Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2002/3, K.2006/2 Sayılı Karar - 12/07/2006

String.prototype.turkishToUpper = function(){ var string = this; var letters = { "i": "İ", "ş": "Ş", "ğ": "Ğ", "ü": "Ü", "ö": "Ö", "ç": "Ç", "ı": "I" }; string = string.replace(/(([iışğüçö]))/g, function(letter){ return letters[letter]; }) return string.toUpperCase(); } String.prototype.turkishToLower = function(){ var string = this; var letters = { "İ": "i", "I": "ı", "Ş": "ş", "Ğ": "ğ", "Ü": "ü", "Ö": "ö", "Ç": "ç" }; string = string.replace(/(([İIŞĞÜÇÖ]))/g, function(letter){ return letters[letter]; }) return string.toLowerCase(); } $(function () { $(window).scroll(function () { //$('#typePanel').css('top', $(this).scrollTop()); }); //debugger; var keyword = ""; $("body").highlight("", { wordsOnly: false }); });ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:2002/3 (Değişik İşler)

KararSayısı:2006/2

KararGünü:12.7.2006

R.G.Tarih-Sayı:05.03.2008-26807

DAVACI : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı

DAVALI : Adalet Partisi

DAVANIN KONUSU : Adalet Partisi'nin kendiliğindendağıldığı ileri sürülerek hukuksal varlığının sona erdiğinin tespiti istemidir.

I- İDDİANAME

Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 29.5.2002günlü, SP.78 Hz.2002/7 sayılı iddianamesi şöyledir:

“GİRİŞ:

Adalet Partisi gerekli bildiri vebelgelerini 11.4.1994 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermesiyle 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanununun 8. maddesine göre tüzel kişilik kazanmıştır.

Partinin, kurulduğundan bu güne kadarBüyük Kongresini yapmadığı, hiçbir yerde teşkilatlanmadığı ve halen genelmerkezinin bulunmadığı anlaşıldığından adı geçen partinin kendiliğindendağılmış sayıldığının tesbitini talep zorunluluğu doğmuştur.

KONUYLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER:

A) Siyasi Partiler Kanunu:

Madde 8/2: “Siyasi partilerin genelmerkezi Ankara'da bulunur.”

Madde 10: “Cumhuriyet Başsavcılığıncaher siyasi parti için bir sicil dosyası tutulur.

Bu sicil dosyasında: ‘... b) Merkezorganlarıyla teşkilat kurdukları il, ilçe ve beldelerin, bunların organlarındagörev alanların adlarını, soyadlarını, doğum yer ve tarihlerini, meslek veyasanatlarını ve ikametgahlarını gösterir ve onaylı listeleri... bulunur.”

Madde 31: “Siyasi partilerin merkezteşkilatı Ankara il merkezinde... bulunur.”

Madde 121: “Türk Kanunu Medenisi ileDernekler Kanununun ve Dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu kanunaaykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında da uygulanır.”

B) Türk Medeni Kanunu:

Madde 87: “Dernekler, aşağıdaki hallerdekendiliğinden sona erer:

1) Amacının gerçekleşmesi,gerçekleşmesinin olanaksız hale gelmesi veya sürenin sona ermesi,

2) İlk genel kurul toplantısının kanundaöngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması,

3) Borç ödemede acze düşmüş olması,

4) Tüzük gereğince yönetim kurulununoluşturulmasının olanaksız hale gelmesi,

5) Olağan genel kurul toplantısının ikidefa üst üste yapılamaması.

Her ilgili, sulh hakiminden, derneğinkendiliğinden sona erdiğinin tesbitini isteyebilir.”

C) 2908 Sayılı Dernekler Kanunu:

Madde 51: Dernekler, kuruluş amaç veşartlarını kaybettiği veya acze düştüğü veya yönetim kurulunun tüzük gereğincekurulmasına imkan kalmadığı veya 23. maddede belirtilen yeter sayınınbulunmaması sebebiyle üst üste iki olağan genel kurul toplantısınınyapılamadığı hallerde kendiliğinden dağılmış sayılır. Kendiliğinden dağılmahali, dernek merkezinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirinin veya CumhuriyetSavcılığının istemi üzerine sulh hukuk mahkemesince tesbit edilir.

TESBİT DAVASININ AÇILMA NEDENİ VEDEĞERLENDİRME;

Davalı siyasi partinin 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanununun 8/2 nci ve 31 nci maddelerindeki hükümlere rağmenAnkara'da genel merkezi bulunmamaktadır.

Aynı kanunun 10 ncu maddesi uyarınca il,ilçe ve beldelerde teşkilat kurduğuna, partiye üye kaydettiğine vefaaliyetlerine ait hiçbir bilgi ve belge Cumhuriyet Başsavcılığımızdaki sicildosyasına intikal ettirilmemiştir.

Yine aynı kanunun 14/7 nci maddesindeki“... parti kurucuları ilk büyük kongreyi partinin tüzel kişilik kazanmasındanbaşlayarak iki yıl içinde toplamak zorundadırlar.” emredici hükmüne rağmen, 11.4.1994tarihinde tüzel kişilik kazanan davalı siyasi partinin ilk büyük kongresi bugüne kadar toplanmamıştır. Adı geçen siyasi partiye Yüksek Mahkemenizce bukonuda 9.1.2002 tarihli ve 2001/7 Esas (Siyasi Parti-İhtar), 2002/4 sayılıihtar kararı verilmiş, ancak bu karar davalı siyasi partiye genel merkezininmevcut olmaması nedeniyle tebliğ edilememiştir.

Bu durumda, Adalet Partisinin amacınıgerçekleştirmek için gerekli kuruluş koşullarını kaybettiği, Anayasa ve SiyasiPartiler Kanununda yer alan hükümler çerçevesinde bir siyasi parti niteliğitaşımadığı kuşkusuzdur.

Siyasi Partiler Kanunu, Türk MedeniKanunu ve Dernekler Kanununun yukarıda yazılı hükümleri karşısında partininkendiliğinden dağılmış duruma düştüğü açıktır.

SONUÇ VE İSTEM:

Davalı Adalet Partisinin; yukarıdaaçıklanan nedenlerle, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 121. maddesiaracılığıyla Türk Medeni Kanununun 87, 2908 sayılı Dernekler Kanununun 51.maddeleri uyarınca kendiliğinden dağılma halinin, buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tesbitine karar verilmesi iddia ve talep olunur.”

II- İNCELEME

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nıniddianamesi, konuya ilişkin rapor, ilgili Anayasa ve Yasa kuralları ile diğerbelgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Adalet Partisi, gerekli belgelerin11.4.1995 tarihinde İçişleri Bakanlığına verilmesiyle tüzel kişilikkazanmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, AdaletPartisi'nin Ankara'da genel merkezinin bulunmadığını, il, ilçe ve beldelerdeteşkilat kurulması ve üye kaydına ilişkin belgeleri Başsavcılığa iletmediğini,ayrıca tüzel kişiliğin kazanılmasını takiben süresinde büyük kongresiniyapmadığını, bu eksikliklerin 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 8.maddesinin ikinci fıkrasına, 10. ve 31. maddelerine ve 14. maddesinin yedincifıkrasına aykırı olduğunu iddia ederek Parti'nin Türk Medeni Kanunu'nun 87. ve2908 sayılı Dernekler Kanunu'nun 51. maddeleri uyarınca dağılma halinintespitine karar verilmesini talep etmiştir.

İddianameye karşı diyeceklerininbildirilmesi istenilen Parti buna ilişkin tebligata cevap vererek dilekçesinde,Parti olağan genel kurulunun yapılarak genel başkan ve parti organlarınınoluşumuna ilişkin Çankaya 1. İlçe Seçim Kurulu'nun 18.11.2002 günlü 610 ve 611sayılı yazılarını eklemiştir. Aynı yazıda Parti'nin genel merkezinin adresi debelirtilmiştir.

Parti'nin söz konusu dilekçesiyle ilgiligörüşü sorulan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 7.5.2003 günlü, SP 78. Hz.2002/sayılı yazı ile, iddianameyi tekrarlamak suretiyle Parti'nin yasal süresindebüyük kongresini yapmadığını, tüzük gereğince yönetim kurulununoluşturulamadığını, kuruluşundan itibaren teşkilatlanamadığını, ayrıca davatarihi itibariyle Ankara'da genel merkezinin bulunmadığını, bu nedenle AnayasaMahkemesinin 9.1.2002 günlü, E:2001/7(Siyasi Parti İhtar), K:2002/4 sayılıihtar kararının Parti'ye tebliğ edilemediğini, böylece Parti'nin hukukivarlığını kaybettiğini ileri sürerek tüzel kişiliğinin son bulduğunun tespitinekarar verilmesi istemini yinelemiştir.

Siyasî Partiler Kanunu'nun 121.maddesinin birinci fıkrasında “Türk Kanunu Medenîsi ile Dernekler Kanununun vedernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu kanuna aykırı olmayanhükümleri, siyasî partiler hakkında da uygulanır” denilmektedir. 5253 sayılıDernekler Kanunu'nda konuyla ilgili bir düzenlemeye yer verilmemiş, 36. maddedebu Yasa'da hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nunkurallarının uygulanacağı öngörülmüştür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 87.maddesinde, kuruluş amacının gerçekleşmesinin olanaksız hale gelmesi, ilk genelkurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organlarınoluşturulmamış olması, Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasınınolanaksız hale gelmesi, olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üsteyapılamaması gibi durumlar derneğin kendiliğinden sona ermesi nedeni olaraksayılmaktadır.

Anayasa Mahkemesi'nin 26.4.2002 günlü,24737 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 9.1.2002 günlü, E:2001/7(SPİ), K:2002/4sayılı kararıyla Adalet Partisi'ne, büyük kongresini yapması için 6 aylık süreverilmiştir. Parti, derneklerden farklı olarak siyasi partiler açısından ihtarsebebi sayılan ilk genel kurul toplantısını 26.10.2002 günü çoğunluksağlanamadığı için ertelemişse de, 16.11.2002 tarihinde gerçekleştirmiş veyetkili organlarını oluşturmuş olup böylece ihtar kararının gereğini yerinegetirmiştir. Bu arada, 2820 sayılı Yasa'nın 8/2 ve 31. maddelerine uygun birbiçimde genel merkez adresi de bildirilmiştir. Buna göre siyasi partininkuruluş amacının gerçekleşmesinin olanaksız hale geldiğinden de söz edilemez.Bu nedenlerle, koşulları oluşmadığından Adalet Partisi'nin dağılma halinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespiti isteminin reddinekarar verilmesi gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ve OsmanAlifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamışlardır.

III- SONUÇ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın, Adalet Partisi'nin dağılmahalinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine kararverilmesi istemine ilişkin 29.5.2002 günlü, SP. 78 Hz. 2002/7 sayılıİddianamesi ve ekleri, konuya ilişkin rapor, ilgili Anayasa ve yasa kurallarıincelendi, gereği görüşülüp düşünüldü;

Adalet Partisi'nin dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespiti isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE,Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ ile Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA, 12.7.2006 gününde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı28.6.2001 günlü başvurusu ile 2820 sayılı Yasa'nın öngördüğü süre içinde büyükkongresini yapmayan parti hakkında ihtar kararı verilmesi istemi ile AnayasaMahkemesi'ne başvurmuş, Mahkemede; 9.1.2002 günlü E.2001/7(Siyasi Parti İhtar)K.2002/4 sayılı kararı ile Yasa'nın 104. maddesi gereği yasal yükümlülüğünüyerine getirmeyen Partiye aykırılığı gidermesini teminen ihtarda bulunulmasınakarar vermiştir.

Bilahare; 30.5.2002 tarihinde YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı, siyasi parti sicil bürosu kayıtlarının incelenmesinde,ilgili Partinin kuruluşundan itibaren Ankara'da genel merkezinin bulunmadığı,il, ilçe ve beldelerde teşkilatlanıp Partiye üye kaydettiğine ilişkin ve debüyük kongresini yaptığına dair bir kayıt bulunmaması, genel merkezin mevcutolmaması nedeniyle Anayasa Mahkemesi ihtar kararının tebliğ edilemediği, bunedenle de Partinin hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine kararverilmesini istemiştir.

Partinin 11.4.1995 tarihli kuruluşbeyannamesinde bildirdiği merkez adresi Yeşilyurt Sokak 38/12A.Ayrancı/Ankara'dır.

Tebligat için anılan adrese 2002 yılındagidildiğinde bu adreste 1996 yılından beri başkalarının oturduğu ve adresteböyle bir Partinin olmadığı çeşitli kereler gidilmekle tespit ve tutanak altınaalınmıştır.

Nitekim, anılan Parti 16.11.2002tarihinde büyük kongresini yaptığını, organlarının kimlerden oluştuğunubelirlediğini, adres olarak da ilk beyandan değişik, Cinnah Caddesi, FarabiSokak 12/10-4 adresini bildirdikten sonra 8.1.2003 tarihli bir yazısı ile deSiyasi Partiler Kanunu'nun 74. maddesince hesabını vermek zorunda olduğu, malidenetime esas kesin hesap beyanında partinin hiçbir il, ilçe de teşkilatınınkurulamadığı, gelir-gideri olmadığı, tutulmuş bir genel merkezinin de mevutolmadığını AÇIKLADIĞI görülmüştür.

Hal böyle iken; Mahkeme'nin çoğunlukgörüşü, anılan siyasi partinin 9.1.2002 günlü mahkeme ihtar kararı gereğini,süresi geçse de 16.11.2002 tarihinde gerçekleştirdiği, yetkili organlarınıoluşturduğu, karar gereğini yerine getirdiğini, bu nedenle siyasi partininkuruluş amacının gerçekleşmesinin olanaksız hale geldiğinin kabul edilemeyeceğikarar vermiş ise de;

Siyasi partiler; milli iradeninoluşmasını sağlayacak demokratik bir devlet ve toplum düzeni içinde, ülke çapındafaaliyet göstermek üzere teşkilatlanacak, Anayasa'da niteliği belirtilendemokratik esaslara uygun çalışacak kuruluşlar olarak anılmaktadır.

Anayasa'nın 68. maddesi siyasipartilerin demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarından olduğunusayarken Anayasa'ya ve kanunlara, hukuk devlet ilkelerine uygun faaliyetsürdüreceğini söylemektedir.

Dava konusu parti, üzerine aldığıgörevini ve sorumluluğunu dışlayarak, kendisine göre en geç 11.4.1998'deyapması gereken Büyük Kongresini yapmamış, genel başkanını ve organlarını18.11.2002 tarihinde oluşturmuş ve seçmiştir.

Siyasi Parti hiçbir faaliyet yapmayacakise kurulmaması, kurulmuş ise kanuni görevlerini süresi içinde Parti'yeAnayasa'da verilen önemle orantılı olarak yerine getirmelidir.

Parti kuruluşunu takiben, teşkilatınıkuracak, organlarda görev alanları Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirecek, amacıile özdeşleşen şekilde üye kayıtları yapacak, aidat toplayacak toplumsalgörevini yerine getirecek merkez organ, partiyi temsil edecek başkan ve diğericra ve disiplin organlarını seçecek, büyük kongresini yapacak, seçimkurulundan tasdikli üye kayıt, gelir-gider, demirbaş ve defterlerini tutacak,mali ve idari sorumluluğuna uygun davranacak, Anayasa Mahkemesi'nce yapılacakdenetime uygun koşullarını hazırlayacaktır.

Anılan parti dava tarihine kadar bulazımelerden hiç birini yerine getirmemiştir. Davalı partiye AnayasaMahkemesi'nin ihtar kararının tebliği için gidildiğinde, dosya kapsamı içindekitutanaklardan anlaşıldığı üzere kuruluşunda parti adresi olarak verdikleriyerde tanık ifadelerine göre böyle bir parti yer almamış, ikamet etmemiştir.Nitekim, aynı adreste oturan kişilerin rahatsızlığı ile yapılan şikayet üzerinebaşka bir adres olan Farabi Sok. No:12/10 adresinde parti genel başkanı seçilenşahsın ikamet ettiği tespit edilmiş, 8.1.2003 tarihinde Partinin anılan adresiparti adresi olarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirdiği görülmüştür.

Parti anayasal hiçbir görevini davakoşullarının oluştuğu tarih itibarı ile yerine getirmemiştir. Çoğunlukkararındaki gibi “geç de olsa aykırılık giderilmiştir, Parti organını seçmiştir”demek, bir ceza davası olduğu kuşkusuz siyasi parti kapama davalarının niteliğidüşünüldüğünde yasada öngörülen süreler yönünden hukuka aykırılığın varlığınıntespitine rağmen ceza yargılaması ilkeleri ile bağdaşmayan kabul'e katılmakmümkün olmamıştır.

Parti teşkilatlanmamış, büyük kongresiniyapmamış ve amacına uygun hareket ettiğine dair hiçbir kayıt ve belge, partisicil dosyasında bulunamamıştır. Hal böyle iken Türk siyasi hayatını gayesiz,hukuk aykırılık eylemleri ile ve faaliyetsiz meşgul eden bir siyasi partininkuruluş amaçlarına uygun hareket ettiğini düşünmek olası değildir.

Anılan nedenler ile davanın kabulü ileMK 87 gereği partinin dağılmış olduğuna karar vermek gerekirken, istemin reddişeklinde verilen karar'a ve gerekçesine katılmak mümkün olmamıştır.

Full & Egal Universal Law Academy