ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:1994/22 (Siyasi Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:1998/34
KararGünü:7.7.1998
R.G.Tarih-Sayı:28.07.1998-23416
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Yeniden Doğuş Partisi Genel Merkezi ileilçe örgütlerini de kapsayan 56 il örgütünün 1993 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca; Yekta Güngör ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, SamiaAKBULUT, Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL,Nurettin TURAN ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 1.7.1997 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında: "Yeniden Doğuş Partisi'nin 1993 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda; dosyadaki eksikliğin giderildiğianlaşıldığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1993 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü :
Denetimin maddî ögelerini oluşturandefter ve belgelerde Yeniden Doğuş Partisi'nin 1993 yılı gelir ve giderleribirbirine denk biçimde, Genel Merkez'in gelir ve giderleri 970.963.022.- TL.,56 il örgütünden gelir ve giderleri olmadığı bildirilen 33 il dışında kalan 23il örgütünün gelir ve giderleri 3.344.375.670.- TL. olmak üzere toplam4.315.338.692.- TL. gösterilmiştir.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin 1993 yılıiçindeki gelirleri 970.963.022.- TL. gösterilmiştir.
Bunun, 824.624.750.- TL. bağışlar,78.791.- TL. diğer gelirler, 26.303.451.- TL. geçen yıldan devir, 80.524.030.-TL. borçlar, 39.432.000.- TL. sabit kıymetler olarak görünmektedir.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigelirlerin 2820 sayılı Yasa'nın 61-69. maddeleri hükümlerine uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
a) Belgesiz Gelir
78 yevmiye numarasıyla gelirler hesabınabağış olarak kaydedilen toplam 103.000.000.- TL.nın belgesinin bulunmadığıgörülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın, 66. maddesininikinci fıkrasında, bağışların, bağışta bulunana veya yetkili temsilcisine veyavekiline ait olduğunun partice verilen makbuzda açıkça belirtilmesiningerektiği, böyle bir belgeye dayanılmaksızın siyasî partilerce bağış kabuledilemeyeceği; 69. maddesinde, siyasî partilerin genel merkezlerinin veteşkilat kademelerinin gelirlerinin, parti merkez karar ve yönetim kuruluncabastırılan makbuzlar karşılığında alınacağı; 76. maddesinin üçüncü fıkrasındada, 'Bu Kanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasîpartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelirin Hazineye gelir kaydedileceği' belirtilmiştir.
Bu durumda, belgesi bulunmayan103.000.000.- TL.nın Hazine'ye gelir yazılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
b) İki Çeşit Makbuz Kullanılması
Yapılan incelemede, 'Bağış İçin GelirMakbuzu' ve 'Gelir Makbuzu' olarak iki şekilde makbuz bastırıldığı, ancakalınan bağışlar için her ikisinin de kullanıldığı görülmüştür.
Makbuzların kullanılmasında özengösterilmesi gereğinin Parti'ye bildirilmesinin uygun olacağı sonucunavarılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Yeniden Doğuş Partisi'nin YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre 1993 yılında 56 ilde örgütübulunmaktadır. Parti, bunlardan 23'ü dışındaki il ve bağlı ilçelerinde 1993yılı içinde herhangi bir etkinlikte bulunulmadığını bildirmiştir. 23 ilörgütünce sağlanan gelirler toplamı 3.344.375.670.- TL.dır.
Bunun, 587.090.891.- TL. giriş ve üyeaidatları, 643.837.921.-TL. bağışlar, 10.000.000.- TL. bayrak, flama, rozet vs.gelirleri, 48.500.000.- TL. yayın satış gelirleri, 1.701.904.918.- TL. borçlar,187.745.000.- TL. balo, eğlence, konser vs. faaliyet gelirleri, 7.500.000.- TL.parti kimlik kartı, defter, makbuz, kağıt gelirleri, 53.180.000.- TL. sairgelirler, 82.546.000.- TL. sabit kıymetler, 21.240.000.- TL. illerden ilçelere,ilçelerden illere gönderilen paralar, 830.940.- TL. geçen yıldan devredennakittir.
İl örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gösterilengelirlerin 2820 sayılı Yasa'da belirtilen kaynaklardan sağlandığı, Merkez Kararve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların Yasa'yauygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Yeniden Doğuş Partisi Genel Merkezi'nin1993 yılı giderleri defterde, Genel Merkez kesinhesabında ve birleşikkesinhesapta 962.147.955.- TL. gösterilmiştir.
Bunun, 327.881.570.- TL. büro giderleri,5.291.500.- TL. bayrak, flama, rozet giderleri, 90.581.173.- TL. basın, yayıngiderleri, 66.195.452.- TL. seçim ve kongre giderleri, 97.560.000.- TL. balo veeğlence giderleri, 83.582.500.- TL. seyahat giderleri, 30.626.645.- TL. temsil,ağırlama giderleri, 13.724.555.- TL. sair giderler, 204.398.400.- TL. geçenyıldan kalan borç ödemeleri, 39.432.000.- TL. sabit kıymetler karşılığı,2.874.160.- TL. geçen yıldan kalan borç bakiyesi olarak gösterilmiştir.
Sağlanan 970.963.022.- TL. gelirle962.147.955.- TL. gider arasındaki farkı oluşturan 8.815.067.- TL., nakitmevcudu olarak 1994 yılına devretmiştir.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
a) Belgesiz Gider
Yapılan incelemede, aşağıda gösterilenyevmiye numaralarında, gider kaydının dayanağı olan belgelerin eksik olduğugörülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde,beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşan harcamalarınmakbuz veya fatura gibi bir belge ile belgelendirilmesi zorunludur.
Aynı Yasa'nın 76. maddesinin sonfıkrasına göre belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'yeirat kaydedilmesi gerektiğinden, aşağıdaki tabloda gösterilen belgesiz gidertutarı 222.743.890.- TL. Parti malvarlığının Hazine'ye gelir yazılması uygungörülmüştür.
Yevmiye No
Gider Yazılan
Ekli Belgelerin Tutarı
Belgesiz Gider
25
11. 397.000
2.489.000
8.908.000
26
7.203.000
2.401.000
4.802.000
33
6.600.000
1.965.000
4.635.000
48
31. 893.000
2.273.160
29. 619.840
61
35. 043.000
771. 500
34. 271.500
69
77. 422.492
50. 386.492
27. 036.000
73
36. 623.800
4.209.800
32. 414.000
77
50. 053.840
46. 969.340
3.084.500
80
76. 382.450
5.171.000
71. 211.450
85
30. 174.455
23. 412.855
6.761.600
222. 743.890
b) Parti'ye Ait Olmayan OtolarınMasrafları
Parti adına kayıtlı oto bulunmadığıhalde hiçbir açıklama yapılmadan aşağıda belirtilen faturalara dayanılarak,bazı otolara ilişkin tamir, yedek parça, bakım vs. gibi masrafların gider kaydedildiğisaptanmıştır.
Yevmiye No
Firma
Tarih - No
Tutarı
13
Oto Necati Ankara
26.1.1993 - 3692
218. 400
13
Kartal Otomotiv Ankara
26.1.1993 - 71552
105. 000
21
Pazarbaşı Petrolcülük San. ve Tic. AŞ Ankara
4.3.1993 - 11509
112. 000
21
Oto Necati Ankara
4.3.1993 - 189055
67. 200
26
Süper Teknik Ankara
18.3.1993 - 33683
392. 000
26
Oto İkiler Ankara
18.3.1993 - 47424
685. 000
26
Yeni İstanbul Eksozcusu Ankara
19.3.1993 - 641
224. 000
43
Ercan Sabancı Ankara
19.5.1993 - 517641
705. 600
43
Çağlar Oto Tamir Ankara
19.5.1993 - 24
336. 000
2.845.200
Kimi otolar için yapılan ve tersine biraçıklama yapılmadığından doğal olarak sahiplerine ait olması gerekenmasrafların Parti gideri olarak kabulüne olanak yoktur.
Yukarıda ayrıntıları belirtilen giderbelgeleri toplamı 2.845.200.- TL.nın 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinindördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.
c) Muhasebe Kayıtlarının Eleştirisi
Siyasî partilerin malî işlemlerinin 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olup olmadığının saptanması için,Anayasa Mahkemesi'ne verilen defter ve belgelerin denetime elverişli olmasıgerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesininbeşinci fıkrasında, parti adına elde edilen gelirlerin alındığının, yapılangiderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığının ilgili defterlere sıra ileve belgeleri de belirtilerek geçirileceği öngörülmektedir.
Yeniden Doğuş Partisi 1993 yılı hesabınailişkin belgelerde ve muhasebe kayıtlarında, işlem hakkında açıklamayapılmadığı, yalnızca gider belgeleri tutarlarının deftere geçirildiği, defterkayıtlarında ve belge düzeninde gerekli özenin gösterilmediği saptanmıştır.
Bu hususun Parti'ye bildirilmesi uygungörülmüştür.
2- İl Örgütleri Giderleri
Yeniden Doğuş Partisi'nin 1993 yılındaörgütü bulunan 56 ilden etkinlikte bulunduğu bildirilen 23 il örgütününgiderleri toplamı 3.326.188.036.- TL. gösterilmiştir.
Bunun, 1.200.702.236.- TL. büro genelgiderleri, 114.650.000.- TL. personel giderleri, 67.115.650.- TL. bayrak,flama, rozet, kimlik kartı giderleri, 129.613.040.- TL. basın, yayın giderleri,973.472.092.- TL. seçim ve kongre giderleri, 101.191.126.- TL. sabit kıymetlergiderleri, 26.860.000.- TL. balo, eğlence, konser vb. faaliyet giderleri,195.160.000.- TL. seyahat giderleri, 243.964.000.- TL. temsil ağırlamagiderleri, 159.673.892.- TL. sair giderler, 10.000.000.- TL. Genel Merkezegönderilen, teşkilata gönderilen paralar, 21.240.000.- TL. ilden ilçeye, ilçedenile gönderilen paralar, 82.546.000.- TL. malvarlığı karşılığı (demirbaşlartutarı)dır.
Sağlanan 3.344.375.670.- TL. gelir ile3.326.188.036.- TL. gider arasındaki farkı oluşturan 18.187.634.- TL., nakitmevcudu olarak 1994 yılına devretmiştir.
İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Yeniden Doğuş Partisi'nin 1993 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda ;
1- Kesinhesapta gösterilen gelirlerden4.212.338.692.- TL.nın; giderlerden 4.062.746.901.- TL.nın, eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- Belgeleri bulunmayan Genel Merkezgelirleri tutarı 103.000.000.- TL.nın, 2820 sayılı Kanun'un 76. maddesininüçüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,
3- Belgeleri bulunmayan 222.743.890.-TL. gider karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun'un 76. maddesininson fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,
4- Parti'ye ait olmayan otolara aitgiderler toplamı 2.845.200.- TL.nın, 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesinindördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,
5- Defter ve belgelerin denetimeelverişli olması gerektiğinden, gelir ve gider belgeleri ve makbuzlarındüzenlenmesinde ve muhasebe kayıtlarının tutulmasında gerekli özeningösterilmesi zorunluluğunun Parti'ye bildirilmesine, 7.7.1998 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK