ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2016/77 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2019/38
Karar Tarihi:16/10/2019
R.G.Tarih-Sayısı:17/12/2019-30981
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Özgürlük ve Dayanışma Partisinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerekkarara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Özgürlük ve Dayanışma Partisi, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile Genel Merkez ve il örgütlerine ait KesinHesap Cetvellerini 12/8/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındaki “…Haziran ayı sonunakadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na vermekzorundadırlar.” amir hükmüne uymamıştır.
4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde 74’üncü madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceğiöngörülmektedir.
5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
6. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınınilgili yazılarına ekli listede Özgürlük ve Dayanışma Partisinin aktif görünendört il ve bağlı ilçe örgütüne ait kesin hesabının gönderilmediği, yedi il vebağlı ilçe örgütüne ilişkin ise 2015 yılı içinde herhangi bir gelir ve gideringerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabının gönderilmediği tespitedilmiştir.
7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 75. maddesindeAnayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ilişkin denetim yapma yetkisi ve budenetimin usulü 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de 75. maddegereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgilerivermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmışmilyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altınaalınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerinikendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin buşekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarakkaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
11. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.
12. Bu itibarla Özgürlük ve Dayanışma Partisinin 2015yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulması dolayısıyla işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine,
- AnayasaMahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,
- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekildekayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gideryapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olaraknitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
13. Özgürlük ve Dayanışma Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirlerinin 482.233,70 TL, giderler toplamının454.429,88 TL olduğu anlaşılmaktadır.
15. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. Genel Merkez Gelirleri
16. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 44.455,49 TLolup bunun tamamı il örgütlerinden alınan paylardan oluşmaktadır.
17. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
18. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri toplamı 437.778,21 TL olup bunun 4.755,00 TL’si üye girişiaidatlarından, 273.084,50 TL’si üye aidatlarından, 32.651,88 TL’si ilpaylarından, 118.774,55 TL’si bağış gelirlerinden, 2.012,00 TL’si yayın satışgelirlerinden, 6.268,00 TL’si yemek, şenlik ve konser gelirlerinden ve 232,28TL’si repo ve gelirlerinden oluşmaktadır.
19. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
20. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 20.006,19 TLolup bunun 16.370,00 TL’si kira ve bina giderlerinden, 350,00 TL’si apartmanaidat giderinden, 3.057,19 TL’si elektrik ve su giderlerinden ve 229,00 TL’sidiğer giderlerden oluşmaktadır.
21. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Giderleri
22. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 434.423,69 TL olup bunun 44.455,49 TL’si genel merkez paylarından,270.902,83 TL’si kira ve bina giderlerinden, 306,40 TL’si PTT ve kargogiderlerinden, 29.078,59 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 8.718,74 TL’sibakım ve onarım giderlerinden, 3.658,57 TL’si taşıma giderlerinden, 10.974,76TL’si kırtasiye giderlerinden, 28.802,82 TL’si elektrik ve su giderlerinden,3.174,00 TL’si seyahat giderlerinden, 550,00 TL’si basın yayın ve ilangiderlerinden, 275,00 TL’si bir önceki yıldan kalan borç ödemelerinden,12.811,14 TL’si haberleşme giderlerinden, 12.052,41 TL’si noter ve vergigiderlerinden, 2.073,90 TL’si demirbaş alım giderlerinden ve 6.589,04 TL’si diğergiderlerden oluşmaktadır.
23. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
24. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Özgürlük ve Dayanışma Partisinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
Partinin 2015 yılı kesin hesabında gösterilen 482.233,70TL gelir ve 454.429,88 TL giderin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ