ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2006/25 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2011/5
Karar Günü:4.5.2011
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2005 yılıkesinhesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2005 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda; 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, 4.5.2011 gününde oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2005 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeÖzgürlük ve Dayanışma Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2005 yılıgelirlerinin 453.779,18 YTL., giderlerinin 418.887,51 YTL., 2006 yılınadevreden nakit mevcudunun 34.891,67 YTL. olduğu, gelir toplamı ile gider venakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 136.009,17 YTL. olarakgösterilmiştir.
Bunun 382.- YTL.si aidat gelirleri, 19.790.- YTL.si bağışgelirleri, 13.161.- YTL.si yayın satış gelirleri, 5.328,94 YTL.si faizgelirleri, 10.623,19 YTL.si il payları, 80.506,60 YTL.si 2004 yılından devredennakit ve 6.217,44 YTL.si ödenecek borçlardan oluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin il örgütleri gelirleri 317.770,01 YTL. olarakgösterilmiştir.
Bunun 131.293.- YTL.si aidat gelirleri, 129.959,71 YTL.sibağış gelirleri, 14.533,50 YTL.si bayrak, rozet, yayın, şenlik, konser vb.satış gelirleri, 1.334,21 YTL.si faiz gelirleri, 11.252.- YTL.si il payları,29.397,59 YTL. si 2004 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 130.412,30 YTL. olarakgösterilmiştir.
Bunun 35.094,42 YTL.si personel giderleri, 5.000.- YTL.sikira bina giderleri, 1.538,27 YTL.si kırtasiye giderleri, 368,29 YTL. sihaberleşme ve kargo giderleri, 5.465,45 YTL.si basın-yayın ve ilan giderleri ve82.945,87 YTL.si genel yönetim giderlerinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezi'nin 2006 yılına devreden nakitmevcudu 5.596,87 YTL. dir.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında, giderlerin2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
AÇIKLAMA
Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığındamüşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapantüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarifyapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindekihükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması veverilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarındabu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebekayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılmasıgerektiği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;
Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'
hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.
2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2005 yılı için 41,29 YTL.) kadar olanharcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeyedayanması gerekmektedir.
Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz' un tek başına bir ödemeye esas olabilmesi için malya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya da kurumlardanalınması gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin bir ve ikincifıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.
Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıYasa'nın 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.
Özgürlük ve Dayanışma Partisi Genel Merkezi'nin 2005 yılıdefter kayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 24.9.2010 tarih ve 163-3717 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'nasorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 28.12.2010 tarihli yazıyla cevapverilmiştir.
1- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 269,96 YTL. tutarındaki motorlu taşıtlar vergisi gecikmezammı ile trafik cezasının gider yazılması nedeni partiye sorulmuş; partiyetkilileri trafik cezasının partiye ait ses yayın aracına ait olduğunu ve bunedenle parti kasasından ödendiğini bildirmişlerdir.
Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı vetrafik cezalarından Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutmak mümkün değildir. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle, aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 269,96YTL. tutarındaki motorlu taşıtlar vergisi gecikme zammı ile trafik cezasıparti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarına uygun yapılmış bir harcamaolarak kabul edilmemiştir.
Yevmiye tarihi
Alındı-fatura / tarih ve no
Mahiyeti
Tutarı
20.3.2005
11.3.2005/328
Motorlu Taşıtlar Verg. gecikme zammı
20,66
' '
11.3.2005/329
Trafik cezası
249,30
Toplam
269,96
2- Gider yazıldığıhalde herhangi bir belgeye dayanmadığı tespit edilen toplam 6.763,46 YTL.tutarındaki harcamalara ilişkin belgelerin ibraz edilmemesi nedeni partiyesorulmuş; parti yetkilileri toplam 6.399,46 YTL. tutarındaki harcamalarailişkin belgelerin asıllarını sunmuşlar, 20.1.2005 tarihli yevmiyede temsilağırlama adıyla gider yazılan 364 YTL. tutarındaki harcamanın temsil veağırlama giderleri kapsamında parti başkanının parti çalışanlarına bir jestolarak parti adına yaptığı bir hediye olduğunu belirtmişler ancak bu harcamaylailgili olarak herhangi bir belge ibraz etmemişlerdir.
Herhangi bir kanıtlayıcı belgesi bulunmayan 364.- YTL.tutarındaki giderin Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.
3- 20.10.2005tarihinde kasadan çıkış yapılarak gider yazılan, Mavi Basın Yayın Reklam San.Tic. Ltd. Şirketine ait 20.10.2005 tarih ve 445612 numaralı 3.946,07 YTL.tutarındaki faturanın, 20.12.2005 tarihinde kasadan çıkış yapılarak tekrargider yazıldığı görülmüştür (fatura toplamı 3.907+(%1 KDV) 39,07= 3.946,07 YTL.olduğu halde 20.10.2005 tarihinde 18 YTL. fazlasıyla 3.964,07 YTL. olarak gideryazılmıştır.).
Aynı faturanın kasadan çıkış yapılmış gibi gösterilerekmükerrer gider yazılması sonucu 3.946,07 YTL. ve fatura tutarının hatalıalınması sonucu 18 YTL. olmak üzere toplam 3.964,07 YTL. fazladan gideryazılması nedeni partiye sorulmuş parti bu konuyla ilgili olarak herhangi biraçıklamada bulunmamıştır.
Mükerrer gider yazılması sonucu 3.946,07 YTL. ve faturatutarının hatalı alınması sonucu 18.- YTL. olmak üzere fazladan gider yazılantoplam 3.964,07 YTL. nin Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeyedayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, Parti adına ve amaçlarınauygun olarak yapılmayan toplam 4.598,03 YTL. gider karşılığı partimalvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye iradkaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 288.475,21 YTL. olarakgösterilmiştir.
Bunun 4.201,18 YTL.si personel giderleri, 173.568,61YTL.si kira bina giderleri, 6.434,53 YTL.si temsil ağırlama ve propagandagiderleri, 25.081,42 YTL.si haberleşme ve kargo giderleri, 16.866,97 YTL.sibasın-yayın ve ilan giderleri, 44.725,86 YTL.si genel yönetim giderleri,6.591,45 YTL.si kırtasiye giderleri, 382 YTL.si giriş aidatı ödemeleri ve10.623,19 YTL.si genel merkez payı ödemelerinden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2006 yılına devreden nakit mevcudu29.294,80 YTL. dir.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2005 yılı belgeleriüzerinde yapılan incelemede, Parti'nin 2005 yılında herhangi bir taşınmaz malve değeri yüz YTL.yi aşan taşınır mal ve menkul kıymet ediniminin olmadığıanlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Özgürlük ve Dayanışma Partisi'nin 2005 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin 2005 yılı kesinhesabında gösterilen453.779,18 YTL. gelir ve 418.887,51 YTL. gideri ile 34.891,67 YTL. nakitdevrinin Hazine'ye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'na uygunolduğuna,
2- Kesinhesapta gösterilen giderlerden Parti amacınauygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 4.598,03 YTL. karşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine'ye gelirkaydedilmesine,
4.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN