Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2005/33, K.2007/2 Sayılı Karar - 27/02/2007

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:2005/33 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:2007/2

KararGünü:27.2.2007

R.G.Tarih-Sayı:15.11.2007-26701

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK,Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 27.1.2006 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında;

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2004yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda; 'Dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine oy birliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği2004 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturandefter ve belgelerde Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile ilörgütlerinin 2004 yılı gelirlerinin 804.339.834.366.-TL, giderlerinin946.094.749.518.-TL, 2005 yılına devreden nakit mevcudunun 3.373.191.226.-TL veborcunun 141.754.915.152.-TL olduğu, gelir ve borçlarının toplamı ile gidertoplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 455.344.945.041.-TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 28.962.259.000.- lirası bağış veyardımlar, 5.181.500.000.- lirası rozet satış gelirleri, 5.670.000.000.- lirasıtoplantı katılım gelirleri, 131.896.400.000.- lirası kampanya gelirleri,4.712.500.000.- lirası yurtdışı sosyal faaliyetlerden sağlanan gelirler,65.269.125.000.- lirası aidatlar, 4.135.000.000.- lirası taahhütnamelerleödenen bağışlar, 198.936.251.250.- lirası aday başvurularından sağlanangelirler, 2.682.409.791.- lirası faiz gelirleri ve 7.899.500.000.- lirası diğergelirlerden oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 348.994.889.325.-TL olarak gösterilmiştir.

Bunun tamamı bağış, aidat ve diğergelirlerdir.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri595.793.993.236.-TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 566.773.496.- lirası finansmangiderleri, 33.894.861.920.- lirası genel yönetim giderleri, 208.771.393.001.-lirası mal ve hizmet satın alınması, 131.896.354.900.- lirası kampanyagiderleri, 130.138.750.- lirası vergiler ve 220.534.471.169.- lirası çeşitligiderlerden oluşmaktadır.

Gelir ve gider arasındaki140.449.048.195.- lira fark gider fazlası olarak 2005 yılına devretmiştir. Bugider farkının nedenini, 2820 sayılı Kanun'un 67. maddesi hükümlerine uygunolarak kredi karşılığı satın alınan mallar için satıcılara olan borçlaroluşturmaktadır. Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılına devreden nakit mevcudu ise794.574.714.- liradır.

Genel Merkezin defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenlerdışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.

2820 sayılı Yasa'nın70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre beş milyon (2004 yılı için 37.135.000.-)liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcıbelgeye dayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veyahizmetin tutarının gider kaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır.Yasa'nın 70. maddesinde belirtilen 'makbuz'un ya da tutanağın tek başına birödemeye esas olabilmesi için mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkünolmadığı kişi ya da kurumlardan alınması gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerinmali işlemlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığının saptanmasınayönelik mali denetimini Yasa'nın 75. maddesine göre evrak üzerindenyapmaktadır. Evrak deyiminin gelir-gider belgeleriyle birlikte defter vekayıtlardaki bilgileri de kapsadığı açıktır. Defter ve belgelerin denetimeelverişli ve yeterli olacak bilgileri içermesi zorunludur. Nitekim 2820 sayılıYasa'nın 60. maddesinde parti adına yapılan giderlerin ne gibi işlere veyerlere harcandığının ilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerekgeçirileceği öngörülmektedir.

2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinde;'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinindoğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ilegiderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir' ve76. maddesinde de; 'Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirad kaydedilir' hükümleri yer almaktadır.

Genel Merkez gider belgeleri üzerinde yapılanincelemelerde; aşağıda ayrıntısı gösterilen harcamalarda gider kaydınındayanağı olarak tahsilat makbuzu, tutanak, senet gibi belgelerin muhasebefişine eklendiği, bazı harcamaların da herhangi bir belgeye dayanmadığıgörülmüştür.

Yukarıda belirlenen hususlar ile ilgiliSosyaldemokrat Halk Partisi Genel Saymanı tarafından 9.6.2006 tarihindeMahkememize ulaştırılan yazıda 'Verilen Sipariş Avansları' hesabında izlenmesigereken bazı tutarların sehven gider hesaplarına kaydedildiği, bunun farkedilmesi üzerine hatalı kayıtların düzeltildiği, buna uygun düzeltilmiş bilançove gelir-gider tablolarının yazı ekinde Anayasa Mahkemesi'ne sunulduğu ifadeedilmiş ve incelemelerde düzeltilmiş bilanço ve gelir-gider tablolarının gözönüne alınması talep edilmiştir.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüştemel kavramlarından birisi de 'Belgelendirme' kavramıdır. Buna göre muhasebekayıtlarının, gerçek durumunu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmişobjektif belgelere dayandırılması gerekmektedir. Bu kavram Vergi UsulKanunu'nun 227. maddesinde de 'Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça bukanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere aitkayıtların tevsiki mecburidir' şeklinde yer almaktadır. Yine aynı Kanun'un229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterininborçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccartarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde faturanın tarifiyapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki 'Birincive ikinci sınıf tüccarlar kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmakmecburiyetinde olan çiftçiler:

1. Birinci ve ikinci sınıf tüccarlara;

2. Serbest meslek erbabına;

3. Kazançları basit usulde tesbit olunantüccarlara;

4. Defter tutmak mecburiyetinde olançiftçilere;

5. Vergiden muaf esnafa.

Sattıkları emtia veya yaptıkları işleriçin fatura vermek ve bunlara da fatura istemek ve almak mecburiyetindedirler.

Yukarıdakiler dışında kalanların,birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile kazancı basit usulde tespit edilenlerdenve defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilerden satın aldıkları emtia veyaonlara yaptırdıkları iş bedelinin 50.000.000 (2004 yılı için 440.000.000)lirayı geçmesi veya bedeli 50.000.000 liradan az olsa dahi istemleri halindeemtiayı satanın veya işi yapanın fatura vermesi mecburidir' hükmüne göre de, faturanın hangihallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Dolayısıyla mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.

Muhasebe biliminde '159 Verilen SiparişAvansları Hesabı' satın alınan mal teslim edilmeden ya da hizmet ifa edilmeden önceverilen paralar için kullanılmaktadır. Bir başka ifade ile '159 Verilen SiparişAvansları Hesabı' bir çeşit ön ödeme niteliğinde olan geçici aktif karakterlibir hesaptır. Bu itibarla ilgili mal teslim edildiğinde ya da hizmet ifaedildiğinde söz konusu avans hesaplarının kapatılması gerekecektir. Bu işlemlerile ilgili kayıtlar yapılırken de, kanıtlayıcı belge mahiyetinde olan fatura vebenzeri belgelerin ilgili muhasebe fişine eklenerek, muhasebe kurallarıiçerisinde söz konusu 'Verilen Sipariş Avansları' hesabı da, işlemin niteliğinegöre; Demirbaşlar, Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler veya Genel YönetimGiderleri gibi hesaplara aktarılarak kapatılacaktır. Dolayısıyla avans verilenişlerde faturanın, işin tamamlanıp avansın kapatıldığı anda düzenlenmesigerekmektedir. Parti Genel Saymanı tarafından gönderilen yazıda 31.12.2004tarihi itibariyle yukarıda söz konusu edilen işlerin henüz tamamlanmadığı ve bunedenle Verilen Sipariş Avansları hesaplarında izlendiği iddia edilmektedir.Ancak partinin 2004 yılı hesabı kapsamlı incelendiğinde bu iddiaların gerçeğiyansıtmadığı görülmüştür. Örnek olarak birkaç işlemi ele almak gerekirse;Yılmaz Küçükçelik'e MYK odası masa ve sandalyeleri için ödenen toplam7.000.000.000.- TL'lik işlemlerde sipariş edilen masa ve sandalyelerin31.12.2004 tarihi itibariyle henüz teslim edilmediği ileri sürülmektedir.Parti'nin Parti Meclisi tarafından onaylanan 2004 yılı kesinhesaplarıiçerisinde yer alan Demirbaş eşya listesinde MYK toplantı odası masa vesandalyeleri yer almış ve alındığı tarih 30.6.2004 olarak gösterilmiştir.Dolayısıyla teslim alınmadan partinin demirbaş kayıtlarına girmesi mümkünbulunmayan eşyaların henüz teslim alınmadığı iddiasına itibar edilmemiştir.Ayrıca ticari teamüller çerçevesinde masa ve sandalyelerin tesliminin 2 yıldıryapılmamış olması da makul sınırlar dışında kalmaktadır. Yine söz konusuişlemler içerisinde yer alan Borsem Emlak (Mehmet Akalın)'a Genel Merkez binasıkiralama işinde komisyon olarak ödenen tutarın da avans olarak nitelendirilmesimümkün görülmemiştir. Partinin sicil dosyasında yer alan bilgilere göre20.4.2004 tarihinden itibaren Sosyaldemokrat Halk Partisi Genel Merkezikiralanan binada faaliyetlerini yürütmektedir. Dolayısıyla bu işte de maltesliminin gerçekleştiği açıkça görülmektedir.

9.6.2006 tarihinde Mahkememizegönderilen bilanço ve eki belgelerin incelenmesinde 31.12.2004 tarihli muhasebefişlerinde düzeltmeler yapıldığı görülmektedir. Ancak daha önce gelen hesapiçerisinde 405 no'lu muhasebe fişi ile yıl sonu kapanış kayıtları yapılmıştır.Sonradan gönderilen düzeltme kayıtlarının yer aldığı fişler ise 406 ve devameden numaraları taşımaktadır. Eğer hata 31.12.2004 tarihli fişlerle düzeltilecekseönce düzeltme kayıtları yapılıp sonra kapanış kaydının gerçekleşmesi gerekirdi.Ayrıca yapılan düzeltmelere ilişkin kayıtların hiçbirisi yevmiye defterine vedefter-i kebir'e kaydedilmemiştir. Oysa Vergi Usul Kanunu'nun 183. maddesine vesiyasi partiler açısından da 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesine göre kayıtlartarih ve sıra numarasına göre defterlere geçirilmelidir. Muhasebe fişleri iledefterler arasındaki uyumsuzluğun nedeninin düzeltme kayıtlarının defterlerAnayasa Mahkemesi'ne sunulduktan sonra yapılmasından kaynaklandığıanlaşılmıştır.

Yukarıda sayılan gerekçelerle 9.6.2006tarihinde Mahkememize gönderilen bilanço ve gelir-gider tablolarının incelemeyeesas tutulması mümkün görülmemektedir. Bu itibarla; 2820 sayılı Yasa'nın 70.maddesine aykırı olarak; denetim için gerekli bilgileri taşımayan, fatura ilebelgelendirilmesi gerektiği halde tahsilat makbuzu, tutanak, senet gibi tekbaşına geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayan belgelere dayanan veyaherhangi bir kanıtlayıcı belgeye dayanmayan giderlerden 138.809.680.000.- TLkarşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazineye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Ayrıca 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu'nun 113. maddesindeki, 'Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defterve kayıtları tutmayanlar, altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrifveya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ilecezalandırılırlar' hükmü gereğince gerçeğe aykırı kayıtlarla beyandabulundukları anlaşılan sorumlular hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nasuç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri350.300.756.282.-TL. olarak gösterilmiştir.

Bunun 348.300.756.282.- lirası dışarıdansağlanan fayda ve hizmetler karşılığı yapılan giderler ve 2.000.000.000.-lirası çeşitli giderlerden oluşmaktadır.

Gelir ve gider arasındaki1.305.866.957.- lira fark gider fazlası olarak 2005 yılına devretmiştir. Partiİl örgütlerinin 2005 yılına devreden nakit mevcudu ise 2.578.616.512.- liradır.

İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'yauygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2004yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede;

Parti'nin 2004 yılında 2820 sayılıYasa'nın 74. maddesi uyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 7.000.000.000.-lira değerinde 23 adet demirbaş eşya niteliğinde taşınır mal ediniminin olduğu,taşınmaz mal ediniminin ise olmadığı anlaşılmıştır.

Parti tarafından 2004 yılında edinilendemirbaş eşya niteliğindeki, değerleri toplamı 7.000.000.000.- lira olan 23adet taşınır mal 30.6.2004 tarihinde Genel Merkez tarafından edinilmiştir. Bumalların tamamı muhtelif büro malzemeleri (Toplantı masa ve sandalyeleri) olupsatınalma suretiyle edinilmiştir.

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2004yılı kesinhesabının ve eklerinin incelenmesinde, Parti Genel Merkezininihtiyacı için ve tamamı satınalma yoluyla elde edilen toplam 7.000.000.000.-lira tutarındaki taşınır malların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelemesi sonucunda;

1- Parti'nin 2004 yılı kesinhesabında gösterilen804.339.834.366.- lira geliri, 807.285.069.518.- lira gideri, 141.754.915.152.-lira borcu ve 3.373.191.226.- lira nakit devrinin eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarak, geçerli birkanıtlayıcı belge niteliği taşımayan belgelere dayanan veya herhangi birkanıtlayıcı belgeye dayanmayan 138.809.680.000.- TL gider karşılığımalvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesine,

3- Gerçeğe aykırı kayıtlarla beyanda bulundukları anlaşılansorumlular hakkında 2820 sayılı Yasa'nın 113. maddesi uyarınca yasal işlemyapılabilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusundabulunulmasına,

27.2.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.