Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2005/38, K.2009/33 Sayılı Karar - 13/05/2009

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2005/38 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2009/33

Karar Günü:13.5.2009

R.G.Tarih-Sayı:04.06.2009-27248

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Yurt Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 9.6.2006 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;

Yurt Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Genel Merkez kesinhesabınındayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarının gönderilmesiiçin Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca Parti'ye bu kararıntebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

3- Gerekli bildirimin yapılması için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine, oybirliğiyle' kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2004 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeYurt Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2004 yılıgelirlerinin 188.708.100.000 lira, 2005 yılına devreden borçlarının116.520.000.- lira, giderlerinin 120.411.510.000.- lira, 2005 yılına devredennakit mevcudunun 68.296.590.000.- lira olduğu, gelir ve borç rakamlarınıntoplamı ile gider ve nakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 173.313.340.000.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 5.340.000.000.- lirası aidat gelirleri,23.046.200.000.- lirası banka faiz gelirleri, 144.810.620.000.- lirası geçenyıldan devreden nakit mevcudu ve 116.520.000.- lirası ödenecek borçlardanoluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun'a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 15.394.760.000.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 7.700.000.000.- lirası aidat gelirleri,300.300.000.- lirası bağış gelirleri, 1.204.640.000.- lirası faiz gelirleri,4.600.000.000.- lirası genel merkez yardımları ve 1.589.820.000 lirası geçenyıldan devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 105.637.910.000.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 25.252.180.000.- lirası personel giderleri,1.945.500.000.- lirası seyahat giderleri, 20.585.280.000.- lirası yayıngiderleri, 53.254.950.000.- lirası genel yönetim giderleri ve 4.600.000.000.-lirası il örgütlerine yapılan genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılına devreden nakitmevcudu 67.675.430.000.- liradır.

Genel Merkezin 2004 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışında kalangiderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Yurt Partisi Genel Merkezi'nin 2004 yılı defter kayıtlarıve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazı konular29.1.2009 tarih ve 20-99 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'na sorulmuş,ancak parti tarafından yazıya herhangi bir cevap verilmeksizin sadece eksikolduğu belirtilen bazı belgeler parti görevlilerince elden teslim edilmiştir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2004 yılı için 37.130.000.- lira)kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesizorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcıbelgeye dayanması gerekmektedir.

Aynı Kanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

1- Aşağıdagösterilen giderlerin herhangi bir belgeye dayanmadığı tespit edilmiştir.Fatura veya serbest meslek makbuzu ile belgelendirilmesi gerektiği haldeherhangi bir kanıtlayıcı belgesi bulunmayan 1.876.200.000 lira tutarındaki giderinKanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

2- Aşağıdagösterilen harcamaların dayanağı olarak para makbuzu ve banka dekontu gibi belgelerinmuhasebe fişine eklendiği tespit edilmiştir. Fatura veya serbest meslek makbuzuile belgelendirilmesi gerektiği halde tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belgeniteliği taşımayan para makbuzu veya banka dekontu gibi belgelere dayanan4.966.000.000.- lira tutarındaki giderin Kanun'un öngördüğü anlamda belgeyedayandırılmış olduğu kabul edilmediğinden, para makbuzu ile gider yazılan30.000.000 liranın Hazineye irat kaydedilmesine oybirliğiyle, banka dekontu ilegider yazılan 4.936.000.000 liranın Hazineye irat kaydedilmesine SerruhKALELİ'nin karşıoyu ve oyçokluğuyla karar verildi.

 3- 11 numaralıyevmiye fişi ile bankadan ödeme yapılmak suretiyle gider yazılan, 10756980abone nolu aboneye ait 46.240.000.- lira tutarındaki elektrik faturası ile30.8.2004 tarih ve 50 numaralı 230.100.000.- lira tutarındaki apartman gelirmakbuzunun; 12 numaralı yevmiye fişi ile herhangi bir belge olmaksızın kasadançıkış yapılarak tekrar gider yazıldığı tespit edilmiştir.

Mükerrer olarak gider yazılan toplam 276.340.000.-liranın Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

Bu açıklamalara göre, 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesineuygun olarak yapılmayan toplam 7.118.540.000.- lira gider karşılığıparti malvarlığının, aynı Kanun'un 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 14.773.600.000.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 300.000.000.- lirası taşınır ve taşınmaz malgiderleri, 7.100.000.000.- lirası balo, eğlence, konser vb. faaliyet giderlerive 7.373.600.000.- lirası genel yönetim giderlerinden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2005 yılına devreden nakit mevcudu621.160.000.- liradır.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Yurt Partisi'nin 2004 yılı kayıt ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede, Parti'nin 2004 yılında herhangi bir taşınmaz mal ve değeriyüz milyon lirayı aşan taşınır mal ve menkul kıymet ediniminin olmadığıanlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Yurt Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;

1- Parti'nin 2004 yılı kesinhesabında gösterilen188.708.100.000.- lira (188.708,10 ytl.) gelir, 116.520.000.- lira (116,52ytl.) borç devri, 113.292.970.000.- lira (113.292,97 ytl.) gideri ile68.296.590.000.- lira (68.296,59 ytl.) nakit devrinin eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğunaOYBİRLİĞİYLE,

2- 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine göre Partitüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen7.118.540.000.- lira (7.118,54 ytl.) gider karşılığı parti malvarlığının2.182.540.000.- lirasının (2.182,54 ytl.) aynı Kanun'un 75. ve 76. maddeleriuyarınca, Hazine'ye gelir kaydedilmesine OYBİRLİĞİYLE, 4.936.000.000.-lirasının (4.936 ytl.) Hazine'ye gelir kaydedilmesine Serruh KALELİ'ninkarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

13.5.2009 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Siyasî Partiler Kanunu'nun 75. maddesi Kanun'a uygunolmayan giderlerin ve 76. maddesi ise belgelendirilmesi gerektiği haldebelgelendirilmeyen gider miktarınca siyasi parti malvarlığının Hazine'ye iradkaydedileceğine amirdir.

İrad kaydedilmesine karar verilen belge incelendiğinde;göndericisinin Yurt Partisi genel merkezi olduğu, alıcısının ise Elazığ 1.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2004/145 Esas sayılı dosya alacağına istinaden RıfatÇİÇEKÇİ adına Halkbank Elazığ Şubesi'ne Halkbank Yıldız Şubesi'nden havaleedilen 4.936.000.000.- TL.lik paraya ilişkin banka havale makbuzu olduğuanlaşılmaktadır.

Çoğunluk görüşüne esas, makbuzun tek başına geçerlikanıtlayıcı belge niteliği olmadığı gerekçesi-makbuz içeriği dikkatealındığında bir savı ortadan kaldırır niteliktedir.

Havale edilen para, bir mahkeme dosyası referanssuretiyle göndererek gider niteliğini kazanmış ve bir elektronik ortam belgesiile de makbuz haline gelmiştir.

Siyasî Partiler Yasası, kanuna uygun olmayan gideriararken, Vergi Usul Yasası'nın aradığı koşulları taşımayan, parti tüzelkişiliğiile ilgisiz, dayanaksız, belgesiz harcamaları kastetmektedir.

Bankadan bir mahkeme alacağına karşılık havalenin kanununkabul etmediği bir gider ve usulüne uygun bir belgeye dayalı olmadığı yolundakikararda yer alan gerekçe esas alınırsa, örneğin siyasi partinin banka kanalıile yaptığı hiçbir borç ödeme kanunen kabul edilen kanıtlayıcı belge niteliğinitaşımayacaktır.

Anayasa Mahkemesi, siyasî parti malî denetimini 75.maddenin dördüncü fıkrası gereği, parti gelir-giderinin doğruluğu veya Kanunauygunluğu şeklinde denetler ve ikinci fıkra gereği evrak üzerinde yapar. Buharcama kaleminde giderin doğru olmadığını söylemek için evrak içeriğinindoğruluğunu araştırmak gerekir ki, bu Mahkeme'nin işi değildir, kanunen kabuledilmez bir gider olduğunu kabul edebilmek için ise harcamanın parti ileilgisinin kurulamaması gerekir. Yasa'nın 76. maddesinin dördüncü fıkrası isebelgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilemeyen giderin iradkaydedileceğini söylemektedir. İncelemede sunulan siyasî partinin defterkayıtlarının bulunduğu defterde kayıtlı giderinde anılan makbuz karşılığındayapıldığı sabittir. Vergi Usul Kanunu'nda ispat edici kayıtlardan olan veyaicabında bir hakkın ispatında delil olarak kullanılabilen banka dekontu içeriğiitibarı ile zorunlu ön bilgileri de taşıması nedeniyle vergi kanunlarıbakımından kabul edilen belgeler niteliğinde değildir denilemez. Vergi UsulKanunu'nun 242. maddesine göre defter kayıt ve belgelere ilişkin tüm hükümlerbanka dekontu gibi elektronik ortam kayıt ve belgeler içinde geçerlidir.

Anılan nedenler ile Vergi Usul Kanunu'nun aradığı giderniteliğindeki belgeye dayalı ve içerik itibarı ile parti ile ilişiksizdenilemeyecek bir giderin irad kaydedilmesi görüşüne karşıyım.