Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/11, K.2019/20 Sayılı Karar - 16/10/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/11 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2019/20

Karar Tarihi:16/10/2019

R.G.Tarih-Sayı:14/1/2020-31008

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Türk Birliği Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile PartiGenel Merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği; birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Türk Birliği Partisinin teşkilatlandığıon üç il ve bağlı ilçe örgütlerine ilişkin 2015 yılı içinde herhangi bir gelirve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplaradâhil etmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

9. Bu itibarla Türk Birliği Partisinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasıdolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolarak nitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

10. Türk Birliği Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 3.086,72 TL, giderlertoplamının ise 788,00 TL ve gelecek yıla devreden nakit toplamının 2.298,72 TLolduğu anlaşılmaktadır.

12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

13. Partinin 2015 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 31/5/2017tarihinde yapılmış ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmiştir. İlkinceleme kararı Partiye 24/7/2017 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen Parti, sözkonusu belge ve defterleri verilen süre içinde göndermemiştir.

14. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen26/7/2018 tarihli yazı ile Genel Merkezin gelir-gider belgeleri ile defterleritekrar istenilmiş ve göndermesi için yedi gün süre verilmiştir. Ancak sözkonusu süre içinde Sayıştay Başkanlığına sadece işletme defteri gönderilmiş,gelir ve gider belgeleri yine gönderilmemiştir.

15. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, “Bir siyasipartinin bütün gelirleri, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edilir./Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirleri,parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığındaalınır.../ Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimseninadı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası,makbuzda ve dip koçanlarında yer alır./ Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarındaaynı sıra numarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, AnayasaMahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihindenitibaren beş yıldır” 75. maddesinde “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda,o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veyakanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineyegelir kaydedilmesine karar verir” ve 76. maddesinde de “Bu Kanunun 69uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsikedilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıylabu gelir Hazineye irat kaydedilir” hükümleri yer almaktadır.

16. Yine aynı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasınagöre beş milyon liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından bu miktarı geçen harcamalarıngeçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. Kanun’un 76.maddesinin dördüncü fıkrasında ise belgelendirilmesi gerektiği hâldebelgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti mal varlığının AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği hükmü bulunmaktadır.

17. Bu hükümlere göre siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağını oluşturan gelir-gider belgelerini Anayasa Mahkemesinesunması gerektiğinden partinin kesin hesabında gösterdiği hâldebelgelendiremediği gelir-gider rakamı kadar parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

18. Ayrıca 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenenbilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis vealtmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceğibelirtilmiştir.

19. Buna göre 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi hükmüneaykırı olarak Parti Genel Merkezinin gelir-gider belgelerini göndermeyerekinceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında aynı Kanun’un 75.ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerinyapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.

A. Gelirlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Gelirleri

20. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 2.518,72 TLolup bunun 1.256,00 TL’si bağış gelirlerinden, 1.262,72 TL’si ise önceki yıldandevreden nakit gelirlerinden oluşmaktadır.

21. Parti, Genel Merkez gelirlerinin kaynağınıbelgelendirememiştir.

22. Buna göre Parti Genel Merkezinin 2015 yılı içindeelde ettiği ve belgelendiremediği toplam 2.518,72 TL tutarındaki gelirin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Gelirleri

23. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri 568,00 TL olup bunun 168,00 TL’si üye yıllık aidatı gelirlerinden, 400,00TL’si ise bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

24. Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

25. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 388,00 TLolup bunun 258,00 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 130,00 TL’si iseseyahat giderlerinden oluşmaktadır.

26. Parti, Genel Merkez giderlerini belgelendirememiştir.

27. Buna göre Parti Genel Merkezinin 2015 yılı içindegerçekleştirdiği ve belgelendiremediği toplam 388,00 TL tutarındaki giderin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Giderleri

28. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 400,00 TL olup bunun tamamı kira giderlerinden oluşmaktadır.

29. Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

30. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Türk Birliği Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

A. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 3.086,72 TL gelir, 788,00 TL gider ve 2.298,72TL gelecek yıla devreden nakit miktarının Hazineye irat kaydedilenler dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihlive 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,

B. Kesin hesaptagösterilen ve belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen GenelMerkeze ait 2.518,72 TL gelir ve 388,00 TL gider olmak üzere toplam 2.906,72 TLkarşılığı Parti mal varlığının 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddelerigereğince Hazineye irat kaydedilmesine,

C. Parti GenelMerkezinin gelir-gider belgelerinin gönderilmemesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında aynıKanun’un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekliişlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.