Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2006/26, K.2011/2 Sayılı Karar - 04/05/2011

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2006/26 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2011/2

Karar Günü:4.5.2011

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 13.3.2010 gününde yapmışolduğu 3. Olağanüstü Kurultayında, Eşitlik ve Demokrasi Partisi'nin katılımınınkabulüne ve bu katılımla birlikte Parti'nin ismini Eşitlik ve Demokrasi Partisiolarak değiştirmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

II- İLK İNCELEME

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda; 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, 4.5.2011 gününde oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2005 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeSosyaldemokrat Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2005 yılıgelirlerinin 1.941.583,54 YTL., giderlerinin 686.642,44 YTL., 2006 yılınadevreden nakit mevcudunun 1.077.707,53 YTL., gelir fazlasının 1.254.941,10 YTL.olduğu, gelir toplamı ile gider ve alacaklarının toplamının birbirine denkolduğu görülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 1.563.636,58 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 140.581,84 YTL. si aidat gelirleri, 6.649,89 YTL.si bağış ve yardım gelirleri, 41 YTL. si rozet satış gelirleri, 24.328,85 YTL.si faiz gelirleri, 3.780.- YTL. si toplantı katılım gelirleri, 23.230.- YTL. siparti organlarına başvuru bedelleri, 55.- YTL. si diğer gelirler ve 1.364.970.-YTL. si Hazine yardımından oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 377.946,96 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 55.341,65 YTL. si aidat gelirleri, 268.237,69 YTL.si bağış gelirleri, 35.077,62 YTL. si diğer gelirler ve 19.290.- YTL. si GenelMerkez yardımından oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 321.819,86 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 1.171,45 YTL. si finansman giderleri, 39.044,92YTL. si personel giderleri, 273.840,33 YTL. si dışarıdan sağlanan fayda vehizmetler karşılığı yapılan giderler ve 7.763,16 YTL. si çeşitli giderlerdenoluşmaktadır.

Genel Merkezin gelir ve gideri arasındaki 1.241.816,72YTL. fark gelir fazlası olarak 2006 yılına devredilmiştir. Parti GenelMerkezi'nin 2006 yılına devreden nakit mevcudu ise 1.067.741,74 YTL. dir.

Dosyaya sunulan belgelerin incelenmesinde, Parti GenelMerkezinin 2005 yılı kesinhesabının dayanağını oluşturan gider belgelerinin ibrazedilmediği anlaşılmıştır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 'Giderlerinyapılmasında usul' başlıklı 70. maddesinde, beşmilyon (2005 yılı için 41,29YTL.) liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesinin zorunlu olmadığı, giderlere ait belgeleri saklama süresinin, özelkanunlarda gösterilen daha uzun süreye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere,kesinhesabın Anayasa Mahkemesi'nin ilk inceleme kararının ilgili Parti'yebildirilme tarihinden itibaren beş yıl olduğu belirtilmiştir.

Yasa'nın 76. maddesinde, belgelendirilmesi gerektiğihalde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığının,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'ye irat kaydedileceği kurala bağlanmıştır.

70. maddede, beşmilyon (2005 yılı için 41,29 YTL.) lirayakadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesizorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı geçen harcamaların fatura veyamakbuz gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunludur.

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2005 yılı Genel Merkezkesinhesabının dayanağını oluşturan gelir ve gider belgeleri ile defterkayıtları 11.1.2011 tarih ve 7-69 sayılı yazıyla istenilmiş, Parti tarafındangönderilen 14.2.2011 tarihli cevap yazısı ekinde muhasebe kayıtlarının tutulduğuyevmiye defteri ve defter-i kebiri ile gelir belgeleri sunulmuş ancak giderbelgeleri ibraz edilmemiştir.

Söz konusu cevap yazısında; 2005 yılına ait belge vedefterlerin Genel Merkez binasının bodrum katında meydana geldiği iddia edilensu baskını ile hasar gördüğü belirtilmiş ve Parti görevlilerince imza altınaalınmış olan 15.9.2008 tarihli tutanak, delil tespiti için başvurulan Ankara 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin bilirkişi aracılığıyla tespit yapılmasına ilişkin19.9.2008 tarih ve 2008/49 D.İş Esas Nolu kararı ve bu karar gereğince yapılaninceleme sonucunu gösteren 9.10.2008 tarihli bilirkişi raporu ile yönetimdeğişikliğinden sonra yeni yönetimin başvurusu üzerine Ankara 11. Asliye HukukMahkemesi'nin bilirkişi aracılığıyla tespit yapılmasına ilişkin 28.8.2009 tarihve 2009/42 D.İş Esas Nolu kararı ve bu karar gereğince yapılan incelemesonucunu gösteren 9.9.2009 tarihli bilirkişi raporu yazı ekinde sunulmuş,tutanak ve bilirkişi raporlarının değerlendirilmesinin yapılması için adlimakamlara başvurulduğu ve sunulamayan belgeler için bilgisayar kayıtlarındanfaydalanılarak bu belgelerin alındığı kişi, kurum ve firmalardan belgelerintasdikli suretlerinin toplanmaya çalışılacağı ve belgeler temin edildikçegönderileceği ifade edilmiştir.

Ancak hesabın yargılandığı güne kadar herhangi bir giderbelgesi sunulmamıştır.

Parti görevlilerince imzalanan 15.9.2008 tarihlitutanakta, Genel Merkez binasının zemin katında bulunan muhasebe evraklarınınarşivlendiği odayı kalorifer tesisatının patlaması sonucu su bastığı, 2005yılına ait muhasebe evraklarının kalorifer kazanından akan kirli su içerisindekullanılmaz hale geldiği, kullanılamaz haldeki bütün dokümanın mahkemece tespitedildikten sonra imha edilmek suretiyle kullanım dışına çıkarılmasına kararverildiği belirtilmiştir.

18.9.2008 tarihinde delil tespiti yapılması için 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurulmuş ve mahkemece bilirkişi aracılığıylatespit yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar gereğince yapılan incelemesonucunu gösteren 9.10.2008 tarihli bilirkişi raporunda; partinin arşivodasının radyatör vanasının patlamış olması sonucu su basmasına uğradığı vetesisatın yapıldığına ilişkin 17.9.2008 tarihli Kınık Ticarete ait faturanınbulunduğu, parti görevlilerinin düzenlemiş oldukları tutanağı da göz önündebulundurarak 2005 ve 2006 yılları mahsup dosyalarının (fatura-gelir giderbelgeleri) su içinde kalarak okunamaz veya kullanılamaz hale geldiği, yine buyıllara ilişkin yevmiye ve kebir defterlerinin suya karışarak hasar gördüğü veçöpe atıldığı, ancak bu defter kayıtlarının önceden bilgisayar ortamınaaktarılmış olması dolayısıyla yeni suretlerinin çıkarıldığı, bu hususlarındenetleme ve vergilendirme aşamalarında göz önünde tutulması gerektiği tespitve sonucuna varıldığı ifade edilmiştir.

Partinin 7.6.2009 tarihinde yapmış olduğu olağanüstükurultayda parti yönetimi değişmiş ve yeni yöneticiler tarafından 11. AsliyeHukuk Mahkemesi'ne başvurulmuş ve mahkemece bilirkişi aracılığıyla tespityapılmasına karar verilmiştir. Bu karar gereğince yapılan inceleme sonucunugösteren 9.9.2009 tarihli bilirkişi raporunda; arşiv olarak tanımlanan bölümünen alt kat 3. bodrum katta bulunduğu, bu bölümün 4,40m. uzunluk-1,10 m.genişlik-2,60 m. yükseklik ölçülerine sahip olduğu, içerisinde bir adet dökmedilimli radyatörün bulunduğu ve radyatörün üst vanasının temiz ve parlakolmasından değiştirilmiş olduğunun anlaşıldığı, oda içerisinde evrak, dosyayerleştirmeye uygun raflı sistem bulunmadığından arşiv olarak kullanılmayamüsait olmadığı, muhtelif klasör, defter ve belgelerin oda da gelişigüzel vebirbirlerinin üstüne korumasız şekilde atıldığı, anılan mahallin tabandöşemesine yakın bölümünde su baskınına ilişkin olarak sıva şişmesi ve beyazrenkteki badananın sararması şeklinde iz ve emarelere rastlanmadığı, benzer şekildeodanın açıldığı koridorda da su baskını izine rastlanmadığı, dolayısıyla genelanlamda göllenme şeklinde su baskınından bahsedilemeyeceği, radyatör vanasındanakan suyun taban döşemesini yalayarak geçmiş olabileceği ve bu durumda döşemeile temas eden belgelerin sudan etkilenmesinin mümkün olacağı üstte kalanbelgelerin bu durumdan olumsuz etkilenmesinin söz konusu olamayacağı görüş vekanaatine varıldığı belirtilmiştir.

Parti yetkililerinin 18.3.2011 tarihinde sundukları,parti personeli Nurettin Gevşek tarafından yazılmış 19.8.2009 tarihlidilekçede; kendisinin dört beş yıldır SHP Genel Merkezinde çaycı olarakçalıştığını, 2008 Eylül ayında bir gün Muhasebe Müdürü Güngör Oflu'nun birtakım evrak, makbuz, dosya ve bayrakları binanın giriş katının üç kat altındabulunan bir odaya taşımasını istediğini, sonra su hortumunu alıp aşağıyagötürdüğü malzemeleri ıslatmasını istediğini, bunun üzerine konuyu GenelSekreter Uğur Cilasun'a ilettiğini, onun da muhasebe müdürünün talimatlarınıhemen yerine getirmesini istediğini ve partinin zor durumda olduğu için bunuyapmaları gerektiğini söylediğini, bunun üzerine götürülen belgeleri muhasebemüdürü ile beraber hortum takarak ıslattıklarını, ıslanan malzemelerin üzerineokunmaz hale gelmesi için toner tozu döktüklerini, daha sonra muhasebemüdürünün tamirci çağırdığını ve su basmış gibi olsun diye tamirciye radyatörünvanasını kırdırdığını ve sonra yeniden yaptırdığını ve makbuz alıp tamirparasını ödediğini, aynı gün Güngör Hanımın hazırladığı tutanağı genel sekreterve genel saymanın imzaladığını, parti müdürü Nurhayat Hanım ile kendisinden detutanağı imzalamasını istediklerini, parti müdürü ile kendisinin imzalamakistemediğini, genel sekreterin partinin zor durumdan kurtulacağını söylediğiiçin tutanağı imzaladığını beyan etmiştir.

Parti, belgelerin konulduğu odayı su basması dolayısıylabelgelerin kullanılamaz hale geldiğini gerekçe göstererek 2005 yılı GenelMerkez gider belgelerini sunmamıştır. Su basması nedeniyle belgelerin tamamınınhasar görmeyeceği, hasarlı da olsa bazı belgelerin mevcut olması gerektiğidüşünülerek Partiden hasarlı da olsa belgeleri getirmesi istenmiş, ancak Partiyetkilileri tarafından herhangi bir belge ibraz edilmemiştir.

Yukarıda belirtilen tutanak, yazı ve bilirkişi raporlarıincelendiğinde; depo olarak kullanılan odayı su bastığına ilişkin o dönemdekiparti görevlilerince imza altına alınmış bir tutanak ve bu tutanağın dayanakgösterildiği bir bilirkişi raporuna karşılık, gerçek anlamda su baskınınınolmadığına ve bu nedenle belgelerin kullanılamaz hale gelemeyeceğine ilişkinbir bilirkişi raporu ve düzenlenen tutanağı da imzalamış olan partipersonelinin ifadelerini içeren bir dilekçenin bulunduğu anlaşılmıştır.

Konu ile ilgili olarak herhangi bir resmi makamca(itfaiye, emniyet, belediye su idaresi vb.) yapılmış bir tespit ve düzenlenmişbir tutanak bulunmamaktadır. Sadece partinin kendi görevlileri tarafındandüzenlenmiş bir tutanak bulunmaktadır.

Partinin 2004 yılı kesinhesabına ilişkin AnayasaMahkemesi Kararı 15.11.2007 tarih ve 26701 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmışve bu kararda Genel Merkez giderlerinden 2820 sayılı yasaya uygun bulunmayan138.809,68 YTL. si karşılığı parti malvarlığının Hazine'ye gelir kaydedilmesineve gerçeğe aykırı kayıtlarla beyanda bulunan parti sorumluları hakkında suçduyurusunda bulunulmasına karar verilmiştir.

Birbirinin aksi yönünde görüş belirtilen iki adetbilirkişi raporunun olması ve su basmasına ilişkin olarak resmi makamlarca düzenlenmişbir belgenin bulunmaması, ayrıca parti görevlisi Nurettin Gevşek'in ifadelerigöz önünde bulundurulduğunda, Partinin 2008 yılındaki görevlilerinin AnayasaMahkemesi tarafından yapılacak denetimden kaçınmak için su baskını olmuş gibigöstererek belgeleri imha ettikleri veya sakladıkları sonucuna varılmıştır.

Buna göre, siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağınıoluşturan gider belgeleri ve defter kayıtlarını yasal saklama süresi içerisindeAnayasa Mahkemesine sunması gerektiğinden, Partinin kesinhesap ve defterlerindegösterdiği halde belgelendiremediği gider rakamı kadar parti malvarlığınınHazine'ye irat kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılına ait belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen 321.819,86 YTL. tutarındaki gider karşılığıparti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesi uyarınca Hazine'ye geliryazılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan Siyasi Partiler Yasası'nın 'CumhuriyetBaşsavcılığına ve Anayasa Mahkemesine Gerekli Bilgilerin Verilmemesi' başlıklı111. maddesinin (c) fıkrasında, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğinceistenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceğibelirtilmiştir.

Buna göre, Yasa'nın 75. maddesi hükmüne aykırı olarakParti Genel Merkezinin gider belgelerini Anayasa Mahkemesi'ne göndermeyerekinceleme ve araştırmaları engelleyen Parti sorumluları hakkında Yasa'nın 111.maddesi c fıkrası uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusundabulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 364.822,58 YTL. olarakgösterilmiş olup, tamamı dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler karşılığıyapılan giderlerden oluşmaktadır.

İl örgütleri gelir ve gideri arasındaki 13.124,38 YTL.farkı gelir fazlası olarak 2006 yılına devretmiştir. Parti il örgütlerinin 2006yılına devreden nakit mevcudu ise 9.965,79 YTL. dir.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2005 yılı belgeleriüzerinde yapılan incelemede, Parti'nin 2005 yılında herhangi bir taşınmaz malve değeri yüz YTL. yi aşan taşınır mal, menkul kıymet ve hak edinimininolmadığı anlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin yeni adıyla Eşitlik veDemokrasi Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2005 yılı kesinhesabında gösterilen1.941.583,54 YTL. gelir, 686.642,44 YTL. gider, 1.254.941,10 YTL. gelir fazlasıile 1.077.707,53 YTL. nakit devrinin Hazine'ye irat kaydedilenler dışında kalanbölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'na uygun olduğuna,

2- Kesinhesapta gösterilen ve belgelendirilmesi gerektiğihalde belgelendirilmeyen 321.819,86 YTL. tutarındaki gider karşılığı Partimalvarlığının, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 76. maddesi gereğinceHazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- Gider belgelerini Anayasa Mahkemesi'ne sunmayarakinceleme ve araştırmaları engelleyen Parti sorumluları hakkında 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 111. maddesinin (c) fıkrası uyarınca yasal işlemyapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusundabulunulmasına,

4.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy