Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/75, K.2018/108 Sayılı Karar - 08/11/2018

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/75 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2018/108

Karar Tarihi:8/11/2018

R.G. Tarih – Sayı:20/12/2018- 30631

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Sosyalist Demokrasi Partisi 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği ve birleştirilmiş kesinhesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Sosyalist Demokrasi Partisi, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile genel merkez ve il örgütlerine ait kesinhesap cetvellerini 19/7/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla2820 sayılı Kanun’un 74. maddesindeki “…Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar.” amir hükmüne uymamıştır.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde siyasi partilerin “74 üncü madde hükümlerine aykırıhareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeşmilyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.”denilmektedir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınınsiyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Sosyalist DemokrasiPartisinin teşkilatlanmış olduğu illerden bir ile ait 2015 yılı kesin hesabınıgöndermediği tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birincifıkrasında, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında,siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 75.maddesinde, Anayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ilişkin denetim yapma yetkisive bu denetimin usulü, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de 75.madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenenbilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre Parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini Partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle Parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

12. Bu itibarla Sosyalist Demokrasi Partisinin 2015 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulması nedeniyle işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen sürede verilmemesi nedeniyle Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendiuyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekildekayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gideryapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olaraknitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

31/5/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. Sosyalist Demokrasi Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından Heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’unilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 55.366,76 TL, giderlertoplamının 60.656,64 TL olduğu anlaşılmaktadır.

15. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır. AncakParti gelir ve giderlerini belgelendirmemiştir.

16. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birincifıkrasında, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesininbirinci ve ikinci fıkralarında siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı; 75. maddesinde, Anayasa Mahkemesinin kesin hesaplarailişkin denetim yapma yetkisi ve bu denetimin usulü, 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.

17. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerden olduğundan dolayı 2820sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.

A. Gelirlerinİncelenmesi

1. GenelMerkez Gelirleri

18. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 5.122,76 TLolup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

19. Parti 2015 yılı gelirlerini belgelendirmemiştir. 2820sayılı Kanun’un “Denetim” başlıklı 75. maddesinin birinci fıkrasındaAnayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ait bilgilerin belgelendirilmesini siyasipartilerden her zaman isteyebileceği ifade edilmekte, “Hazinece elkoyma”başlıklı 76. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında ise Kanun’un 69.maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsikedilmeyen kaynaklardan gelir sağladığının anlaşılması durumunda AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelirin Hazineye irat kaydedileceği ve belgelendirilmesigerektiği hâlde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığının Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği hükümleriyer almaktadır.

20. Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen vetevsik edilmeyen 5.122,76 TL gelir karşılığı Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Gelirleri

21. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 50.244,00 TLolup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

22. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. GenelMerkez Giderleri

23. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 7.000,00 TLolup bunun tamamı kira giderlerinden oluşmaktadır.

24. Parti 2015 yılı giderlerini belgelendirmemiştir.

25. Genel Merkez kesin hesabında gösterilen ancak 2820sayılı Kanun’un 75. maddesi hükümlerine aykırı olarak belgelendirilmeyen7.000,00 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesigerekir.

2. İl Örgütleri Giderleri

26. Parti il örgütlerinin giderleri 53.656,64 TL olupbunun 659,43 TL’si basın yayın giderlerinden, 366,99 TL'si kırtasiye ve bürogiderlerinden, 92,10 TL’si haberleşme giderlerinden, 2.082,77 TL'si taşımagiderlerinden, 222,10 TL'si tanıtım propaganda giderlerinden, 47.881,57 TL'sikira giderlerinden, 530,59 TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 1.821,09TL’si ısınma, aydınlatma, temizlik giderlerinden oluşmaktadır.

27. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

28. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Sosyalist Demokrasi Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

A. Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterlerin gönderilmemesinden dolayı Parti sorumluları hakkında22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını teminen Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

B. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen ve belgelendirilmeyen 5.122,76 TL gelir ile7.000,00 TL gider olmak üzere toplam 12.122,76 TL Parti mal varlığının 2820sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddesi uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,

C. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 55.366,76 TL gelir ve 60.656,64 TL giderin, Hazineye irat kaydedilenler dışında kalanbölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’auygun olduğuna,

8/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.