Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2009/18, K.2013/124 Sayılı Karar - 11/12/2013

String.prototype.turkishToUpper = function(){ var string = this; var letters = { "i": "İ", "ş": "Ş", "ğ": "Ğ", "ü": "Ü", "ö": "Ö", "ç": "Ç", "ı": "I" }; string = string.replace(/(([iışğüçö]))/g, function(letter){ return letters[letter]; }) return string.toUpperCase(); } String.prototype.turkishToLower = function(){ var string = this; var letters = { "İ": "i", "I": "ı", "Ş": "ş", "Ğ": "ğ", "Ü": "ü", "Ö": "ö", "Ç": "ç" }; string = string.replace(/(([İIŞĞÜÇÖ]))/g, function(letter){ return letters[letter]; }) return string.toLowerCase(); } $(function () { $(window).scroll(function () { //$('#typePanel').css('top', $(this).scrollTop()); }); //debugger; var keyword = ""; $("body").highlight("", { wordsOnly: false }); });ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2009/18 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/124

Karar Günü:11.12.2013

R.G.Tarih-Sayı:08.01.2014-28876

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Yüce Diriliş Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Yüce Diriliş Partisi 2008 yılı kesinhesabının ilk incelemesi sonucunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine 11.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Yüce Diriliş Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2008 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren RaportörZekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının 62.225,55 YTL, giderleri toplamının39.813,18 YTL olduğu ve 22.412,37 YTL'nin kasa ve banka mevcudu olarak 2009yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

Partinin 2008 yılı kesin hesabının, Merkez Karar veYönetim Kurulunun 24.6.2009 gün ve 29 sayılı kararı ile kabul edilerekonaylandığı görülmüştür.

Bu itibarla, Yüce Diriliş Partisinin 2008 yılı kesinhesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu,bu hâliyle Partinin 2008 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılıKanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 38.375,49 YTL olarakgösterilmiştir.

Bunun 1.000 YTL'si üye yıllık aidatından, 14.270 YTL'sibağış ve yardımlardan, 23.105,49 YTL'si geçen yıldan devreden nakittenoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu işletme defteri Çankaya İlçe Seçim Kurulu tarafından 7.6.2007tarihinde mühürlenmiş ve onaylanmıştır.

Yüce Diriliş Partisi 2008 yılı defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun'a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Partinin Eskişehir ve İstanbul il örgütleri gelirleri23.850,06 YTL olarak gösterilmiştir.

Bunun 4.000 YTL'si üye yıllık aidatından, 18.715,38YTL'sibağış ve yardımlardan, 1.134,68 YTL'si geçen yıldan devreden nakittenoluşmaktadır.

Partinin Eskişehir ve İstanbul il örgütlerinin 2008 yılıkesin hesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede,gelirlerinin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı giderleri 16.334,41 YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 1.875,77YTL'si haberleşme giderleri, 554,60YTL'sibasılı kağıt, kırtasiye ve büro giderleri, 9.200YTL'si kira giderleri,1.769,46YTL'si ısıtma aydınlatma, su ve temizlik giderleri, 2.934,58YTL'sivergi, resim, harç, noter ve sigorta giderlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 22.041,08 YTL'dir.

Genel Merkezin 2008 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konu dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

2820 sayılıKanun'un 70. maddesinde, “Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırıolamaz.” ve aynı Kanun'un 75. maddesinde, “Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.” hükümleri yeralmıştır.

Parti görevlilerinin vergi yükümlülüklerini zamanındayapmamaları sonucu oluşan gecikme zammı ile pişmanlık zammının Partibütçesinden ödenme nedeni sorulmuştur.

Gecikme Zammı ve Cezalara İlişkin Liste

Toplam…………………………………………………………………79,82

Parti yetkilileri, “İlgililer cezaları da aslıylabirlikte partiden tahsil etmektedirler. Parti kusuru olan görevliyi tespittezorluk çekeceğinden ilgililerden zaten yeterince aldığı bağışlarlaödemektedirler. Yöneticiler ve parti görevlileri, hususiyle bu cezalar içinbelirtmemekle beraber, bu ve benzeri masraflar ve zaten bütün masraflar içinyeteri kadar bağışta bulunmaktadırlar.” şeklinde cevap vermişlerdir.

Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan pişmanlık zammı ve gecikme zammından Partitüzel kişiliğini sorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında olduğu açıktır. Bu nedenle 79,82 YTL'nin Hazineye gelirkaydedilmesi gerekir.

Osman Alifeyyaz PAKSÜT ile M. Emin KUZ bu görüşekatılmamışlardır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Partinin Eskişehir ve İstanbul il örgütleri 2008 yılıgiderleri 23.478,77 YTL olarak gösterilmiştir.

Bunun 1.009,75 YTL'si haberleşme giderleri, 17.400 YTL'sikira giderleri, 967,06 YTL'si ısıtma aydınlatma, su ve temizlik giderleri,3.455,64 YTL'si vergi, resim, harç, noter ve sigorta giderleri, 646,32 YTL'sisatın alınan propaganda malzemesi giderlerinden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2009 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 371,29 YTL'dir.

Partinin Eskişehir ve İstanbul il örgütlerinin 2008 yılı kesinhesap çizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin 2008 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, taşınmaz mal ile değeri yüz Yeni Türk Lirasını aşan taşınır mal,menkul kıymet ve hak edinilmediği anlaşılmaktadır.

IV- SONUÇ

Yüce Diriliş Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Partinin 2008yılı kesin hesabında gösterilen 62.225,55 YTL gelir, 39.813,18 YTL gider ile22.412,37 YTL kasa ve banka mevcudu devrinin Hazineye gelir kaydedilenlerdışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna OYBİRLİĞİYLE,

2- 2820 sayılıKanun'un 70. maddesine aykırı olarak Parti amaçlarına uygun olmayan ve Partitüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 79,82 YTLkarşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. maddesigereğince Hazineye gelir kaydedilmesine, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ile M. EminKUZ'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

11.12.2013 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Yüce Diriliş Partisinin 2008 yılına ait hesaplarınındenetiminde, parti görevlilerinin vergi ve diğer kanuni yükümlülüklerinizamanında yerine getirememeleri nedeniyle oluşan vergi, SGK prim gecikme zammıve gecikme bedellerinin parti bütçesinden karşılanması, siyasi partileryasasına uygun harcama kabul edilmeyerek, bunlara tekabül eden meblağınHazineye irat kaydedilmesine karar verilmiştir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki, bu karar uzun süredenberi istikrar kazanmış olan Anayasa Mahkemesi mali denetim kararlarına uygun vemüstakar içtihat doğrultusundadır.

Ancak bu uygulamanın yasaya her ne kadar şeklen uygunsada hukuka uygun olmadığının, haksız sonuçlara yol açtığının, sürekli olarakmali gücü zayıf ve Devlet yardımı almayan partilerin aleyhine işlediğinin, buhaliyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 11. maddesindeki siyasi parti kurmahakkını da kapsayan dernek kurma özgürlüğünü, Anayasa'nın 68. maddesindekisiyasi partilerde siyasal hayata katılım hakkını haleldar eder bir niteliğebüründüğünün siyasi parti mali denetimlerinde tevali eden uygulama sonucundabelirginlik kazandığı kanaatiyle, yasa gereği yapılacak ödemelerin zamanındayapılamamasından doğan gecikme zamlarının ayrıca partiden ceza olarakalınmasına (Hazineye irat kaydedilmesine) ilişkin karara katılmıyorum.

Yukarıda açıkladığım genel hukuka aykırılık nedenlerineilaveten, gecikme cezaları oranında parti malvarlığının Hazineye iratkaydedilmesi şu nedenlerle de haksızdır:

1- 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. maddesinindördüncü fıkrasında, Anayasa Mahkemesinin denetimi sonunda siyasi partiningelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya “kanuna uygunolmayan gelirler ve giderler” dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar vereceği öngörülmüştür. Gecikme ceza ve bedellerikanunlara göre ödenmesi zorunlu olan, ödenmemesi halinde daha ağır yaptırımlarave kamu alacaklarının tahsili usulüne göre takibata yol açacak, er-geçilgilisinden tahsil edilebilecek yükümlülüklerdir. Bunların yerine getirilmesi,yasalara uymaktan ibaret olup, “kanuna uygun olmayan harcama” olaraknitelenmeleri mümkün değildir.

2- Hazineye irat kararlarında, gecikme zam vecezalarından parti tüzel kişiliğinin sorumlu olmadığı belirtilmekte ise de, bumeblağların parti tüzel kişiliğinin sorumluluğunda olduğuna kuşku bulunmamaktadır.Çünkü, gecikmeye rağmen ödenmeme halinde takibata uğrayacak olanın partiyönetici veya görevlileri değil, parti tüzel kişiliği olduğu açıktır.Yöneticilerin kısıtlı mali imkanlarını farklı bazı siyasi faaliyetlere öncelikvererek kullanmaları, bu amaçla vadesi gelen ödemeleri bir süre ertelemeleri,bu yükümlülüklerini gecikme zammını ödeyerek daha sonra gerçekleştirmek yönündetakdir hakkını kullanmaları, yasaya aykırılık olarak değerlendirilemeyeceğigibi, Anayasa Mahkemesinin parti yöneticilerinin günlük işleyişe ilişkinkararlarının doğruluğunu ve yerindeliğini denetleme gibi bir görevi ve yetkiside bulunmamaktadır.

3- Benzeri durumda olan gerçek ve tüzel kişiler, kanuniödemelerini zamanında yapmamaktan dolayı sadece kanunlarda öngörülen cezalarıöderken, siyasi partilerin ayrıca bir de irat kaydetme cezasıyla karşılaşmalarıAnayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine de aykırıdır. SiyasiPartilerin durum ve konumlarındaki farklılık nedeniyle gerçek ve tüzelkişilerle aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamayacağı her ne kadar önesürülebilirse de, bu takdirde siyasi partilerin diğer kişilere oranla niçindaha korumasız ve aleyhte bir konumda bulunacaklarının demokratik toplumgerekleri ve ölçülülük ilkesi karşısında haklı bir nedeni gösterilemez.

Üye Osman Alifeyyaz PAKSÜT KARŞIOYGEREKÇESİ

Yüce Diriliş Partisi'nin 2008 Yılı Kesinhesabınınincelenmesi sonucunda, Kesinhesapta gösterilen giderlerden 79,82 YTL gecikme vepişmanlık zammının Parti tüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulününmümkün görülmediği gerekçesiyle Hazineye gelir kaydedilmesine kararverilmiştir.

Kararın bu kısmına ilişkin gerekçede “…Partigörevlilerinin yükümlülüklerini zamanında yapmamaları sonucu oluşan pişmanlıkzammı ve gecikme zammından Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanıbulunmadığı” ve “Bu ödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu”belirtilmiştir.

Siyasî partiler de dahil olmak üzere her tüzel kişinin,kendisini oluşturan, temsil eden ve yöneten gerçek kişilerden ayrı bir kişiliğibulunmakta ve bunun sonucu olarak tüzel kişilerin ayrı hakları, yükümlülüklerive sorumlulukları söz konusu olmaktadır.

2820 sayılı Kanunun 70. maddesinde de bir siyasî partininbütün giderlerinin, o siyasî parti tüzelkişiliği adına yapılacağı hükmebağlanmaktadır.

Diğer taraftan, vergi kanunlarına göre kendisine vergiborcu terettübeden gerçek veya tüzel kişiler mükellef olarak tanımlanmakta;gecikme ve pişmanlık zammı gibi asıl vergi borcundan kaynaklanan borçların davergi yükümlüsüne ait olduğu kabul edilmektedir.

Siyasî partilerin vergi yükümlülüklerini zamanında vegereği gibi yerine getirmemelerinden kaynaklanan pişmanlık ve gecikme zammındanParti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkânının bulunmadığının ve bu ödemelerinParti görevlilerinin kişisel sorumlulukları kapsamında olduğunun kabulühâlinde, siyasî partilerin bu fer'i borçları ödemelerinin gerekmediği ve vergidairesinin gecikmeden sorumlu gerçek kişileri bularak söz konusu zam ve cezalarıbunlardan tahsil etmesinin gerektiği sonucuna varılır. Böyle bir sonucavarılması, başka bir ifadeyle söz konusu zamların vergi mükellefi olmayangerçek kişiler adına ödenmesi, belgelendirilmesi ve Parti kayıtlarında giderolarak gösterilememesi vergi usulü açısından da, muhasebe ilkeleri açısından daisabetli görünmemektedir.

Diğer taraftan, bu sonuç, Parti tüzel kişiliğininmükellefi olduğu vergiden kaynaklanan pişmanlık ve gecikme zammını ödemesinin,aynı miktarda Parti malvarlığının Hazineye gelir kaydedilmesi suretiyle ikincidefa Parti tüzel kişiliğinden tahsil edilmesini gerektirdiği anlamınagelmektedir. Başka bir anlatımla, varılan sonuç, Parti tüzel kişiliğinin malîyükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesinden kaynaklanan borçlarını ödememesigerektiği; ödediği takdirde 2820 sayılı Kanuna göre bu miktarda mal varlığınınHazineye gelir kaydedileceği anlamına gelir. Kuşkusuz kanun koyucunun böyle birsonucu amaçladığı söylenemez.

Söz konusu gecikmenin Partinin malî imkânsızlıklarından mı,Parti görevlilerinin ihmalinden mi kaynaklandığı ve bir ihmal söz konusu iseParti tarafından bunların sorumlularına rücu edilip edilmediği hususlarıAnayasa Mahkemesince yapılacak malî denetimin kapsamı dışında olmalıdır.Anayasanın 69. maddesi ile 2820 sayılı Kanunun 74. ve 75. maddelerine göreAnayasa Mahkemesinin bu denetimi kanuna uygunluk denetimidir ve siyasîpartilerin gelir ve giderleri yönünden yapılacak denetimin yerindelikdenetimini içerecek şekilde yapılmaması gerekir. Ayrıca 75. madde, kanunauygunluk denetiminde, kanuna uygun olmayan gelir ve giderlerin Hazineye gelirkaydedileceğini hükme bağladığından, kanun uyarınca ödenen pişmanlık ve gecikmezamlarının Hazineye gelir kaydedilmesi mümkün değildir.

Bu sebeplerle, Kararın 79,82 YTL karşılığı Partimalvarlığının Hazineye gelir kaydedilmesine ilişkin bölümüne katılmıyorum.

Üye

M. Emin KUZ

Full & Egal Universal Law Academy