ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/37 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/106
Karar Günü:25.9.2013
R.G.Tarih-Sayı:26.10.2013-28803
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Saadet Partisi 2009 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
SaadetPartisi 2009 yılı kesin hesabının ilk incelemesi sonucunda, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, 25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
SaadetPartisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2009 yılı kesin hesap çizelgeleri iledayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren Raportör Zekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu,Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2009 yılı gelirleri toplamının 4.773.184,83 TL, giderleri toplamının5.068.178,49 TL ve borçlarının 359.336,50 TL olduğu, 85.443,26 TL kasa ve bankamevcudunun 2010 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.
Partinin 2009 yılı birleşik kesin hesabının, Genel İdareKurulunun 26.6.2010 gün ve 57 sayılı kararı ile kabul edilerek onaylandığıgörülmüştür.
Saadet Partisi 2009 yılı birleşik kesin hesabının gelirve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliylePartinin 2009 yılı birleşik kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'auygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Partinin bildirdiği il hesapları ile birleşik kesinhesabın incelenmesinde, Ağrı (il teşkilatı, 8 ilçe, 2 belde), Bingöl (ilteşkilatı, 7 ilçe, 5 belde), Kırşehir (il teşkilatı, 7 ilçe, 20 belde), Muş (ilteşkilatı, 6 ilçe, 19 belde), Siirt (il teşkilatı, 6 ilçe, 4 belde), Tunceli(il teşkilatı, 3 ilçe), Şırnak (il teşkilatı, 6 ilçe, 4 belde), Ardahan (ilteşkilatı, 4 ilçe), Iğdır(il teşkilatı, 4 ilçe, 4 belde) teşkilatlarının herhangi bir faaliyetinin olmadığı, Artvin il teşkilatının gelir giderinin olduğu,bunun yanında merkez ilçe, Ardanuç, Arhavi, Borçka, Hopa, Murgul, Şavşat,Yusufeli ilçe teşkilatlarının gelir ve giderinin olmadığı, Kars (il teşkilatı,8 ilçe, 2 belde) teşkilatının 2009 yılı içinde gelir ve giderinin olmadığı,önceki yıldan devreden 9.916 TL borcun aynı şekilde 2010 yılına devrettiği,Kilis (il teşkilatı, 4 ilçe, 1 belde) teşkilatının gelir ve giderinin olmadığı,(İl kesin hesabında 8 TL gelir olarak belirtilmiş olmasına rağmen, bu rakamınnereden geldiği anlaşılamamıştır.) belirtilmiştir. Yargıtay kayıtlarına göreaçık ve faal olan teşkilatların yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik,telefon, kırtasiye vb.) nasıl karşılandığının bildirilmesi istenmiştir.
Parti yetkilileri, ' Ağrı, Bingöl, Kırşehir, Muş,Siirt, Tunceli, Şırnak, Ardahan, Iğdır illeri, ilçeleri, beldeleriteşkilatlanma aşamasında olduğundan gelir gider oluşmamıştır.
Artvin ilinde teşkilatımız ekte belirttiğimiz merkezkurulu seçim kurulunun tutanağından da görüldüğü üzere 15.4.2008 de kongresiniyaptığı ve genel merkezimizden 5.5.2008 tarihinde 2008/247 sayısı ile YargıtayBaşsavcılığına bildirilmiştir. Teşkilatlanma aşamasında olduğundan ilteşkilatında ve ilçelerde gelir gider durumu oluşmamıştır.
Kilis ilinde 8 Tl gelir üyelerden alınan aidatgelirleridir.
Kars ilinde 2009 yılında faaliyet olmamıştır. 9.916,00borç bir önceki yıldan devreden borcudur.
Yargıtay kayıtlarında kurulu olan teşkilatlarının
a- Bir kısmı faaliyetlerini teşkilatbinaları olmadan yürütmektedirler.
b- Bir kısmının da yönetim giderleriteşkilat mensuplarınca yapılmaktadır.'
şeklinde cevap vermişlerdir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veyakira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi partifaaliyette bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Parti yetkililerinin verdikleri cevaptan belirtilenteşkilatların açık olmasına rağmen bir kısmının teşkilat binaları olmadanfaaliyette oldukları, bir kısmının yönetim giderlerinin teşkilat mensuplarıncakarşılandığı anlaşılmıştır. Teşkilatların açık olmasına rağmen teşkilatbinaları olmadan faaliyette olduğunun söylenmesi kabul edilemez.
Partinin il, ilçe ve belde örgütleri faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi,yani bir kısım giderlerin partililerce hesaba dâhil edilmeden yapılması kayıtdışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun'un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, osiyasi partinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun'un 70.maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.
Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı gelirleri 2.181.158,25TL olarak gösterilmiştir.
Bunun 2.181.156 TL'si bağış ve yardımlar ve 2,25 TL'sisair gelirlerden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye ve defteri kebir mevcut olup, söz konusu defterler 2820sayılı Kanun'un 60. maddesi gereğince Çankaya İlçe Seçim Kurulu Başkanlığıtarafından mühürlenmiş ve onaylanmıştır.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı mevcut belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun'a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin 2009 yılı gelirleri 2.592.026,58 TLolarak gösterilmiştir.
Bunun 74.068,56 TL'si geçen dönem gelirleri, 720.649,44TL'si giriş ve üyelik aidatı geliri, 306.905 TL'si milletvekili, belediyebaşkan adaylığı ve özel aidat geliri, 107,66 TL'si bayrak, flama, rozet vb.satış geliri, 1.415.877,38 TL'si bağış ve yardımlar, 4.825 TL'si konferanssergi konser vb. faaliyet geliri, 58.425,54 TL'si sair gelirler, 11.168 TL'siteşkilattan alınan nakitten oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2009 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılıKanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı giderleri 2.500.519,54TL olarak gösterilmiştir.
Bunun 365.610,77 TL'si geçen yıldan devreden gider,479.771,98 TL'si büro genel giderleri, 378.222,78 TL'si personel giderleri,256.142,46 TL'si seyahat giderleri, 50.879,84 TL'si bayrak, flama, rozet vb.gideri, 426.568,15 TL'si seçim ve propaganda giderleri, 170.235,43 TL'sikonferans, sergi vb. faaliyet gideri, 264.599,59 TL'si basın yayın giderleri,75.012,20 TL'si demirbaş eşya alım giderleri ve 33.476,34 TL'si sairgiderlerden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2010 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 21.100,42 TL'dir.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı mevcut belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen dışındaki giderlerin 2820sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
30.4.2009 gün ve 17 nolu yevmiyede Kuzey Grup Ltd.Şirketinin 22.4.2009 gün ve 074300 nolu faturası 10.668,24 TL olarakdüzenlenmiştir. Fatura ekindeki 17.4.2009/017786 nolu sevk irsaliyesinde akşamyemeği 60, 18.4.2009/017787 nolu sevk irsaliyesinde ise akşam yemeği 90 adetolarak yer almıştır. Faturada yemek miktarı 150 adet, birim fiyatı 3,85 TLolarak belirtilmesine rağmen, tutar 150 x 3,85 =577,5 olması gerekirken 5.775TL olarak yazılmıştır. 5.775 ' 577,5 = 5.197,5 x 1,08 KDV = 5.613,3 TL fazlaödemede bulunulma nedeni sorulmuştur.
Parti yetkilileri, 'Kuzey grup firmasına ait 22.4.2009tarih ve 074300 nolu faturada fazladan hesaplanan 1.350 x 3,85 =5.197,50 + kdvmiktarına tekabül eden 1.350 adet yemeğin ücreti Kuzey Grup Ltd. Şirketininhesabından düşülerek, faturalandırılmayarak mahsup edilmiştir. Kuzey Grup Ltd.şirketinden alınan tutanak ek-6 dadır.' şeklinde cevap vermişlerdir.
Parti yetkilileri faturanın sehven kesildiğini,dolayısıyla Saadet Partisi Genel Merkezine verilen 1.350 adet yemeğinfaturalandırılmadığı ve böylece sehven 1.350 adet fazladan ücretlendirilenyemek hesabının kapatıldığını ifade etmişlerdir.
Faturanın yanlış düzenlendiği konusunda ihtilafbulunmamaktadır. Faturanın yanlış düzenlenmesi hâlinde fatura iptal edilerekdoğru olan şekilde düzenlenmelidir. Belli bir zaman geçtikten sonra faturanınfazla tutar içerdiğinin anlaşılması durumunda faturayı düzenleyenin fazlatahsil ettiği paranın iadesini gerçekleştirdiğini belgelemesi gerekir. Bu ikiolayın haricinde mahsup işlemi de yapılabilir. Olayımızda sevk irsaliyesitoplamı 150 adet olup, faturada da bu sayı aynı şekilde yer aldığı haldematematiksel çarpım hatası yapılmıştır. Toplamda 1.350 adet yemek irsaliyesidüzenlenerek fatura düzenlenmemesi halinde mahsup işleminin yapıldığı ve hatanındüzeltildiği kabul edilir. Oysa, mahsup işleminin yapıldığına dair Partiyetkililerinin beyanı ile firma imzalı tutanak haricinde kanıtlayıcı belgebulunmamaktadır. Sevk irsaliyeleri sunulmaması ve sunulan belgenin yeterliolmaması nedeniyle mahsup işleminin yapılmadığı kabul edilmiştir. Bu nedenleParti yetkililerinin savunmasına itibar edilmemiştir.
1.350 adet yemeğin mahsup edildiğine dair yeterlikanıtlayıcı belge olmadığından 5.613,3 TL' nin Hazineye gelir kaydedilmesigerekir.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin 2009 yılı giderleri 2.567.658,95 TLolarak gösterilmiştir.
Bunun 209.498,86 TL'si geçen yıldan devreden gider,1.336.084,86 TL'si büro genel giderleri, 96.932,35 TL'si personel giderleri,62.022,14 TL'si seyahat giderleri, 125.901,97 TL'si bayrak, flama, rozet vb.giderleri, 220.745,44 TL'si seçim ve propaganda giderleri, 296.994,55 TL'sikonferans, sergi, konser vb.faaliyet giderleri, 54.132,02 TL'si basın yayıngiderleri, 27.988,18 TL'si demirbaş eşya alım giderleri, 124.510,65 TL'si sairgiderler ve 12.847,93 TL'si teşkilatlara verilen nakitten oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2010 yılına devreden kasa mevcudu64.342,84 TL'dir.
Parti il örgütlerinin 2009 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıKanun'a uygun olduğu görülmektedir.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin 2009 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede taşınmaz mal ediniminin olmadığı ve 2009 yılı içinde edindiği103.000,38 TL tutarındaki taşınır malın 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Saadet Partisi 2009 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- Partinin 2009 yılı kesin hesabında gösterilen 4.773.184,83TL gelir, 5.068.178,49 TL gider, 359.336,50 TL borç ile 85.443,26 TL kasa vebanka devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- 2820 sayılıKanun'un 70. maddesine aykırı olarak partinin amaçlarına uygun olmayan ve partitüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 5.613,3TL karşılığı malvarlığının 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesi gereğince Hazineyegelir kaydedilmesine,
3- Mahkemeye hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelikeylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin (c) fıkrasınaistinaden gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,
25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN