Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2017/1, K.2017/5 Sayılı Karar - 31/05/2017

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2017/1 (Değişikİşler)

Karar Sayısı:2017/5

Karar Tarihi:31.5.2017

R.G.Tarih-Sayısı:4.7.2017-30114

DAVACI: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı

DAVALI: Türkiyeİşçi Partisi

DAVANIN KONUSU:Türkiye İşçi Partisinin kendiliğindendağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitinekarar verilmesi talebidir.

I- DAVANIN GEREKÇESİ

Türkiye İşçi Partisi kuruluşuna dair bildiri ve eklerini8.2.2010 tarihinde İçişleri Bakanlığına vererek 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 8. maddesine göre tüzel kişilik kazanmıştır. 2820 sayılı Kanun’un14. maddesinin altıncı fıkrasına aykırı davranarak üst üste iki kez süresindeolağan kongresini yapmayan Parti hakkında, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca4.1.2017 tarihinde düzenlenen iddianame ile kendiliğinden dağılma halinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesitalep edilmektedir.

II- İDDİANAME

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 4.1.2017 tarihli ve36321649/2017/15 sayılı iddianamesinin ilgili bölümleri şöyledir:

“2820 Sayılı Siyasi Partiler Yasasının14/6. maddesi uyarınca “Büyük kongre parti tüzüğünün göstereceği süreleriçerisinde toplanır. Bu süre iki yıldan az üç yıldan fazla olamaz.”

Parti Tüzüğü’nün 15. maddesinde büyükkongre toplantılarının iki yılda bir yapılacağı ifade edilmiştir.

Bu hükümlere göre parti, en son yaptığıbüyük kongreden itibaren en geç iki yıl içerisinde büyük kongresini yapmakzorundadır. Parti, 29/07/2012 tarihinde yapmış olduğu büyük kongresindenitibaren dört yıldan fazla süre geçmiş olmasına rağmen büyük kongresiniyapmamıştır.

2820 sayılı Yasanın 121. maddesinin atfınedeni ile, derneklerin sona erme hallerini düzenleyen 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun 87/5. maddesi uyarınca "genel kurul toplantısının iki defa üstüste yapılamaması" kendiliğinden sona erme hallerinden biridir.

 …

 Davalı Türkiye İşçi Partisinin 2820sayılı Siyasi Partiler Yasasının 14/6. ve 121. maddeleri ile 5253 sayılıDernekler Yasası'nın 36. maddesi yollamasıyla Türk Medeni Yasası’nın 87/5.maddesi uyarınca üst üste iki kez süresinde büyük kongresini yapmaması nedeniile kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sonaerdiğinin tespitine karar verilmesi iddia ve talep olunur.”

III- PARTİNİN SAVUNMASI

Türkiye İşçi Partisinin 1/3/2017 tarihlisavunmasının ilgili bölümleri şöyledir:

“İlgi yazınızla, Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı tarafından Partimiz hakkında “kendiliğinden dağılma halinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespiti” istemli iddianamehazırlandığı anlaşılmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’ncahazırlanan İddianame’de belirtildiği üzere; “Partimiz 08.02.2010 tarihindekurulmuş, 29.07.2012 tarihinde ilk büyük kongresini yapmış, ancak 2014 yılındaikinci ve 2016 yılında da üçüncü olağan kongrelerini yapması gerekirken bunugerçekleştirememiştir”.

Partimiz, kuruluş amacına uygun olarakişleyişini, örgütlenmesini ve büyümesini sağlayamadığı gibi, olağan kongre gibizorunlu faaliyetlerini de yerine getirememiştir.

Bu gerekçeyle, 19/02/2017 tarihindetoplanan Türkiye İşçi Partisi Genel Kurultayı oy birliğiyle fesih (kapanma)kararı almıştır. Karara ilişkin Divan Tutanağı ekte sunulmuştur.

Bu nedenle, Büyük Kurultay tarafındankapatılmış olan partimizin “kendiliğinden sona erdiğinin tespiti”ne kararverilmesine değil, zaten kapatılmış olduğunun belirlenmesini arz ve talepediyoruz.”

IV- İNCELEME

1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi,Türkiye İşçi Partisi’nin savunması, Raportör M. Emin ŞAHİNER tarafındanhazırlanan rapor, ilgili Anayasa ve kanun hükümleri, bunların gerekçeleri ilediğer belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Türkiye İşçiPartisinin 2820 sayılı Kanun’un 14. maddesinin altıncı fıkrasına aykırıdavranarak üst üste iki kez süresinde olağan kongresini yapmadığını ilerisürerek kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığınınsona erdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

3. Parti Genel Başkanı Necdet SENGER, Parti adınagöndermiş olduğu savunmasında özetle, iddianamede ileri sürülen hususlarındoğru olduğunu, Partinin kuruluş amacına uygun olarak işleyişini,örgütlenmesini ve büyümesini sağlayamadığını, bu kapsamda olağan kongre gibizorunlu faaliyetlerini de yerine getiremediğini, bu gerekçeyle toplanan PartiGenel Kurultayı’nın 19.2.2017 tarihli kararı ile Parti tüzel kişiliğine sonverildiğini, dolayısıyla Büyük Kurultay tarafından kapatılmış olan partinin “kendiliğindensona erdiğinin tespiti”ne değil ve fakat zaten kapatılmış olduğuna kararverilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

4. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 14. maddesininbirinci fıkrasında siyasi partilerin en yüksek organının büyük kongre olduğu,altıncı fıkrasında büyük kongrenin parti tüzüğünün göstereceği süreleriçerisinde toplanacağı ve bu sürenin iki yıldan az üç yıldan fazla olamayacağı,Türkiye İşçi Partisi Tüzüğünün 15. maddesinin dördüncü fıkrasında ise GenelKurultay’ın olağan toplantılarının iki yılda bir yapılacağı belirtilmiştir.

5. 2820 sayılı Kanun'un 121. maddesinin birincifıkrasında, “Türk Kanunu Medenîsi ile Dernekler Kanununun ve derneklerhakkında uygulanan diğer kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasîpartiler hakkında da uygulanır” denilmektedir. 4721 sayılı Türk MedeniKanunu'nun 87. maddesinde, kuruluş amacının gerçekleşmesinin olanaksız halegelmesi, ilk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış vezorunlu organlarının oluşturulmamış olması, tüzük gereğince yönetim kurulununoluşturulmasının olanaksız hale gelmesi, olağan genel kurul toplantısının ikidefa üst üste yapılmaması gibi durumlar derneğin kendiliğinden sona ermesinedeni olarak sayılmıştır.

6. Gerekli bildiri ve eklerini 8.2.2010 tarihindeİçişleri Bakanlığına vererek 2820 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca tüzelkişilik kazanmış bulunan Türkiye İşçi Partisinin, 29.7.2012 tarihinde yapmışolduğu büyük kongresinden itibaren iki yıl içerisinde büyük kongresiniyapmadığı anlaşılmıştır.

7. Ancak, Partinin kuruluş bildirgesindegösterilen adrese yapılan tebligata cevaben alınan 1.3.2017 tarihli, PartiGenel Başkanı Necdet SENGER imzalı yazıda, Partinin zaten kapatılmış olduğununtespit edilmesi talep edilmiş ve Partinin infisahına ilişkin 19.2.2017 tarihliTürkiye İşçi Partisi 2. Olağan Genel Kurultayı Divan Tutanağı sunulmuştur.Anılan Divan Tutanağının içeriği ile savunma yazısına ek Türkiye İşçi Partisi2. Olağan Genel Kongre Listesinde yer alan isimler incelendiğinde ise toplantıve karar yeter sayısını sağlayan Türkiye İşçi Partisinin 2820 sayılı Kanun'un14. ve 109. maddelerine uygun olarak kapanma kararı aldığı anlaşılmıştır. Budurumda Türkiye İşçi Partisinin, dava konusu başvurunun yapıldığı 4.1.2017tarihinde henüz devam eden tüzelkişiliği, 19.2.2017 tarihinde Türkiye İşçiPartisi 2. Olağan Genel Kurultayı’nın ilgili kararıyla sona ermiştir.

8. Açıklanan nedenlerle, Türkiye İşçi Partisi 2820 sayılıKanun’un 14. ve 109. maddelerine uygun olarak kapanma kararı aldığından, talep hakkındakarar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.

9. M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır.

V- HÜKÜM

Olağan GenelKurultayı’nın 19.2.2017 tarihli kararıyla kapanma kararı alarak hukukivarlığını sona erdiren Türkiye İşçi Partisinin kendiliğinden dağılma halinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesitalebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, M. Emin KUZ’un karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA, 31.5.2017 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, davalı Türkiye İşçiPartisinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukukî varlığınınsona erdiğinin tespitine karar verilmesine ilişkin talebi hakkında kararverilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 14. maddesininaltıncı fıkrasına aykırı davranarak büyük kongrelerini iki defa üst üsteyapmaması nedeniyle kendiliğinden dağılma hâlinin ve hukukî varlığının sonaerdiğinin tespitine karar verilmesi talep edilen Türkiye İşçi Partisinin,iddianamenin hazırlandığı 4/1/2017 tarihi itibariyle de büyük kongresinintoplanmadığı anlaşılmış; ancak davanın açılmasından sonra 19/2/2017 tarihinde2. Olağan Genel Kurultayının toplanarak kapanma kararı aldığı gerekçesiyletalep hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır.

İlk büyük kongresini 29/7/2012 tarihinde yapan davalıPartinin, 2820 sayılı Kanunun 14. maddesi ile Parti Tüzüğünün 15. maddesinegöre 2014 ve 2016 yıllarında yapması gereken iki büyük kongresini üst üsteyapmadığı, Partinin 1/3/2017 tarihli savunmasında da kabul edilmektedir.

2820 sayılı Kanunun 121. maddesinde, Türk Medenî Kanunuile Dernekler Kanununun 2820 sayılı Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin siyasîpartiler hakkında da uygulanması öngörülmekte, 4721 sayılı Türk MedenîKanununun 87. maddesinin birinci fıkrasının (5) numaralı bendinde ise “olağangenel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması” da “kendiliğindensona erme” sebeplerinden biri olarak belirlenmektedir.

Anayasa Mahkemesinin 16/3/2016 tarihli ve E.2015/3 (Değ.İş.), K.2016/1 sayılı Kararına ilişkin karşıoy gerekçemde de belirtildiğiüzere, kanunda öngörülen sebeplerin gerçekleşmesi ile kendiliğinden sona ermehâllerinde, herhangi bir organın veya makamın karar almasına gerek kalmadantüzel kişilik kanun hükmü gereği kendiliğinden sona ermekte; 2820 sayılıKanunun 14. ve 121. maddeleriyle 4721 sayılı Kanunun 87. maddesine göre birsiyasî partinin büyük kongresinin iki defa üst üste yapılamamasıyla da mahkemekararına gerek olmadan parti tüzel kişiliği kendiliğinden sona ermişsayılmaktadır.

4721 sayılı Kanunun 87. maddesinin ikinci fıkrasına görebu konudaki mahkeme kararı tüzel kişiliği sona erdiren değil, tüzel kişiliğinkendiliğinden sona erdiğinin tespitinden ibaret bir karardır. DolayısıylaAnayasa Mahkemesinin bu konudaki kararı da tüzel kişiliğin kendiliğinden sonaerdiğinin tespitine ilişkindir. Nitekim Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınıntalebi de, Partinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukukîvarlığının sona erdiğinin tespiti talebinden ibarettir.

Partinin tüzel kişiliğinin Kanunda belirtilen sebepleringerçekleşmesi ile kendiliğinden sona ermesinden sonra, fakat bu hukukî durumunMahkememizce tespitinden önce büyük kongrenin toplanmış olması, Partinin“kendiliğinden dağılma hâli” ile buna bağlı olarak “hukukî varlığının sonaermiş olduğu” gerçeğini değiştirerek Partinin hukukî varlığını ihya edemez. Buitibarla, adı geçen Partinin tüzel kişiliğinin, dava konusu başvurununyapıldığı 4/1/2017 tarihinde devam ettiği ve 19/2/2017 tarihinde toplanan genelkurultayda kapanma kararı verilmesi sebebiyle talep hakkında karar verilmesineyer olmadığına karar verilmesi gerektiği yönündeki görüş sözü edilen kanunhükümleri ile bağdaşmamaktadır.

Başka bir anlatımla, adı geçen Partinin tüzel kişiliğininkanun gereği kendiliğinden sona ermesinden sonra yapılan mezkûr kurultay vekurultayda alınan karar hukuken yok hükmünde olduğundan, bu davada verilecekkarara esas alınmasında isabet olmadığı düşünülmektedir.

Bu sebeplerle ve yukarıda belirtilen 16/3/2016 tarihli veE.2015/3 (Değ. İş.), K.2016/1 sayılı Karara ilişkin karşıoy gerekçemdeki diğergerekçelerle Türkiye İşçi Partisinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve bunabağlı olarak hukukî varlığının sona erdiğinin tespiti için açılan davanınkabulüne; bunun sonucu olarak da Partinin tüm mallarının 2820 sayılı Kanunun110. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazineye geçmesine karar verilmesigerektiğini düşündüğümden, çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.

Üye

M. Emin KUZ

Full & Egal Universal Law Academy