ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/40 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/19
Karar Günü:3.1.2013
R.G.Tarih-Sayı:06.02.2013-28551
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Türkiye Partisinin 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
Partinin 14.8.2012 tarih ve 2012/3 sayılı karardefterinin yapılan incelemesinden, 25.5.2009 tarihinde kurulan TürkiyePartisinin 2. Olağan Büyük Kongresi, 13.8.2012 tarihinde, yeterli çoğunluğunsağlanamaması üzerine 14.8.2012 tarihinde 13 delege ile toplanmış ve 10 delegePartinin kapanması yönünde oy kullanmıştır. Ayrıca tasfiye kurulu daoluşturulmuştur. Parti Genel Başkanı Abdüllatif ŞENER ise partinin kapanmakararını 15.8.2012 tarihinde Anayasa Mahkemesine bildirmiştir.
II- İLK İNCELEME
Türkiye Partisinin 2009 yılı kesin hesabının ilkincelemesi sonucunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2009 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılaninceleme sonuçlarını içeren Anayasa Mahkemesi Raportörü Zekeriya AYDINtarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2009 yılı gelirleri toplamının 1.073.805,72 TL, giderleri toplamının1.143.170,96 TL olduğu, 12.958,10 TL.nin ise kasa ve banka mevcudu olarak 2010yılına devrettiği anlaşılmaktadır.
Partinin 2009 yılı kesin hesabının, Merkez Karar veYönetim Kurulunun 7.5.2010 tarih ve 2010/10 sayılı kararı ile kabul edilerekonaylandığı görülmüştür.
Türkiye Partisinin 2009 yılı kesin hesabının gelir vegider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle partinin2009 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
Parti genel merkezi ve iller için ayrı tablolarhazırlanmadığından dolayı gelir ve gider bir bütün olarak incelenmiştir.
A- Gelirlerinİncelenmesi
Partinin 2009 yılı gelirleri, 1.073.805,72 TL.dir.
Bunun 92.706,49 TL.si üyelerden alınan aidattan,979.146,37 TL.si bağışlardan, 1.552,86 YTL.si banka mevduat gelirlerinden ve400 TL.si genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.
Genel Merkez Gelirleri ile kesin hesap çizelgeleriningelir bölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
Partinin 2009 yılı giderleri, 1.143.170,96 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 29.566,78 TL.si personel giderleri, 656.120,55TL.si yönetim giderleri, 45.797,84 TL.si kurultay kongre giderleri, 212.803,55TL.si seçim tanıtım propaganda giderleri ve 198.882,24 TL.si demirbaşalımlarından oluşmaktadır.
Partinin 2010 yılına devreden kasa ve banka mevcudu12.958,10 TL.dir.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konulardışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.
Muhasebebiliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri 'Belgelendirme'kavramıdır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesinde 'Fatura,satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağıgöstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriyeverilen ticari vesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve 'Fatura KullanmaMecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangihallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğibelirtilmiştir.
213 sayılı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede düzenlenmiştir.
Yine 213 sayılı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı234. maddesindeki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;
yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir.
Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ilemiktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayısatın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) veadreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işiyapana veya malı satana tevdi olunur.
Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilindeteselsül ettirilir.' hükmünden faturavermek mecburiyetinde olmayanlar için gider pusulası düzenleneceğianlaşılmaktadır.
2820 sayılıKanun'un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre beş bin liraya kadar olan (2009yılı için 58,65 TL) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.
2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun 70. maddesinde, 'Bir siyasî partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır'; 75. maddesinde, 'AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıylada bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir'; 76. maddesinde ise 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yer almıştır.
25.2.2011 günlü, 27857 mükerrer sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun yayınlandığı tarihitibariyle yürürlüğe girdiğinden ve geçici maddelerde yargılanmamış siyasiparti hesaplarında değiştirilen hükümlerin uygulanacağına dair düzenleme deyapılmadığından dolayı bu tarihten önceki denetim ve yargılamada değişikliktenönceki hükümler uygulanacaktır.
1- Aşağıdakitablolarda belirtilen kişisel harcamaların Parti bütçesinden karşılanma nedenisorulmuştur.
Yevmiye tarih no
Fatura (Fiş) düzenleyen
Fatura(Fiş) tarih no
İçerik
Tutar
20.7.2009/45
Güray Ltd.Şti.
20.7.2009/000008
Tekel
8,6
21.7.2009/49
Çağdaş
21.7.2009/0006
Sakız
5
25.9.2009/267
Çağdaş
25.9.2009/0122
Sigara
11
5.10.2009/303
Çağdaş
5.10.2009/0020
Sigara
16,5
Toplam
41,1
Tasfiyekurulunca, 'Belirtilen tabloda yer alan sakız, sigara ve benzeri harcamalarkişisel harcama niteliğinde görülmemiştir. Parti otobüsüyle yola çıkacakşoförler için motivasyon maksadıyla veya gelen misafirlere ikram edilmek üzereyapılan harcamalardır.' şeklinde cevap verilmiştir.
Tabloda belirtilenler parti tarafından karşılanacakyönetim gideri olmadığı gibi, siyasi faaliyetin icrası nedeniyle yapılanharcamalardan da değildir. Bu giderlerin kişisel olması nedeniyle parti amacınayönelik harcama olarak değerlendirilemeyeceği açık olduğundan 41,1 TL.ninHazine'ye gelir kaydedilmesi gerekir.
2- Aşağıdagösterilen harcamalar fatura aslı olmadan yapılmıştır. 213 sayılı Kanun'a göredüzenlenmiş belge aslı olmadan ödeme yapılma nedeni sorulmuştur.
Vergi Usul Kanununda Belirtilen Belgeler Olmadan YapılanÖdemelere Ait Liste
Yevmiye tarih ve no
İçerik
Belge türü
Tutar
14.9.2009/213
1 adet Telekom telefon faturası bulunmamaktadır.
Türk Telekom Bayi Tahsilat makbuzu
264,53
14.9.2009/214
1 adet Telekom telefon faturası bulunmamaktadır.
Türk Telekom Bayi Tahsilat makbuzu
62,8
14.9.2009/215
1 adet Telekom telefon faturası bulunmamaktadır.
Türk Telekom Bayi Tahsilat makbuzu
1.074,62
14.9.2009/216
1 adet Telekom telefon faturası bulunmamaktadır.
Türk Telekom Bayi Tahsilat makbuzu
363,23
Toplam
1.765,18
Tasfiyekurulunca, 'Gösterilen harcamaların tamamı, partiye ait telefonlarla ilgiliolarak Türk Telekom'a yapılan ödemelerdir. Telekom faturaları ulaşmamış veya kaybolmuşolsa bile, telefon numarası belirtilmek suretiyle ödeme yapılması her zamanmümkündür. Hatta bankadan talimata dayalı olarak otomatik ödemeyapılabilmektedir.
Partitarafından yapılan söz konusu ödemelerle ilgili telefon faturası bulunmamakla birlikte,Türk Telekom tahsilat makbuzlarına istinaden Parti adına gider yazılmıştır.Siyasi Partiler Kanunu m. 70/3'de 'harcamaların makbuz ve fatura gibi bir belgeile tevsik edilmesi'nden bahsedilmektedir. Üstelik Türk Telekom'un kamuağırlıklı yapısı dikkate alınacak olursa Tahsilat Makbuzunun gider kaydıaçısından yeterli görülmesi gerekir.' şeklinde cevap verilmiştir.
Telefon ödemelerine ilişkin faturalar bulunmamaktadır.Faturalar istendiği halde gönderilmemiştir.
2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde, beş milyon (2009yılı için 58,65 TL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.Alınan hizmet bedeli karşılığı 213 sayılı Kanun'a uygun düzenlenmiş belgeolmadan kaydedilen giderin, Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmışolduğunun kabul edilmesi mümkün değildir.
213 sayılı Kanun'a uygun olarak düzenlenmiş fatura,serbest meslek makbuzu gibi kanıtlayıcı belgeler olmadan yapılan 1.765,18 TLtutarındaki giderin Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.
3- Partigörevlilerinin yükümlülükleri zamanında yapmaması sonucu oluşan gecikme faizive buna bağlı giderlerin Parti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Yevmiye tarih no
Belge türü
Fatura(Fiş), Alındı tarih no
İçerik
Tutar
20.10.2009/357
Fatura
30.9.2009/1256775
Telekom gecikme bedeli
44,28
20.10.2009/358
Fatura
30.9.2009/1256774
Telekom gecikme bedeli
17,46
23.10.2009/363
Fatura
30.9.2009/1256778
Telekom gecikme bedeli
5,86
27.10.2009/368
Fatura
30.9.2009/1256780
Telekom gecikme bedeli
11,54
20.11.2009/434
Fatura
31.10.2009/1254241
Telekom gecikme bedeli
18,24
20.11.2009/435
Fatura
31.10.2009/1067796
Telekom gecikme bedeli
10,83
20.11.2009/436
Fatura
31.10.2009/1067568
Telekom gecikme bedeli
10,61
20.11.2009/437
Fatura
31.10.2009/1071075
Telekom gecikme bedeli
11,21
20.11.2009/438
Fatura
31.10.2009/1067566
Telekom gecikme bedeli
5,91
20.11.2009/439
Fatura
31.10.2009/1254240
Telekom gecikme bedeli
12,76
23.11.2009/459
Fatura
31.10.2009/1065997
Telekom gecikme bedeli
12,16
24.11.2009/460
Fatura
31.10.2009/1254245
Telekom gecikme bedeli
13,33
24.11.2009/462
Fatura
31.10.2009/1254244
Telekom gecikme bedeli
11,05
25.11.2009/466
Fatura
31.10.2009/1254246
Telekom gecikme bedeli
8,85
31.12.2009/613
SGK tahsilat makbuzu
5.10.2009/00194
82,11
Toplam
276,2
Tasfiyekurulunca, 'Türkiye Partisi'nin hazine yardımı almayan bir parti olmasınedeniyle, sürekli ve garantili bir geliri olmamıştır. Bir siyasi parti olarakhayati nitelikte pek çok faaliyeti gelir yetersizliği nedeniyle ertelediği veyaplanladığı halde gerçekleştiremediği görülmüştür. Bu nedenle bazı ödemeleri,nakit akışı denkleşmediği veya daha önemli görülen muhtemel diğer bazıfaaliyetlere bağlı olarak ertelediği olmuştur.
Listedegörülen ödemelere bağlı gecikme faizleri bazı görevlilerin yükümlülükleriniyerine getirmemesine değil, daha çok Partinin yaşadığı gelir sıkıntısınabağlıdır. Parti zaten her bir birim ve faaliyet için yeterli sayıda ücretlieleman istihdamı imkanı da elde edememiştir.' şeklindecevap verilmiştir.
Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme bedelinden parti tüzel kişiliğinisorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumlulukkapsamında olduğu açıktır. Bu nedenle 276,2 TL.nin Hazine'ye gelirkaydedilmesi gerekir.
4- Tabloda istenenbilgi ve belgelerin gönderilmesi istenmiştir.
Tablo-1
Yevmiye tarih no
Ödemenin niteliği
Belge
İstenen
Tutar
31.12.2009/612
Umut-Muammer Küçük kira ödemesi
Herhangi bir belge bulunmamaktadır.
Kira ödemesinin yapıldığını kanıtlayan belge ile kira sözleşmesi
87.500
31.12.2009/614
M.Ali Suçin 9-10-11-12 araç kirası
Herhangi bir belge bulunmamaktadır.
Araç kira ödemesinin yapıldığını kanıtlayan belge ile araç kira sözleşmesi
2.000
31.12.2009/615
İşçi ücret bordrosu 7-8
Herhangi bir belge bulunmamaktadır.
Ücret ödemesinin yapıldığını kanıtlayan belge ile ücret bordrosu
2.070,18
Tablo-2
Yevmiye tarih no
Firma bilgisi
İstenen
Tutar
3.8.2009/82
Başkent Elektrik
Partiye ait 00011687600 nolu abonenin sözleşme tahakkuku tahsilat makbuzu:12,56 TL güvence bedeli:93,63 TL olduğu halde yevmiyeye 340,10 TL gider yazılma nedeni
233,91
24.9.2009/259
Polkar Ticaret Hayat Pınarı
24.9.2009/000175 nolu teslim fişinde 2 adet damacana 7 TL yazdığı halde deftere 13 TL gider yazılma nedeni
6
Tasfiyekurulunca, 'Türkiye Partisi Genel Merkezi ve kiralanan araçlar için ödenenkiralar ile işçi ücretleri, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun ilgili maddeleriuyarınca stopaj yoluyla vergilendirmeye tabiidir. Bu nedenle listede verilenödemelerin tamamı Vergi Dairesine beyan edilerek, stopaj yoluyla kesilenvergileri de ödenmiştir.
31.12.2009/ 612 yevmiye tarih ve nosu ile kayıtlı Genel Merkez binasının sahibi Umut -Muammer KÜÇÜK'e ödenen kiraya esas olan kira sözleşmesi (Ek:5) ile banka ödememakbuzları (Ek: 6) ektedir.
31.12.2009/ 614 yevmiye tarih ve nosu ile kayıtlı M. Ali SUÇİN'e ait otobüse ilişkin kirasözleşmesi (Ek:3) ve ödenen kira tutarını gösterir belge (Ek:7) eklidir.
31.12.2009/ 615 yevmiye tarih ve nosu ile kayıtlı ücret bordroları (Ek:8) çalışanlarınmaaşlarını nakten aldıklarını gösteren imzalarını muhtevi şekilde ektesunulmuştur.
03.08.2009/ 82 ve 24.09.2009 / 259 yevmiye tarih ve nolu Başkent Elektrik ve PolkarTicaret Hayat Pınar'ı firmalarıyla ilgili gider belgelerinin bir örneğielimizde bulunmadığından, kaydedilen miktarın doğru mu, yoksa farklı mı olduğutarafımızdan tespit edilememiştir.' şeklinde cevap verilmiştir.
31.12.2009tarih ve 614 nolu yevmiyede ödenen 2.000TL.ye ilişkin M. Ali SUÇİN imzalıtutanak sunulmuştur. 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde, beş milyon (2009 yılıiçin 58,65TL.) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belgeile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle tutanak yazılı kağıda dayanılarak kaydedilen giderin,Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesimümkün değildir. 213 sayılı Kanun'a uygun olarak düzenlenmiş fatura, serbestmeslek makbuzu, gider pusulası gibi kanıtlayıcı belgeler olmadan yapılan2.000TL tutarındaki giderin Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.
Tablo 2'de belirtilen 239,91TL ile ilgili açıklayıcıcevap verilmemiştir.
2.239,91 TL.ninHazine'ye gelir yazılması gerekir.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin 2009 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, değeri yüz lirayı aşan 106.077,4 TL tutarındaki taşınır malediniminin Kanun'a uygun olduğu anlaşılmaktadır.
IV- SONUÇ
Türkiye Partisinin 2009 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda,
1- Partinin 2009 yılı kesin hesabında gösterilen1.073.805,72 TL gelir, 1.143.170,96 TL gider ile 12.958,10 TL kasa ve bankamevcudu devrinin Hazine'ye irad kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldekibilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygunolduğuna,
2- 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 4.322,39 TL karşılığı Partimalvarlığının, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri gereğinceHazine'ye gelir kaydedilmesi gerekmekle birlikte tasfiye süreci sonundapartinin bütün malvarlığının Hazine'ye geçmesi nedeni ile bu aşamada Hazine'yeirad kaydedilmesine KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN