Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2008/38, K.2013/14 Sayılı Karar - 03/01/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:2008/38 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/14

Karar Günü:3.1.2013

R.G.Tarih-Sayı:06.02.2013-28551

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Sosyaldemokrat Halk Partisinin 2007 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

SosyaldemokratHalk Partisi, 24.05.2002 tarihinde 176 kurucu üye ile kurularak tüzel kişilikkazanmıştır. Sosyaldemokrat Halk Partisinin 13.3.2010 gününde yapmış olduğuIII. Olağanüstü Kurultayında, Eşitlik ve Demokrasi Partisinin katılımınınkabulüne ve bu katılımla birlikte Partinin isminin Eşitlik ve Demokrasi Partisiolarak değiştirilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

II- İLK İNCELEME

PartiGenel Merkezi ve il örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Merkez Yürütme Kurulunun 9.6.2008 tarih ve 22 sayıile Parti Meclisinin 12.6.2008 tarih ve 2008/4 sayılı kararının olduğuMahkemeye hitaben yazılan yazıda belirtilmesine karşın sunulmamıştır.

PartiTüzüğü'nün, "Parti Meclisi" başlıklı 28.maddesinde, PartiMeclisinin kurultaydan seçilen 60 üyeden oluşacağı ve her ay toplanacağı;"Parti Meclisinin görev ve yetkileri" başlıklı 29. maddesinin(f) fıkrasında, kesin hesabı onaylamanın veya reddetmenin Parti Meclisine aitolduğu; "Merkez Yürütme Kurulu" başlıklı 30. maddesinde, PartiMeclisinin kendi arasından gizli oyla 15 kişilik Merkez Yürütme Kurulunuseçeceği, genel başkanın Merkez Yürütme Kurulu üyeleri arasından en fazla (4)genel başkan yardımcısı seçip görevlendirebileceği; "Merkez YürütmeKurulunun görevleri" başlıklı 31. maddesinde ise yıllık bütçeyihazırlayarak Parti meclisinin onayından sonra uygulamanın ve Kurultaya veilgili yerlere sunmak üzere kesin hesabı çıkarmanın Merkez Yürütme Kurulunungörevi olduğu belirtilmiştir.

Kesinhesabı onaylayıp reddetmek Parti Meclisinin yetkisinde olduğuna göre kesinhesabın onaylandığına dair Parti Meclisinin kararının olması gerekir. Yazı ileistenilmesine rağmen kesin hesabın onaylandığına dair Parti Meclisi kararı sunulmamıştır.

2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin 3. fıkrasında, 'Partimerkezi ve bağlı ilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılınıizleyen Nisan ayı sonuna kadar, bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarınıgösteren kesin hesaplarını hazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler veparti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.'

74.maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.

Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.'

111. maddesinin (b) bendinde; 'Siyasipartilerin 74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında,üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyon liradan otuz milyon lirayakadar hafif para cezası verilir.'

hükümleriyer almaktadır.

Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Parti Meclisinin kararı olmaması hesabın tam olarak74. maddeye uygun sunulmadığını göstermektedir. Dolayısıyla Sosyal DemokratHalk Partisi 2007 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafından Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiği yönündeki2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi ile getirilen kurala uyulmadığı görülmektedir.

Dolayısıyla, 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi hükümlerineaykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun'un 111. maddesinin bfıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

Bu itibarla, Sosyaldemokrat Halk Partisinin 2007 yılıkesin hesabının ilk incelemesi sonucunda;

1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Kesinhesaplarının incelenip onaylandığına ilişkin Parti Meclisi kararı olmadığından SiyasiPartiler Kanunu'nun 74. ve 111. maddesinin (b) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Sosyaldemokrat Halk Partisinin, Anayasa Mahkemesineverdiği 2007 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Anayasa MahkemesiRaportörü Zekeriya AYDIN tarafından hazırlanan, esas inceleme raporu, Anayasave 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2007 yılı gelirleri toplamının 533.306,57 YTL, giderleri toplamının775.545,39 YTL olduğu, 5.420,28Y TL.nin ise kasa ve banka mevcudunun 2008yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

Sosyaldemokrat Halk Partisinin 2007 yılı birleşik kesinhesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu,bu haliyle 2007 yılı birleşik kesin hesabının doğru ve denk olduğu sonucunavarılmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına göre,Partinin 70 il ve 356 ilçe ve 324 beldede teşkilatı bulunmaktadır.

Parti il örgütleri (ilçe ve belde) faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin giderlerinin nasıl karşılandığının belgeleriyle birlikteaçıklanması istenmiştir.

Parti yetkilileri'Halen faaliyet göstermekte olan EDPil, ilçe ve belde örgütleri içinde faaliyet gösterilen mekanın mülkiyetikendisine ait olan yoktur. Bunların kira durumu ve yönetim giderlerininkarşılanmasına dair bilgiler ise sorumluluk aldığımız dönem itibariyle (13 mart2010 sonrası) mevcut belgeler ışığında, usulüne uygun hazırlanmış olarak vekesin hesap bağlamında tarafınıza iletilmiştir.' şeklinde cevapvermişlerdir.

Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veyakira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi partifaaliyette bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına görePartinin 70 il, 356 ilçe ve 324 beldede teşkilatı bulunmasına karşın 42 il ileilgili her hangi bir gelir ve gider bildirilmemiştir.

Partinin il, ilçe ve belde örgütleri faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesikayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun'un 69. maddesinde ki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasipartinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun'un 70.maddesinde ki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111.maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

A- Genel Merkez Gelir ve Gider Belgeleri İle ilgiliAçıklama

Parti yetkililerinden Parti Genel Merkezi 2007 yılı kesinhesabının dayanağını oluşturan defterler ile gelir ve gider belge asıllarınıngönderilmesi istenmiştir.

Parti yetkilileri 'Şaibeli bir su baskını nedeniylepartinin o dönemlere ait bütün belgelerinin tahrip ve kayıp olduğu, partiyönetimlerinde yer aldığımız ve durumdan haberdar olduğumuz zaman itibariyletarafınıza bildirilmiştir.

Belgelerin usulüne uygun olarak düzenlenip tarafınızaulaştırılması, ifade edilen nedenlerle maddeten mümkün olamamıştır.' şeklinde cevap vermişlerdir.

Parti yetkililerinin cevap yazısında belirttikleri husus2006 yılı hesabında incelenmiş ve Mahkeme;

'Birbirininaksi yönünde görüş belirtilen iki adet bilirkişi raporunun olması ve subasmasına ilişkin olarak resmi makamlarca düzenlenmiş bir belgenin bulunmaması,ayrıca parti görevlisi Nurettin Gevşek'in ifadeleri göz önündebulundurulduğunda, Partinin 2008 yılındaki görevlilerinin Anayasa Mahkemesitarafından yapılacak denetimden kaçınmak için su baskını olmuş gibi göstererekbelgeleri imha ettikleri veya sakladıkları sonucuna varılmıştır.' gerekçesiyle Parti yetkililerinin savunmasına itibaretmemiştir.

AnayasaMahkemesi partilerin mali denetiminde parti tüzel tüzel kişiliğini dikkatealarak yargılama yapmaktadır. Dolayısıyla yöneticilerin birbirleri ile olanilişkileri ilgili yıl hesabının incelenme ve yargılanmasında dikkatealınmamakta, suç unsuruna rastlanılması halinde Başsavcılığa suç duyurusundabulunulmaktadır.

Parti yetkililerinin verdiği cevaptan genel merkez 2007yılı kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir ve gider belgelerinin ibrazedilmediği/edilemediği anlaşılmaktadır.

B- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 170.682,08 YTL olarakgösterilmiştir.

Bunun 138.565,04 YTL'si aidat ve bağış gelirleri, 50YTL'si rozet satış gelirleri, 3.320YTL'si toplantı katılım gelirleri, 200YTL'sidosya satış gelirleri, 20.425,50 YTL'si gazete ve satış gelirleri, 2.400 YTL'sikampanya bağış gelirleri, 1.808,39 YTL'si faiz gelirleri, 625,15Y TL'si iskontogelirleri, 3.288 YTL'si kadın meclisi bağış ve yardımlarından oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu defterler ile gelir belgeleri sunulmamıştır.

2007 yılı gelirleri arasında yer alan 178.682,08 YTL'ninbelgeye dayanması gerekir.

2820 sayılı Kanun'un 76. maddesinin üçüncü fıkrasında,Kanun'un 69. maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinintevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesikararıyla bu gelir Hazine'ye irat kaydedilir denildiğinden, Partinin 2007 yılıiçinde elde ettiği ve belgelendiremediği 178.682,08 YTL'nin Hazine'yegelir yazılması gerekir.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 362.624,49 YTL olarakgösterilmiştir.

Bunun 355.571,72 YTL'si aidat ve bağış gelirlerinden,7.052,77 YTL'si geçmiş yıl gelirlerinden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinden 42 ilin herhangi bir geliribulunmamaktadır.

C- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı giderleri 415.392,21YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 72.808,39 YTL'si personel giderleri, 79.425 YTL'sikira giderleri, 3.571,29 YTL'si kırtasiye ve matbaa giderleri, 3.971,98 YTL'sigazete, kitap ve dergi abone giderleri, 29.502,99 YTL'si telefon, posta vekargo giderleri, 6.839,89 YTL'si temizlik, bakım, ve onarım giderleri, 4.923,74YTL'si yol, taşıt ve nakliye giderleri, 10.900,57 YTL'si ağırlama, temsil vetören giderleri, 64.098,70 YTL'si ilan, reklam, tanıtım ve propaganda giderleri,20.485,59 YTL'si kurultay ve toplantı giderleri, 22.371,47 YTL'si yurt içi veyurt dışı seyahat giderleri, 13.488,49 YTL'si ısıtma ve aydınlatma giderleri,360,93 YTL'si pul ve noter giderleri, 2.103,38 YTL'si büro ortak giderleri,1.620,67 YTL'si vergi, resim ve harç giderleri, 1.853,28 YTL'si avukatlık, davave icra giderleri, 974,85 YTL'si banka ve komisyon giderleri, 650 YTL'sibilgisayar gideri, 12.980 YTL'si sosyal etkinlik giderleri, 59.291 YTL'si taşıtsatışı olumsuz farkı, 3.170 YTL'si kadın meclisi genel yönetim giderlerindenoluşmaktadır.

Parti genel merkezinin 2008 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 2.948,97 YTL'dir.

2820 sayılı Kanun'un 76. maddesinin dördüncü fıkrasında,belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderlerimiktarınca parti malvarlığının Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'ye iratkaydedileceği; 70. maddesinin ikinci fıkrasında ise Beşmilyon (2007 yılı için48,86 YTL) liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı geçen harcamalarınfatura veya makbuz gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunlu olduğubelirtilmiştir.

Bu bağlamda belgelendirilmesi gerektiği haldebelgelendirilmeyen 415.392,21 YTL tutarındaki Parti malvarlığınınHazine'ye gelir yazılması gerekir.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin genel yönetim giderleri toplamı360.153,18 YTL olup, 2008 yılına devreden kasa ve banka mevcudu ise 2.471,31YTL'dir.

Parti il örgütlerinden 42 ilin herhangi bir gideribulunmamaktadır.

D- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin 2007 yılı kesin hesap çizelgeleri üzerindeyapılan incelemede, taşınmaz ile değeri yüz lirayı aşan taşınır mal, menkulkıymet ve her türlü hak ediniminin olmadığı sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

SosyaldemokratHalk Partisinin yeni adıyla Eşitlik ve Demokrasi Partisinin 2007 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Partinin 2007 yılı kesin hesabında gösterilen533.306,57 YTL gelir ve 775.545,39 YTL gider ile 5.420,28 YTL kasa ve bankadevrinin Hazine'ye irad kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygunolduğuna,

2- Kesinhesapta gösterilen ve belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen genelmerkeze ait 415.392,21 YTL gider ve 170.682,08 YTL gelir olmak üzere toplam 586.074,29YTL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun75 ve 76. maddeleri gereğince Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- İlkİnceleme toplantısında verilen karar gereğince, kesin hesaplarınınincelenip onaylandığına ilişkin Parti Meclisi kararının sunulmaması nedeniyle SiyasiPartiler Kanunu'nun 74. ve 111. maddesinin (b) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

4- Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun'un 111. maddesinin(c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy