ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2014/50 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2015/80
Karar Tarihi:1.7.2015
R.G.Tarih-Sayı:19.11.2015-29537
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Saadet Partisi 2013 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIPĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI ve Erdal TERCAN’ın katılımlarıyla 14.12.2011 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da“siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabınmerkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı vebirleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesinesunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının göndermiş olduğuyazıya ekli listeye göre Saadet Partisinin örgütlenmiş olduğu 4 il’e ilişkinolarak yıl içerisinde herhangi bir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifadeedilerek, 2013 yılı kesin hesapların gönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına eldeedileceği; 70. maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindede yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla, Saadet Partisinin 2013 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasındandolayı işin esasının incelenmesine;
2- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
3- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
10. Saadet Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2013yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2013 yılı gelirlerinin 3.427.705,34 TL, giderler toplamının3.538.399,17 TL, gelecek yıla devreden nakit tutarının 75.730,01 TL olduğuanlaşılmaktadır.
12. Partinin 2013 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2013 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 1.344.064,65TL olup, bunun 247.705,41 TL’si giriş ve üyelik aidatından, 1.125,00 TL’sibayrak, flama, rozet vb. satış gelirlerinden, 1.080.234,24 TL’si bağış veyardımlardan, 15.000,00 TL’si teşkilattan alınan yardımlardan oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
15. Partinin 2013 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri toplamı 2.083.640,69 TL olup,bunun 811.224,56 TL’si giriş ve üyelik aidatından, 1.050,00 TL’si milletvekiliaidat gelirlerinden, 33.250,00 TL’si milletvekili ve belediye başkan adaylığıözel aidat gelirlerinden, 300,00 TL’si bayrak, flama, rozet, vb. satışgelirlerinden, 2.260,00 TL’si defter, makbuz, kimlik kartları satışgelirlerinden, 1.023.204,66 TL’si bağış ve yardımlardan, 126.811,63 TL’si sairgelirlerinden, 35.830,26 TL’si teşkilattan alınan yardımlardan, 49.709,58 TL’sigenel merkezden alınan yardımlardan oluşmaktadır.
16. Parti İl Örgütlerinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkez giderlerinden toplamı1.470.500,34 TL olup, bunun 371.019,84 TL’si büro genel giderlerinden,464.098,39 TL’si personel giderlerinden, 97.029,96 TL’si seyahat giderlerinden,83.603,00 TL’si bayrak, flama, rozet vb. giderlerinden, 66.120,00 TL’si seçimve propaganda giderlerinden, 39.237,50 TL’sini basın yayın giderlerinden,307.768,00 TL’si demirbaş eşya alış giderlerinden, 440,00 TL’si sairgiderlerden, 41.183,65 TL’sini teşkilata yapılan yardımdan oluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
19. Partinin 2013 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 2.067.898,83 TL olup, bu tutarın 1.327.790,42 TL’si büro genelgiderlerinden, 189.624,77 TL’si personel giderlerinden, 81.794,46 TL’si seyahatgiderlerinden, 20.674,50 TL’si bayrak, flama, rozet vb. giderlerinden,35.177,51 TL’si seçim ve propaganda giderlerinden, 97.978,64 TL’si konferans,sergi vb. faaliyet giderlerinden, 40.436,77 TL’si basın yayın giderlerinden,11.441,50 TL’si demirbaş eşya alış giderlerinden, 203.624,07 TL’si sairgiderlerden, 35.830,26 TL’si teşkilata yapılan yardımdan, 23.525,93 TL’si genelmerkeze yapılan yardımdan oluşmaktadır.
20. Parti İl Örgütlerinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
21. Saadet Partisinin 2013 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede, Parti Genel Merkezinin 2013 yılında toplam 307.768,00TL tutarında taşınmaz mal edinmiş olduğu görülmüştür. Sayıştay Başkanlığıtarafından gönderilen Denetim Grubu (24) /3793/2015-21-24167 sayılı ve04.05.2015 tarihli yazıyla partiye söz konusu gayrimenkullerin hangi amaçlaalındığı sorulmuştur. Parti tarafından gönderilen 2015-GEMU-12(316) sayılı ve25.05.2015 tarihli cevap yazısında bahsedilen gayrimenkullerin çeşitli il veilçelerdeki teşkilatların kullanımına verilmek üzere alındığı ifade edilmiştir.Ayrıca, parti bazı kişilere gayrimenkul alımına ilişkin olarak yetkiverildiğini gösteren bir belgeyi tarafımıza sunmuştur. Partinin il örgütlerinceedinilen toplam 11.441,50 TL tutarındaki taşınır malın Kanun’a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Saadet Partisinin 2013 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
Partinin 2013 yılı kesin hesabında gösterilen3.427.705,34 TL gelir ve 3.538.399,17 TL giderin eldeki bilgi ve belgelere göredoğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna, 1.7.2015tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ