Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2009/27, K.2013/12 Sayılı Karar - 03/01/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2009/27 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/12

Karar Günü:3.1.2013

R.G.Tarih-Sayı:06.02.2013-28551

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Yurt Partisinin 2008 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Partinin 2008 yılı kesin hesapları Parti Meclisinden 8kişinin imzaladığı 26.6.2009 tarih ve 15 sayılı kararla kabul edilmiştir.

Parti Tüzüğü'nün 26. maddesinde, Parti Meclisinin büyükkongre tarafından seçilen 24 asil ve 12 yedek üye ve genel başkandan oluşacağı,Parti Meclisinin görev ve yetkilerini düzenleyen 28. maddesinin (j) fıkrasınagöre de kesin hesabı onaylamanın Parti Meclisinin yetkisinde olduğuanlaşılmaktadır. Parti Meclisinin 25 kişiden oluştuğu, en az 13 kişi ile toplanaraktoplananların salt çoğunluğuyla karar alması gerekirken 8 kişinin katılımıylakesin hesabın kabul edildiği görülmüştür.

Parti yetkilileri, 'Parti yöneticilerinin bir çoğuşehir dışında olduğundan mevcut yöneticilerinin imzası alınamamıştır.'şeklinde cevap vermişlerdir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun;

'Merkez karar, yönetim ve icra organları' başlıklı16. maddesi, 'Siyasi partilerin merkez karar, yönetim ve icra organlarıparti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongreceseçilecek merkez organlarının her birinin üye sayısı 15'ten az olamaz.'

73. maddesinin üçüncü fıkrası 'İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.' vedördüncü fıkrası 'Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.'

74.maddesi, 'Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.

Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.'

111. maddesinin (b) bendi, 'Siyasi partilerin 74 üncümadde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı ayakadar hafif hapis ve onbeş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif paracezası verilir.'

şeklinde düzenlenmiştir.

2820 sayılı Kanun'un 73. maddesinde, kesin hesaplarıkarara bağlamanın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca olacağı belirtilmesinekarşın, Kanun'da Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun ne şekilde oluşacağına dairbir düzenleme yapılmamış, aksine organların oluşumu parti tüzüğünebırakılmıştır. Parti Tüzüğünde de organların oluşum ve görevleribelirtilmiştir.

Kesin hesabı onaylayıp reddetmenin Parti Meclisininyetkisinde olması nedeniyle, toplantının Tüzükte öngörülen şekilde yapılması veyeterli imzanın olması gerekir. Kesin hesabın tüzükte istenen şekildeonaylandığına dair Parti Meclisi kararı sunulmamıştır.

Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Tüzüğe uygun Parti Meclisi kararının olmaması hesabıntam olarak 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesine uygun sunulmadığınıgöstermektedir. Dolayısıyla, Yurt Partisi 2008 yılı kesin hesabının Parti GenelBaşkanı tarafından Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığınasunulması gerektiği yönündeki anılan madde ile getirilen kurala uyulmamıştır.

Dolayısıyla, 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi hükümlerineaykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanunun 111. maddesinin (b)fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

Bu itibarla, Yurt Partisinin 2008 yılı kesin hesabınınilk incelemesi sonucunda;

1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Kesin hesaplarının incelenip onaylandığına ilişkin Tüzüğeuygun olarak alınmış Parti Meclisi kararı olmadığından Siyasi PartilerKanunu'nun 74. ve 111. maddesinin(b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Yurt Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2008 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren Anayasa Mahkemesi Raportörü Zekeriya AYDINtarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının 41.819,84 YTL, giderleri toplamının39.386,73 YTL olduğu, 2.433,11 YTL'nin ise nakit mevcudu olarak 2009 yılınadevrettiği anlaşılmaktadır.

Partinin 2008 yılı kesin hesabı Parti Meclisinin26.6.2009 tarih ve 15 sayılı kararı ile kabul edilerek onaylanmıştır.

Partinin 2008 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2008 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanunu'na uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına göre,Adana, Adıyaman, Ankara, Antalya, Artvin, Balıkesir, Bilecik, Bolu, Burdur,Bursa, Çanakkale, Denizli, Diyarbakır, Edirne, Eskişehir, Gaziantep, Giresun,Hatay, İçel, İstanbul, Kars, Kayseri, Kırklareli, Kırşehir, Kocaeli, Konya,Malatya, Manisa, Mardin, Muğla, Nevşehir, Sakarya, Samsun, Siirt, Sinop,Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa, Uşak, Zonguldak, Aksaray, Bayburt, Iğdır, Yalova,Karabük, Kilis, Osmaniye ve Düzce olmak üzere Partinin 48 il, 178 ilçe ve 126beldede teşkilatı bulunmaktadır.

Parti il örgütleri (ilçe ve belde) faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin giderlerinin nasıl karşılandığının belgeleriyle birlikteaçıklanması istenmiştir.

Parti yetkilileri, '1 ve 2. maddede söz konusu olan ilve ilçe teşkilatlarımız aktif ve faal olarak her hangi bir yer kiralanmamıştır.Bu yüzden gelir ve giderlerimiz mevcut değildir.' şeklinde cevapvermişlerdir.

Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veyakira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi partifaaliyette bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına görePartinin 48 il, 178 ilçe ve 126 beldede teşkilatı bulunmasına karşın 48 il ileilgili her hangi bir gelir ve gider bildirilmemiştir.

Partinin il, ilçe ve belde örgütleri faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesikayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun'un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, osiyasi partinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun'un 70.maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinadengerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı gelirleri olan 41.819,84YTL'nin 41.300 YTL'si bağışlardan ve 519,84 YTL'si önceki yıldan devredennakitten oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu işletme defteri 17.10.2008 tarihinde Çankaya İlçe Seçim Kurulunaonaylattırılmıştır.

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin herhangi bir geliribulunmamaktadır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı giderleri 39.386,73 YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 7.856YTL'si personel giderleri, 17.000 YTL'si kiragiderleri ve 14.530,73 YTL'si çeşitli giderlerden oluşmaktadır.

Parti genel merkezinin 2009 yılına devreden nakit mevcudu2.433,11YTL.dir.

Parti genel merkezinin 2008 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

Muhasebebiliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri 'Belgelendirme'kavramıdır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesinde 'Fatura,satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağıgöstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriyeverilen ticari vesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve 'Fatura KullanmaMecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangihallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.

Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesindeki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılıKanun'un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre beş bin liraya kadar olan (2008yılı için 52,37 YTL) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.

2820 sayılıKanun'un 70. maddesinde,

'Birsiyasî partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır' ve aynı Kanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

25.2.2011 günlü, 27857 mükerrer sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun yayınlandığı tarihitibariyle yürürlüğe girdiğinden ve geçici maddelerde yargılanmamış siyasiparti hesaplarında değiştirilen hükümlerin uygulanacağına dair düzenleme deyapılmadığından dolayı bu tarihten önceki denetim ve yargılamada değişikliktenönceki hükümler uygulanacaktır.

1- Partigörevlilerinin yükümlülükleri zamanında yapmaması sonucu oluşan gecikme faizive bedelinin Parti bütçesinden ödenme nedeni sorulmuştur.

Parti yetkilileri, 'Maddede ki yazılan telefonödemelerimiz parti kasasında yeterli paranın olmayışından dolayı gecikmezammıyla yapılmıştır.' şeklinde cevap vermişlerdir.

Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme faizi ve bedelinden parti tüzelkişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında olduğu açıktır. Bu nedenle 276,14 YTL'ninHazine'ye irad kaydedilmesi gerekir.

2- Aşağıdagösterilen harcamalar fatura aslı veya tahsilat belgesi olmadan yapılmıştır.213 sayılı Kanun'a göre düzenlenmiş belge aslı veya ödemeyi kanıtlayıcı belgeolmadan ödeme yapılma nedeni sorulmuştur.

Vergi Usul Kanununda Belirtilen Belgeler Olmadan Yapılan Ödemelere Ait Liste

Parti yetkilileri, 'Madde de bahsedilen vergi elektrikSGK ödemeleri bankadan ödeme yapılıp banka hesap bildirim cetvelinde kayıtaltına alınmıştır.' şeklinde cevap vermişlerdir.

İstenen belgeler ve faturalar gönderilmemiştir.

213 sayılı Kanun'a uygun olarak düzenlenmiş fatura,serbest meslek makbuzu gibi kanıtlayıcı belgeler olmadan veya istenen belgelersunulmadan kaydedilen 2.472,26 YTL tutarındaki giderin Hazine'yegelir yazılması gerekir.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin herhangi bir gideri bulunmamaktadır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin 2008 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, değeri yüz Yeni Türk Lirasını aşan taşınır mal, menkul kıymet veher türlü hak ile taşınmaz mal ediniminin olmadığı anlaşılmaktadır.

IV- SONUÇ

Yurt Partisinin 2008 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;

1- Partinin 2008 yılı kesin hesabında gösterilen 41.819,84YTL gelir, 39.386,73 YTL gider ile 2.433,11 YTL nakit mevcudu devrininHazine'ye irad kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 2.748,4 YTL karşılığı Partimalvarlığının, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddelerigereğince Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- İlk İnceleme toplantısında verilen karar gereğince, kesinhesaplarının incelenip ve onaylandığına ilişkin Tüzüğe uygun olarak alınmışParti Meclisi kararının olmaması nedeniyle Siyasi Partiler Kanunu'nun 74. ve111. maddesinin (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

4- Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun'un 111. maddesinin (c)fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.