ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2005/32 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2011/4
Karar Günü:4.5.2011
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2004 yılıkesinhesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 27.1.2006 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2004 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
'1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,
2- Genel Merkez kesinhesabınındayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarının gönderilmesiiçin Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca Parti'ye bu kararıntebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
3- Gerekli bildirimin yapılmasıiçin karar örneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2004 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeÖzgürlük ve Dayanışma Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2004 yılıgelirlerinin 829.854.746.970.- lira, giderlerinin 719.951.049.793.- lira, 2005yılına devreden nakit mevcudunun 109.903.697.177.- lira olduğu, gelir toplamıile gider ve nakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 515.298.070.588.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 625.000.000.- lirası aidat gelirleri, 546.250.000.-lirası bağış gelirleri, 50.000.000.- lirası yayın satış gelirleri,57.769.275.656.- lirası faiz gelirleri, 500.000.000.-lirası genel merkez payı,455.807.544.932.- lirası 2003 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin il örgütleri gelirleri 314.556.676.382.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 127.884.868.710.- lirası aidat gelirleri,129.710.044.737.- lirası bağış gelirleri, 9.921.200.000.- lirası bayrak, rozet,yayın, şenlik, konser vb. satış gelirleri, 668.220.000.- lirası faiz gelirleri,18.402.589.608.- lirası il payları, 27.969.753.327.- lirası 2003 yılındandevreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 434.791.963.516.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 37.564.377.235.- lirası personel giderleri,42.855.296.370.- lirası kira bina giderleri, 12.062.265.380.- lirası kırtasiyegiderleri, 27.108.313.606.- lirası haberleşme ve kargo giderleri,75.524.378.801.- lirası tanıtım temsil ve propaganda giderleri,36.257.332.124.- lirası genel yönetim giderleri, 129.900.000.000.- lirasıdemirbaş alım giderleri, 4.720.000.000.- lirası verilen iş avansları ve68.800.000.000.- lirası il örgütlerine yapılan yardımlardan oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılına devreden nakitmevcudu 80.506.107.072.- liradır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında, giderlerin2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
AÇIKLAMA
Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığındamüşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapantüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarifyapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindekihükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması veverilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarındabu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebekayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılmasıgerektiği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;
Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'
hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.
2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2004 yılı için 37.134.950 lira) kadarolan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeyedayanması gerekmektedir.
Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz' un tek başına bir ödemeye esas olabilmesi için malya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya da kurumlardanalınması gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin bir ve ikincifıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.
Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıYasa'nın 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.
Özgürlük ve Dayanışma Partisi Genel Merkezi'nin 2004 yılıdefter kayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 19.8.2010 tarih ve 143-3229 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'nasorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 28.12.2010 tarihli yazıyla cevapverilmiştir.
1- Partinin toplam1.357.800.000.- lira tutarındaki harcamalarının fatura aslı olmaksızın gideryazılması nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri bu konuda herhangi biraçıklamada bulunmamışlardır.
Bir parti adına düzenlenmiş belgenin o parti haricindebaşka bir kişi veya kuruluşça kullanılması mümkün değildir. Bu nedenle yasalbir zorunluluk olmadıkça (motorlu araç alımlarında trafik tescilinde faturanınaslının istenmesi gibi) parti adına düzenlenmiş faturaların asıllarının giderbelgesi olarak ibraz edilmesi gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2004 yılıiçin 37.134.950 lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle, gerekçesiz fatura fotokopisine dayanılarak giderkaydedilen ve aşağıda ayrıntısı gösterilen 1.357.800.000.- liranın (1.357,80YTL.) Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.
Yevmiye Tarihi
Fatura tarih - nosu ve
Kimden alındığı
Belgenin niteliği
Tutar
31.3.2004
25.3.2004/1102- Foto Çiçek
Fotokopi
120.000.000
20.11.2004
17.11.2004/43415- Çağdaş Matbaacılık Ltd. Ş.
Faks fotokopisi
1.237.800.000
Toplam
1.357.800.000
2- Partitüzelkişiliği adına yapılmayan 3.722.995.000.- liralık harcamanın gideryazılması nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri bu konuda herhangi bir açıklamadabulunmamışlardır.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, bir siyasi partininbütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı hüküm altınaalınmıştır.
Buna göre, parti giderlerine ilişkin belgelerin partitüzelkişiliği adına düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Kişiler adına düzenlenen ve Parti tüzelkişiliği adınaolmayan 3.722.995.000.-liralık (3.722,99 YTL.) harcamanın Yasa'nınöngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.
Yevmiye tarihi
Kimden alındığı
Belge tarih ve no
Belgenin kimin adına olduğu ve içeriği
Tutar
10.1.2004
Kazgan Turizm İşl. A.Ş.
10.1.2004/17033
Hayri Kozanoğlu- Konaklama bedeli
97.500.000
' '
Çağdaş Matbaacılık Ltd. Ş.
2.1.2004/43380
Mavi Basın Yayın Tic. Ltd. Ş.- Gazete kağıdı
899.820.000
31.1.2004
Kazgan Turizm İşl. A.Ş.
25.1.2004/17117
Hayri Kozanoğlu- Konaklama bedeli
65.000.000
' '
' ' '
30.1.2004/17135
' ' '
65.000.000
10.2.2004
Çağdaş Matbaacılık Ltd. Ş.
14.2.2004/43384
Mavi Basın Yayın Tic. Ltd. Ş.- Gazete kağıdı
902.475.000
20.2.2004
Kazgan Turizm İşl. A.Ş.
13.2.2004/17210
Hayri Kozanoğlu- Konaklama bedeli
32.500.000
20.4.2004
' ' '
17.4.2004/17598
' ' '
68.000.000
' '
İgataş İstanbul Gaz A.Ş.
19.4.2004/53750
Alper Taş-Benzin Bed.
30.000.000
30.4.2004
Kazgan Turizm İşl. A.Ş.
25.3.2004/17461
Hayri Kozanoğlu- Konaklama bedeli
65.000.000
31.5.2004
' ' '
23.5.2004/4397
' ' '
66.000.000
' '
' ' '
27.5.2004/4417
' ' '
32.500.000
10.7.2004
' ' '
3.7.2004/4624
' ' '
32.500.000
20.7.2004
' ' '
13.7.2004/4678
' ' '
32.500.000
31.7.2004
' ' '
26.7.2004/4741
' ' '
32.500.000
' '
' ' '
31.7.2004/4769
' ' '
33.500.000
10.8.2004
' ' '
6.8.2004/4790
' ' '
33.900.000
20.9.2004
' ' '
15.9.2004/5023
' ' '
111.000.000
10.10.2004
' ' '
3.10.2004/5105
' ' '
72.000.000
10.12.2004
Çağdaş Matbaacılık Ltd. Ş.
2.12.2003/43377
Mavi Basın Yayın Tic. Ltd. Ş.- Gazete kağıdı
1.051.300.000
Toplam
3.722.995.000
3- Toplam57.007.315.000.- lira tutarındaki giderin fatura veya serbest meslek makbuzu yerine;yazı, tutanak, tahsilat makbuzu veya hesaba yapılan havaleye ait dekont gibitek başına geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayan belgelere dayanarakveya herhangi bir kanıtlayıcı belgeye dayanmadan gider yazılmasının nedenipartiye sorulmuş, parti yetkilileri kesinhesapla birlikte gönderilmeyen birtakım faturaların asıllarını sunmuşlar ve 2003 yılı hesabının AnayasaMahkemesince denetlendiğini ve 2006 yılında çıkan kararla kesinleştiğini, buhesapta tutanakla yapılan ödemelerle ilgili olarak partiye herhangi bir uyarıyapılmadığı, bu nedenle 2004 yılında da bazı harcamaların tutanaklabelgelendirildiğini bildirmişlerdir.
Partinin cevap yazısı ekinde sunduğu faturalarla24.200.895.000.- liralık harcamanın eksikliği giderilmiştir.
Parti harcamalarıyla ilgili bir konunun önceki yılincelemelerinde eksiklik olarak tespit edilmemesi o uygulamanın doğru olduğuanlamına gelmeyecektir.
Bir harcamanın gider yazılabilmesi için, o harcamanınfatura veya serbest meslek makbuzu veya bunları düzenlemekle yükümlüolmayanların usulüne uygun şekilde düzenlemiş oldukları gider pusulalarınadayanması gerekmektedir.
Yevmiye tarihi
Ödeme yapılan kişi adı
Belge türü- tarih ve nosu
Tutar
31.1.2004
Yeni Gün Haber Aj. Yay. AŞ.
Tahsilat makbuzu-22.1.2004/3919
2.000.000.000
' '
' ' '
Tahsilat makbuzu-29.1.2004/3926
590.000.000
' '
Apeks İşl. Dış Tic. Ltd. Şti.
Tahsilat makbuzu-23.1.2004/1
105.020.000
20.3.2004
Grafik Yap. San. Tic. Ltd. Şti.
Tahsilat makbuzu-19.3.2004
212.400.000
20.5.2004
Çağdaş Matbaacılık Yay.
Banka dekontu-17.5.2004/74037
1.500.000.000
30.6.2004
Osman Şen
Tutanak-30.6.2004
6.000.000.000
' '
Turgut Oktay
Tutanak-30.6.2004
5.000.000.000
' '
Sefer Yılmaz
Tutanak-30.6.2004
4.000.000.000
' '
Vedat Durgun
Tutanak-30.6.2004
4.500.000.000
' '
Kürşat Öztürk
Tutanak
2.000.000.000
' '
Arif Kandemir
Tutanak
5.500.000.000
20.9.2004
Öz Türkerler
Belgesiz
750.000.000
21.11.2004
Ses Yayıncılık
Belgesiz
472.000.000
' '
' '
Belgesiz
177.000.000
Toplam
32.806.420.000
Fatura veya serbest meslek makbuzu veya gider pusulasıile belgelendirilmesi gerektiği halde tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belgeniteliği taşımayan tutanak, tahsilat makbuzu veya hesaba yapılan havaleye aitdekont gibi belgelere dayanarak veya herhangi bir kanıtlayıcı belgeyedayanmadan gider yazılan 32.806.420.000.- liranın (32.806,42 YTL.)Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, Parti adına ve amaçlarınauygun olarak yapılmayan toplam 37.887.215.000.- lira (37.887,21 YTL.)gider karşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 285.159.086.277.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 6.786.968.000.- lirası personel giderleri,166.859.705.609.- lirası kira bina giderleri, 5.183.036.000.- lirası kırtasiyegiderleri, 29.566.619.400.- lirası haberleşme ve kargo giderleri,10.486.177.752.- lirası tanıtım temsil ve propaganda giderleri,50.373.384.208.- lirası genel yönetim giderleri, 5.702.573.000.- lirasıbasın-yayın ve ilan giderleri, 5.125.248.945.- lirası giriş aidatı ödemeleri ve5.075.373.363.- lirası Genel Merkez payı ödemelerinden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2005 yılına devreden nakit mevcudu29.397.590.105.- liradır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2004 yılı defter vebelgeleri üzerinde yapılan incelemede,
Parti'nin 2004 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 2.400.000.000.- lira değerinde demirbaşeşya niteliğinde taşınır mal ve 127.500.000.000.- lira değerinde bina şeklindetaşınmaz mal ediniminin olduğu anlaşılmıştır.
Parti tarafından 2004 yılında edinilen, çeşitli binaalımından oluşan ve değeri toplamı 127.500.000.000.- lira olan taşınmaz mallarGenel Merkez tarafından satınalma suretiyle edinilmiştir.
Parti tarafından 2004 yılında edinilen 2.400.000.000.-lira bedelli klima genel merkez tarafından satınalma suretiyle edinilmiştir.
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2004 yılıkesinhesabının ve eklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2004 yılında edindiğitaşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır mallarının 2820 sayılıYasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2004 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin 2004 yılı kesinhesabında gösterilen829.854.746.970.- lira (829.854,74 YTL.) gelir ve 719.951.049.793.- lira(719.951,04 YTL.) gideri ile 109.903.697.177.- (109.903,69 YTL.) nakit devrininHazine'ye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'na uygun olduğuna,
2- Kesinhesapta gösterilen giderlerden Parti amacınauygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 37.887.215.000.- lira (37.887,21 YTL.) karşılığı Parti malvarlığının2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine'yegelir kaydedilmesine,
4.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN