Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2007/25, K.2011/3 Sayılı Karar - 04/05/2011

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2007/25 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2011/3

Karar Günü:4.5.2011

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2006 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 13.3.2010 gününde yapmışolduğu 3. Olağanüstü Kurultayında, Eşitlik ve Demokrasi Partisi'nin katılımınınkabulüne ve bu katılımla birlikte Parti'nin ismini Eşitlik ve Demokrasi Partisiolarak değiştirmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

II- İLK İNCELEME

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2006 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda; 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, 4.5.2011 gününde oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2006 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeSosyaldemokrat Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2006 yılıgelirlerinin 397.743,12 YTL., giderlerinin 964.733,39 YTL., 2007 yılınadevreden nakit mevcudunun 353.265,20 YTL. ve borcunun 566.990,27 YTL. olduğu,gelir ve borçlarının toplamı ile gider toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 124.502,84 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 35.948 YTL. si aidat gelirleri, 226,23 YTL.si bağışve yardım gelirleri, 86.238,61 YTL.si faiz gelirleri ve 2.090.- YTL.si toplantıkatılım gelirlerinden oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 273.240,28 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 59.834,06 YTL.si aidat gelirleri, 185.295,93 YTL.si bağış gelirleri, 13.110,29 YTL.si diğer gelirler ve 15.000.- YTL.si genelmerkez yardımından oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 692.499,45 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 18.409,69 YTL.si finansman giderleri, 67.862,56YTL.si personel giderleri, 317.731,73 YTL.si dışarıdan sağlanan fayda vehizmetler karşılığı yapılan giderler, 287.953,03 YTL.si çeşitli giderler ve542,44 YTL.si vergi resim harç giderlerinden oluşmaktadır.

Genel merkezin gelir ve gideri arasındaki 567.996,61 YTL.fark borç olarak 2007 yılına devredilmiştir. Parti Genel Merkezi'nin 2007yılına devreden nakit mevcudu ise 343.839,71 YTL. dir.

A- Dosyaya sunulanbelgelerin incelenmesinde, Parti Genel Merkezinin 2006 yılı kesinhesabınındayanağını oluşturan gider belgelerinin ibraz edilmediği anlaşılmıştır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 'Giderlerinyapılmasında usul' başlıklı 70. maddesinde, beşmilyon (2006 yılı için 45,30YTL.) liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesinin zorunlu olmadığı, giderlere ait belgeleri saklama süresinin, özelkanunlarda gösterilen daha uzun süreye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere,kesinhesabın Anayasa Mahkemesi'nin ilk inceleme kararının ilgili partiyebildirilme tarihinden itibaren beş yıl olduğu belirtilmiştir.

Yasa'nın 76. maddesinde, belgelendirilmesi gerektiğihalde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığının,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği kurala bağlanmıştır.

70. maddede, beşmilyon (2006 yılı için 45,30 YTL.) lirayakadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesizorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı geçen harcamaların fatura veya makbuzgibi belgelerle tevsik edilmesi zorunludur.

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2006 yılı Genel Merkezkesinhesabının dayanağını oluşturan gelir ve gider belgeleri ile defterkayıtları 11.1.2011 tarih ve 8-70 sayılı yazıyla istenilmiş, Parti tarafındangönderilen 14.2.2011 tarihli cevap yazısı ekinde muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye defteri ve defter-i kebiri ile gelir belgeleri sunulmuş ancakgider belgeleri ibraz edilmemiştir.

Söz konusu cevap yazısında; 2006 yılına ait belge vedefterlerin Genel Merkez binasının bodrum katında meydana geldiği iddia edilensu baskını ile hasar gördüğü belirtilmiş ve Parti görevlilerince imza altınaalınmış olan 15.9.2008 tarihli tutanak, delil tespiti için başvurulan Ankara 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin bilirkişi aracılığıyla tespit yapılmasına ilişkin19.9.2008 tarih ve 2008/49 D.İş Esas Nolu kararı ve bu karar gereğince yapılaninceleme sonucunu gösteren 9.10.2008 tarihli bilirkişi raporu ile yönetimdeğişikliğinden sonra yeni yönetimin başvurusu üzerine Ankara 11. Asliye HukukMahkemesi'nin bilirkişi aracılığıyla tespit yapılmasına ilişkin 28.8.2009 tarihve 2009/42 D.İş Esas Nolu kararı ve bu karar gereğince yapılan incelemesonucunu gösteren 9.9.2009 tarihli bilirkişi raporu yazı ekinde sunulmuş,tutanak ve bilirkişi raporlarının değerlendirilmesinin yapılması için adlimakamlara başvurulduğu ve sunulamayan belgeler için bilgisayar kayıtlarındanfaydalanılarak bu belgelerin alındığı kişi, kurum ve firmalardan belgelerintasdikli suretlerinin toplanmaya çalışılacağı ve belgeler temin edildikçegönderileceği ifade edilmiştir.

Ancak hesabın yargılandığı güne kadar herhangi bir giderbelgesi sunulmamıştır.

Parti görevlilerince imzalanan 15.9.2008 tarihlitutanakta, Genel Merkez binasının zemin katında bulunan muhasebe evraklarınınarşivlendiği odayı kalorifer tesisatının patlaması sonucu su bastığı, 2006yılına ait muhasebe evraklarının kalorifer kazanından akan kirli su içerisindekullanılmaz hale geldiği, kullanılamaz haldeki bütün dokümanın mahkemece tespitedildikten sonra imha edilmek suretiyle kullanım dışına çıkarılmasına kararverildiği belirtilmiştir.

18.9.2008 tarihinde delil tespiti yapılması için 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurulmuş ve mahkemece bilirkişi aracılığıylatespit yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar gereğince yapılan incelemesonucunu gösteren 9.10.2008 tarihli bilirkişi raporunda; partinin arşivodasının radyatör vanasının patlamış olması sonucu su basmasına uğradığı vetesisatın yapıldığına ilişkin 17.9.2008 tarihli Kınık Ticarete ait faturanınbulunduğu, parti görevlilerinin düzenlemiş oldukları tutanağı da göz önündebulundurarak 2006 yılı mahsup dosyalarının (fatura-gelir gider belgeleri) suiçinde kalarak okunamaz veya kullanılamaz hale geldiği, yine bu yıla ilişkinyevmiye ve kebir defterlerinin suya karışarak hasar gördüğü ve çöpe atıldığı,ancak bu defter kayıtlarının önceden bilgisayar ortamına aktarılmış olmasıdolayısıyla yeni suretlerinin çıkarıldığı, bu hususların denetleme vevergilendirme aşamalarında göz önünde tutulması gerektiği tespit ve sonucunavarıldığı ifade edilmiştir.

Parti'nin 7.6.2009 tarihinde yapmış olduğu olağanüstükurultayda parti yönetimi değişmiş ve yeni yöneticiler tarafından 11. AsliyeHukuk Mahkemesi'ne başvurulmuş ve mahkemece bilirkişi aracılığıyla tespityapılmasına karar verilmiştir. Bu karar gereğince yapılan inceleme sonucunugösteren 9.9.2009 tarihli bilirkişi raporunda; arşiv olarak tanımlanan bölümünen alt kat 3. bodrum katta bulunduğu, bu bölümün 4,40m. uzunluk-1,10 m.genişlik-2,60 m. yükseklik ölçülerine sahip olduğu, içerisinde bir adet dökmedilimli radyatörün bulunduğu ve radyatörün üst vanasının temiz ve parlakolmasından değiştirilmiş olduğunun anlaşıldığı, oda içerisinde evrak, dosyayerleştirmeye uygun raflı sistem bulunmadığından arşiv olarak kullanılmayamüsait olmadığı, muhtelif klasör, defter ve belgelerin oda da gelişigüzel vebirbirlerinin üstüne korumasız şekilde atıldığı, anılan mahallin tabandöşemesine yakın bölümünde su baskınına ilişkin olarak sıva şişmesi ve beyazrenkteki badananın sararması şeklinde iz ve emarelere rastlanmadığı, benzerşekilde odanın açıldığı koridorda da su baskını izine rastlanmadığı,dolayısıyla genel anlamda göllenme şeklinde su baskınından bahsedilemeyeceği,radyatör vanasından akan suyun taban döşemesini yalayarak geçmiş olabileceği vebu durumda döşeme ile temas eden belgelerin sudan etkilenmesinin mümkün olacağıüstte kalan belgelerin bu durumdan olumsuz etkilenmesinin söz konusuolamayacağı görüş ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.

Parti yetkililerinin 18.3.2011 tarihinde sundukları,parti personeli Nurettin Gevşek tarafından yazılmış 19.8.2009 tarihlidilekçede; kendisinin dört beş yıldır SHP Genel Merkezinde çaycı olarakçalıştığını, 2008 Eylül ayında bir gün Muhasebe Müdürü Güngör Oflu'nun bir takımevrak, makbuz, dosya ve bayrakları binanın giriş katının üç kat altında bulunanbir odaya taşımasını istediğini, sonra su hortumunu alıp aşağıya götürdüğümalzemeleri ıslatmasını istediğini, bunun üzerine konuyu Genel Sekreter UğurCilasun'a ilettiğini, onun da muhasebe müdürünün talimatlarını hemen yerinegetirmesini istediğini ve partinin zor durumda olduğu için bunu yapmalarıgerektiğini söylediğini, bunun üzerine götürülen belgeleri muhasebe müdürü ileberaber hortum takarak ıslattıklarını, ıslanan malzemelerin üzerine okunmazhale gelmesi için toner tozu döktüklerini, daha sonra muhasebe müdürününtamirci çağırdığını ve su basmış gibi olsun diye tamirciye radyatörün vanasınıkırdırdığını ve sonra yeniden yaptırdığını ve makbuz alıp tamir parasını ödediğini,aynı gün Güngör Hanımın hazırladığı tutanağı genel sekreter ve genel saymanınimzaladığını, parti müdürü Nurhayat Hanım ile kendisinden de tutanağıimzalamasını istediklerini, parti müdürü ile kendisinin imzalamak istemediğini,genel sekreterin partinin zor durumdan kurtulacağını söylediği için tutanağıimzaladığını beyan etmiştir.

Parti, belgelerin konulduğu odayı su basması dolayısıylabelgelerin kullanılamaz hale geldiğini gerekçe göstererek 2006 yılı GenelMerkez gider belgelerini sunmamıştır. Su basması nedeniyle belgelerin tamamınınhasar görmeyeceği, hasarlı da olsa bazı belgelerin mevcut olması gerektiğidüşünülerek Partiden hasarlı da olsa belgeleri getirmesi istenmiş, ancak Partiyetkilileri tarafından herhangi bir belge ibraz edilmemiştir.

Yukarıda belirtilen tutanak, yazı ve bilirkişi raporlarıincelendiğinde; depo olarak kullanılan odayı su bastığına ilişkin o dönemdekiparti görevlilerince imza altına alınmış bir tutanak ve bu tutanağın dayanakgösterildiği bir bilirkişi raporuna karşılık, gerçek anlamda su baskınınınolmadığına ve bu nedenle belgelerin kullanılamaz hale gelemeyeceğine ilişkinbir bilirkişi raporu ve düzenlenen tutanağı da imzalamış olan partipersonelinin ifadelerini içeren bir dilekçenin bulunduğu anlaşılmıştır.

Konu ile ilgili olarak herhangi bir resmi makamca(itfaiye, emniyet, belediye su idaresi vb.) yapılmış bir tespit ve düzenlenmişbir tutanak bulunmamaktadır. Sadece partinin kendi görevlileri tarafındandüzenlenmiş bir tutanak bulunmaktadır.

Partinin 2004 yılı kesinhesabına ilişkin AnayasaMahkemesi Kararı 15.11.2007 tarih ve 26701 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmışve bu kararda Genel Merkez giderlerinden 2820 sayılı yasaya uygun bulunmayan138.809,68 YTL. si karşılığı parti malvarlığının Hazine'ye gelir kaydedilmesineve gerçeğe aykırı kayıtlarla beyanda bulunan parti sorumluları hakkında suçduyurusunda bulunulmasına karar verilmiştir.

Birbirinin aksi yönünde görüş belirtilen iki adetbilirkişi raporunun olması ve su basmasına ilişkin olarak resmi makamlarcadüzenlenmiş bir belgenin bulunmaması, ayrıca parti görevlisi Nurettin Gevşek'inifadeleri göz önünde bulundurulduğunda, Partinin 2008 yılındaki görevlilerininAnayasa Mahkemesi tarafından yapılacak denetimden kaçınmak için su baskını olmuşgibi göstererek belgeleri imha ettikleri veya sakladıkları sonucunavarılmıştır.

Buna göre, siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağınıoluşturan gider belgeleri ve defter kayıtlarını yasal saklama süresi içerisindeAnayasa Mahkemesi'ne sunması gerektiğinden, Partinin kesinhesap vedefterlerinde gösterdiği halde belgelendiremediği gider rakamı kadar partimalvarlığının Hazine'ye irat kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin 2006 yılına ait belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen 692.499,45 YTL. tutarındaki gider karşılığıparti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesi uyarınca Hazine'ye geliryazılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan Siyasî Partiler Yasası'nın 'CumhuriyetBaşsavcılığına ve Anayasa Mahkemesine Gerekli Bilgilerin Verilmemesi' başlıklı111. maddesinin c fıkrasında, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğinceistenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceğibelirtilmiştir.

Buna göre, Yasa'nın 75. maddesi hükmüne aykırı olarakParti Genel Merkezinin gider belgelerini Anayasa Mahkemesi'ne göndermeyerekinceleme ve araştırmaları engelleyen Parti sorumluları hakkında Yasa'nın 111.maddesi c fıkrası uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusundabulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

B- 2006 yılımuhasebe kayıtlarının tutulduğu yevmiye defteri ve defter-i kebiri ile bankaekstrelerinin incelenmesinde, Parti'nin 2006 yılı içerisinde aşağıda ayrıntısıgösterildiği üzere toplam 628.183.- YTL. tutarında banka kredisi kullandığıtespit edilmiştir.

Siyasi Partiler Yasası'nın 'Bağışlar' başlıklı 66.maddesinin birinci fıkrasında, 'Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalliidareler ve muhtarlıklar, kamu iktisadi teşebbüsleri, özel kanunla veya özelkanunla verilen yetkiye dayanılarak kurulmuş bankalar ve diğer kuruluşlar, kamuiktisadi teşebbüsü sayılmamakla beraber ödenmiş sermayesinin bir kısmı Devleteveya bu fıkrada adı geçen kurum, idare, teşebbüs, banka veya kuruluşlara aitmüesseseler, siyasi partilere hiçbir suretle taşınır veya taşınmaz mal veyanakit veya haklar bağışlayamaz ve bu gibi mal veya hakların kullanılmasınıbedelsiz olarak bırakamazlar; bağlı oldukları kanun hükümleri dışında siyasipartilere ayni hakların devrine dair tasarruflarda bulunamazlar. Kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşları, işçi ve işveren sendikaları ile bunların üstkuruluşları, dernekler, vakıflar ve kooperatifler, özel kanunlarında yer alanhükümlere uymak koşuluyla siyasi partilere maddi yardım ve bağıştabulunabilirler.',

Üçüncü fıkrasında;

'Siyasi partiler, yabancı devletlerden, uluslararasıkuruluşlardan, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden herhangibir suretle ayni veya nakdi yardım ve bağış alamazlar.',

'Ticari faaliyet, kredi ve borç alma yasağı' başlıklı 67.maddesinde, 'Siyasi partiler ticari faaliyette bulunamazlar, kredi veya borçalamazlar. Ancak, ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla 66 ncı maddenin 1 ve 3 üncüfıkralarında gösterilenler dışında kalan gerçek ve tüzelkişilerden kredili veyaipotek karşılığı mal satın alabilirler.',

'Hazinece elkoyma' başlıklı 76. maddesinin ikincifıkrasında, 'Bu Kanunun 67 nci maddesi hükmüne aykırı olarak siyasipartilere sağlanan kredi veya borçlar üzerine Anayasa Mahkemesi kararıylaHazinece elkonulur, kredi veya borcu verene karşı Hazine hiçbir yükümlülükaltına girmez.',

hükümleri yer almaktadır.

Bu hükümlere göre bir siyasi partinin banka kredisialması mümkün değildir. Aksi durumda alınan kredinin Hazineye irat kaydedilmesive krediyi veren kişiler ile alan parti sorumlusu Yasa'nın 116. maddesiuyarınca cezalandırılması gerekecektir.

Parti Genel Merkezinin kredi ve borç alma yasağı kapsamındakalan toplam 628.183.- YTL. tutarındaki banka kredilerinin Hazine'ye iradkaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan Siyasi Partiler Yasası'nın 'Kanuna aykırıbağış, kredi veya borç alınması, borç verilmesi' başlıklı 116. maddesinde,

'Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak bağışta bulunan kimseve bağışı kabul eden parti sorumlusu, altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıile cezalandırılır.

Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak kredi veya borç verenveya alanlar ile bu krediyi veya borcu alan veya veren parti sorumlusu hakkındada yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.'

denilmektedir.

Buna göre, Yasa'nın 67. maddesi hükmüne aykırı olarakbanka kredisi veren kuruluş yetkilileri ile krediyi alan parti sorumlularıhakkında Yasa'nın 116. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Ankara CumhuriyetBaşsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 272.233,94 YTL. olarakgösterilmiş olup, tamamı dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler karşılığıyapılan giderlerden oluşmaktadır.

İl örgütleri gelir ve gideri arasındaki 1.006,34 YTL.farkı gelir fazlası olarak 2007 yılına devretmiştir. Parti il örgütlerinin 2007yılına devreden nakit mevcudu ise 9.425,49 YTL. dir.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin 2006 yılı belgeleriüzerinde yapılan incelemede, Parti'nin 2005 yılında herhangi bir taşınmaz malve değeri yüz YTL. yi aşan taşınır mal, menkul kıymet ve hak edinimininolmadığı anlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Sosyaldemokrat Halk Partisi'nin yeni adıyla Eşitlik veDemokrasi Partisi'nin 2006 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2006 yılı kesinhesabında gösterilen397.743,12 YTL. gelir, 964.733,39 YTL. gider, 566.990,27 YTL. gider fazlası ile353.265,20 YTL. nakit devrinin Hazine'ye irat kaydedilenler dışında kalanbölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'na uygun olduğuna,

2- Kesinhesapta gösterilen ve belgelendirilmesi gerektiğihalde belgelendirilmeyen 692.499,45 YTL. tutarındaki gider ve kredi ve borçalma yasağı kapsamında kalan toplam 628.183.- YTL. tutarındaki banka kredileriolmak üzere toplam 1.320.682,45 YTL. karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 76. maddesi gereğince Hazine'ye gelirkaydedilmesine,

3- Gider belgelerini Anayasa Mahkemesi'ne sunmayarakinceleme ve araştırmaları engelleyen Parti sorumluları hakkında 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 111. maddesinin (c) fıkrası uyarınca ve Yasahükümlerine aykırı olarak banka kredisi veren kuruluş yetkilileri ile krediyialan parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Yasa'nın 116. maddesinin ikincifıkrası uyarınca yasal işlem yapılabilmesi için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına,

4.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.