlerinyapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.
B. Giderlerin İncelenmesi
Genel Merkez Giderleri
9. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 111.283,74 TLolup, bunun 31.724,03 TL’si personel giderlerinden, 1.706,00 TL’si temsil veağırlama giderlerinden, 3.529,46 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden,1.700,00 TL’si haberleşme giderlerinden, 6.138,43 TL’si taşıma giderlerinden,18.800,00 TL’si kira giderlerinden, 150,00 TL’si bakım onarım giderlerinden,2.885,03 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden, 19.501,59 TL’sivergi, sigorta ve noter giderlerinden, 25.149,20 TL’si tanıtım giderlerindenoluşmaktadır.
10. Parti Genel Merkezinin 2014 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
A- Önce İnsan Partisi Genel Merkezine gönderilen yazıyla,“Esgrup Gazetecilik Matbaacılık Org. Reklam Tur. İnş. San. ve Tic A.Ş. yeait 70,80 TL tutarındaki fatura karşılığı parti tarafından 212,00 TL ödenmesive bu sebeple yapılan ve aşağıda ayrıntısı verilen 141,20 TL fazla ödemeninnedeninin izahı; “istenmiştir.
Yevmiye Tarihi ve No’su
Fatura tarih ve No’su
Firma Adı
Tutar
(TL)
Ödenen Tutar (TL)
Fark (TL)
20.09.2014/ 140
20.09.2014 / 710152
Esgrup Gazetecilik Matbaacılık Org. Reklam Tur. İnş. San. ve Tic A.Ş
70,80
212,00
141,20
Parti tarafından gönderilen cevapta;
“ Eskişehir’de faal Esgrup Gazetecilik MatbaacılıkOrg. Reklam Tur. İnş. San ve Tic. A.Ş.’ye reklam için ödediğimiz ücretin faturamiktarından yüksek olmasında hatamız var. Bu işle görevli personelimizi üç yılönce ayırmak zorunda kaldık ve o şimdi bir şey hatırlamıyor. Muhatap şirketinaçık adresini bize bildirirseniz ve belgelerin fotokopisini iletirseniz, ofirmadan açıklama isteyebiliriz.” denilmiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesininaltıncı fıkrasında; “Siyasi partilerharcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin teminedilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma,yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde,fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerdenalınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.”denilmekte, 75. maddesinin dördüncü fıkrasında ise “..Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.” ve 76. maddesinin sonfıkrasında “...Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirat kaydedilir.” denilmektedir.
Buna göre, siyasi partilerin gelir ve giderlerininesastan incelenmesi sırasında parti defterleri, gelir ve gider kayıtları ilebunlara ilişkin belgelerin kesin hesaplar ile uyumlu olması gerekmektedir.Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bubelgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunugösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik etmekzorundadırlar. Ayrıca kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerleaslının temin edilmediği hallerde de, fatura ve fatura yerine geçen belgeleryerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerin kullanılmasıgerektiği ilgili kanun maddesinde ifade edilmiştir. Yapılanincelemede ise, gider belgeler içinde toplam değeri 70,80 TL olan faturakarşılığında parti tarafından 212,00 TL ödemede bulunulduğu kalan 141,20 TLiçin fatura, fatura yerine geçen belge veya harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip herhangi bir tevsik edici belgenin bulunmadığı tespitedilmiştir.
Bu itibarla, parti tarafından yapılan kanıtlayıcıherhangi bir belgesi bulunmayan 141,20 TL gider toplamının 2820 sayılı Kanun’un75. ve 76. maddeleri hükmü uyarınca Hazineye gelir kaydedilmesi gerekir.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
11. Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede, herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Önce İnsan Partisi 2014 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
A. Parti GenelMerkezince 2820 sayılı Kanun’un 66. maddesine aykırı olarak elde edilen toplam53.142,72 TL tutarındaki bağış geliri karşılığı malvarlığının aynı Kanun’un 76.maddesi uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
B. İşletme defterikayıtlarında bulunan ve Parti tarafından yapılan 141,20 TL’lik gider tutarıylailgili fatura, fatura yerine geçen belge veya harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip herhangi bir tevsik edici belge gönderilmemesi sebebiyle 141,20TL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi uyarıncaHazineye gelir kaydedilmesine,
C. Partinin 2014yılı kesin hesabında gösterilen 112.800,00 TL gelir ve 111.283,74 TL giderinHazineye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
D. 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 116. maddesine aykırı bağışta bulunan ile bağışıkabul eden Parti sorumluları hakkında gerekli yasal işlemlerin yapılmasınıtemin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
21/6/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ