Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2012/2, K.2012/3 Sayılı Karar - 17/05/2012

String.prototype.turkishToUpper = function(){ var string = this; var letters = { "i": "İ", "ş": "Ş", "ğ": "Ğ", "ü": "Ü", "ö": "Ö", "ç": "Ç", "ı": "I" }; string = string.replace(/(([iışğüçö]))/g, function(letter){ return letters[letter]; }) return string.toUpperCase(); } String.prototype.turkishToLower = function(){ var string = this; var letters = { "İ": "i", "I": "ı", "Ş": "ş", "Ğ": "ğ", "Ü": "ü", "Ö": "ö", "Ç": "ç" }; string = string.replace(/(([İIŞĞÜÇÖ]))/g, function(letter){ return letters[letter]; }) return string.toLowerCase(); } $(function () { $(window).scroll(function () { //$('#typePanel').css('top', $(this).scrollTop()); }); //debugger; var keyword = ""; $("body").highlight("", { wordsOnly: false }); });ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2012/2 (Değişikİşler)

Karar Sayısı:2012/3

Karar Günü:17.5.2012

R.G.Tarih-Sayı:14.07.2012-28353

DAVACI : YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı

DAVALI : BüyükAnavatan Partisi

DAVANIN KONUSU : BüyükAnavatan Partisi'nin kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespiti istemidir.

I- İDDİANAME

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 10.2.2012 günlü,C.02.0.CBS.0.01.02.03/2 sayılı iddianamesi şöyledir.

“A) DAVANIN KONUSU

Davalı siyasi parti 16/11/2009 tarihinde 30 kurucu üye ilekurularak tüzel kişilik kazanmıştır.

Parti tüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde ilkbüyük kongresini toplamamış ve zorunlu organlarını oluşturmamıştır.

B) DAVA İLE İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER

Davayla ilgili olarak anayasa ve diğer yasalarda yer alanhükümler şu şekildedir:

a) 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

Madde 68/3:“Siyasi Partiler önceden izin almadan kurulurlar ve anayasa ve kanun hükümleriiçerisinde faaliyetlerini sürdürürler.”

Madde 69/4: “Siyasipartilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerineAnayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır.

Madde 69/son:“Siyasi Partilerin kuruluş ve çalışmaları, denetlenmeleri, kapatılmaları yâdaDevlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmaları ile siyasipartilerin ve adayların seçim harcamaları ve usulleri yukarıdaki esaslarçerçevesinde kanunla düzenlenir.”

b) 2820 Sayılı Siyasi Partiler Yasası

 Madde 3: “Siyasipartiler, Anayasa ve kanunlara uygun olarak; milletvekili ve mahalli idarelerseçimleri yoluyla, tüzük ve programlarında belirlenen görüşleri doğrultusundaçalışmaları ve açık propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarakdemokratik bir Devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyetseviyesine ulaşması amacını güden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzereteşkilatlanan tüzelkişiliğe sahip kuruluşlardır.”

Madde 5/2:“Siyasi Partiler, Anayasa ve kanunlar çerçevesinde, önceden izin almaksızınserbestçe kurulurlar.”

Madde 8/3:“Siyasi partiler, bildiri ve belgelerin, İçişleri Bakanlığına verilmesiyletüzel kişilik kazanırlar.”

Madde 14/6:“Büyük kongre parti tüzüğünün göstereceği süreler içerisinde toplanır. Bu süreiki yıldan az üç yıldan fazla olamaz.”

Madde 14/7:“...Parti kurucuları ilk büyük kongreyi, partinin tüzelkişilik kazanmasındanbaşlayarak iki yıl içinde toplamak zorundadırlar.”

Madde 121:“Türk Kanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanandiğer kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkındada uygulanır.”

c) 4721 Sayılı Türk Medeni Yasası

Madde 87:“Dernekler, aşağıda hallerde kendiliğinden sona erer:

l.Amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksızın hale gelmesi veya süreninsona ermesi:”

2. İlkgenel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunluorganların oluşturulmamış olması,

3. Borç ödemedeacze düşmüş olması,

4. Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksızhale gelmesi,

5. Olağangenel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması.

Her ilgili, sulh hâkiminden, derneğin kendiliğinden sonraerdiğinin tespitini isteyebilir.”

d) 5253 Sayılı Dernekler Yasası

Madde 36:“....Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunununhükümleri uygulanır.”

C) DEĞERLENDİRME

2820 Sayılı Siyasi Partiler Yasasının 14/7. Maddesi uyarınca“Parti kurucuları ilk büyük kongreyi, partinin tüzel kişilik kazanmasındanbaşlayarak iki yıl içinde toplamak zorundadırlar.”

Davalı parti tüzüğünde ilk büyük kongrenin toplanma zamanı 2 yılolarak belirtilmiştir.

820 sayılı Yasanın 121. Maddesinin atfı nedeni ile, derneklerinsona erme hallerini düzenleyen 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 87.Maddesinin 2. Bendi uyarınca “İlk genel kurul toplantısının kanunda öngörülensürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması” kendiliğindensona erme hallerinden biridir.

Davalı parti tüzel kişilik kazandığı 11/06/2009 tarihinden buyana iki yılı aşkın bir süre geçtiği halde ilk büyük kongresini yapmamış vezorunlu organlarını oluşturmamıştır.

KANITLAR

a) Parti kuruluş belgeleri.

b) Parti tüzüğü.

c) Siyasi Parti sicil özeti.

D) SONUÇ ve İSTEM

Davalı Büyük Anavatan Partisi 2820 sayılı Siyasi PartilerYasasının 14/7. Fıkrasının son cümlesi ve 121. maddesi, Dernekler Yasasının 36.Maddesi aracılığıyla Türk Medeni Yasası'nın 87. Maddesinin 2. Bendi uyarıncasüresinde ilk büyük kongresini yapmaması ve zorunlu organlarını oluşturmamasınedeni ile kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığınınsona erdiğinin tespitine karar verilmesini iddia ve talep olunur.”

II- İNCELEME

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın iddianamesi, konuyailişkin rapor, ilgili Anayasa ve yasa kuralları ile diğer belgeler okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü;

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca, Parti'nin tüzelkişilik kazandığı 16.11.2009 tarihinden itibaren iki yıl içinde 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 14. maddesinin yedinci fıkrasının son cümlesindeki “Partikurucuları ilk büyük kongreyi, partinin tüzel kişilik kazanmasından başlayarakiki yıl içinde toplamak zorundadır.” hükmüne aykırı olarak toplanmadığıbelirtilerek Büyük Anavatan Partisi'nin 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın14. maddesinin yedinci fıkrasının son cümlesi ve 121. maddesi, DerneklerYasası'nın 36. maddesi aracılığıyla Türk Medeni Yasası'nın 87. maddesinin 2 ncibendi uyarınca süresinde ilk büyük kongresini yapmaması ve zorunlu organlarınıoluşturmaması nedeni ile kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarakhukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi istenilmiştir.

Büyük Anavatan Partisi Genel Başkanlığı'nın adresi olarakgösterilen Menderes Mahallesi 808. sokak No:2/5 Yenikent/Ankara adresindekievin parti ile ilişkisi bulunmayan kişiye ait olması nedeniyle AnayasaMahkemesi'nin 22.2.2012 günlü, E.2012/2 (Değişik İşler) sayılı kararı ileYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 10.2.2012 günlü ve C.02.0.CBS.0.01.02.03/2sayılı iddianamesinin bir örneği tebliğ edilememiş, ancak Parti'nin kuruluşbildiri ve eklerini İçişleri Bakanlığı'na veren kurucularından Emanullah GÜNDÜZ'ünİstanbul'daki adresine bizzat 13.3.2012 tarihinde tebliğ edilmiş olmasınarağmen, 17.5.2012 tarihine kadar herhangi bir cevap verilmediği görülmüştür.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 14. maddesininbirinci fıkrasında siyasi partilerin en yüksek organının büyük kongre olduğu,yedinci fıkrasının üçüncü cümlesinde Parti kurucularının ilk büyük kongreyipartinin tüzelkişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplamak zorundaoldukları, 104. maddesinin birinci fıkrasında, bir siyasi partinin bu Kanun'un101. maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasipartilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle oparti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne, Cumhuriyet Başsavcılığı'nca re'sen yazıile başvurulacağı, 104. maddesinin ikinci fıkrasında Anayasa Mahkemesi'nin, sözkonusu hükümlere aykırılık görmesi durumunda bu aykırılığın giderilmesi içinilgili siyasi parti hakkında ihtar kararı vereceği belirtilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca ilk büyük kongresinisüresinde yapmaması ve zorunlu organlarını oluşturmaması nedeni ilekendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sonaerdiğinin tespitine karar verilmesi istenilmiş ise de, 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'nun 104. maddesindeki kural işletilmeden doğrudan dağılmahalinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine ilişkintalep yerinde görülmediğinden istemin reddine karar verilmesi gerekir.

Serruh KALELİ ile Erdal TERCAN bu görüşekatılmamışlardır.

III- SONUÇ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın, Büyük AnavatanPartisi'nin, kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi istemine ilişkin 10.02.2012günlü, C.02.0.CBS.0.01.02.03/2 sayılı İddianamesi ve ekleri, konuya ilişkinrapor, ilgili Anayasa ve yasa kuralları incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü

22.4.1983 günlü, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun104. maddesine göre işlem yapılmadan doğrudan talep edilen Büyük AnavatanPartisi'nin dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sonaerdiğinin tespiti isteminin REDDİNE, Serruh KALELİ ile Erdal TERCAN'ınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.5.2012 gününde karar verildi.

KARŞIOY

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 10.02.2012 tarihliiddianamesi ile, 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 14. maddesinin yedincifıkrası uyarınca 16.11.2009 tarihinde tüzel kişilik kazanmasından başlayarakiki yıl içinde “ilk büyük kongresini yapmayan ve zorunlu organlarınıoluşturmayan” Büyük Anavatan Partisi'nin 2820 sayılı Yasa'nın 121. maddesi atfınedeniyle derneklerin sona erme hallerini düzenleyen 4721 sayılı Türk MedeniKanunu'nun 87. maddesi 2. bendi uyarınca kendiliğinden dağılma halinin ve bunabağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesini talepetmiştir.

Mahkemece, siyasi partinin gösterilen adresine çıkarılantebligat adresin partiye ait olmadığı, adresteki kişinin de parti ile ilişkisiolmadığı nedenleri ile yapılamamıştır. Siyasi Partiler Yasası'nın 8. maddesinegöre siyasi partinin genel merkezinin Ankara'da bulunması gereğine rağmen,Ankara'da bir adresi bulunamayan partinin bir kurucu üyesine İstanbul adresindeiddianame tebliğ edilmiş ise de verilen 30 günlük sürede de hiçbir cevapverilmediği görülmüştür.

Siyasi partiler, milli iradenin oluşmasını sağlamak içindemokratik bir düzen içinde teşkilatlanmak ve belirtilen esaslara uygunçalışmak ve Anayasa'nın 68. maddesi kapsamında siyasi hayatın vazgeçilmezunsuru olarak Anayasa'ya, kanununa ve hukuk devleti ilkelerine uygun hareketetmek zorunda olan tüzel kişiliklerdir.

Siyasi partiler kuruluşlarını takiben teşkilatınıkuracak, amacı ile özdeşleşmiş görevlerini yerine getirecek, temsilcilerini,organlarını seçecek, mali ve idari sorumluluklarını yerine getirecektir. Bugörevlerinden hiç birini yerine getirmeyen davalı parti hakkında açılan davanıniddianamesi bile gösterilen adresin gerçek dışı olması nedeniyle bu adrestetebliğ edilememiştir.

Parti büyük kongresini yapmamış organlarınıoluşturmamıştır. Türk siyasi hayatında sorumluluk hukukuna aykırı ve yasalyükümlülüklerine uymayarak yer alan bir siyasi partiyi, tespit edilenaykırılıklara rağmen kuruluş amacına uygun hareket ettiği kabulü ile yasalarınemredici kuralları karşısında korumak mümkün değildir.

Mahkememiz gerekçeli kararında, 2820 sayılı SiyasiPartiler Yasası'nın 104. maddesinin ikinci fıkrasına göre, bir siyasi partininemredici kurallara aykırı davranması halinde Cumhuriyet Başsavcılığının AnayasaMahkemesine başvurup partiye ihtar kararı verilmesini istemesi gerekirken bukuralı işletmeden hukuki varlığının sona erdiğinin tespitini istemesini yerindegörmemiş ve istemin reddine oy çokluğu ile karar vermiştir.

Bu gerekçeye göre, partiye önce ihtar çekilecek ve sonragerekirse talep gibi karar verilebilecektir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 104. maddesininikinci fıkrası sorunludur. Böyle bir ihtar kuralının işletilmesinin hukuki biryararı yoktur. Fıkranın geri kalan bölümü yani ihtar çekilip altı ay içindegörülen ve uygun şekilde yerine getirilmesi istenen eksikliklerin giderilmemesihalinde ne yapılacağına ilişkin ikinci fıkranın 2. cümlesi Anayasa Mahkemesinin2008 tarihli E.2008/5, K.2009/81 sayılı kararı ile Anayasa'ya aykırı bulunupİPTAL edilmiştir. Siyasi partiye verilecek ihtar gereği yerine getirilmese deemredici kurallara aykırı davranış yaptırımsız, sonuçsuz kalabilecektir.

Bu halde partiye ihtar vermek koşulunu gerçekleştirmek yada işletmek yaptırımı olmayan hukuksuz bir duruma icabet etmeyi zorunlu kılarken,normun konusunda bir amaç bir gaye olmamasının düşünülemeyeceği pozitif hukukgerçeğidir. Ayrıca partinin yerine getirmediği husus zaman ile ölçülü vesınırlandırılmış olmazsa olmaz bir yükümlülüktür. Partice yapılmayan şey-KESİNbir netlik içinde SÜREYE bağlı ilk büyük kongresini yapmak ve zorunlu organlarıoluşturmak görevinin gerçekleştirilmemiş olması olup bu eylemsizlik halinintespiti yaptırıma bağlanmıştır. Aksi taktirde siyasi partiler yönünden tüzük veprogramları doğrultusunda ülke çapında faaliyet göstererek kendisinden beklenendemokratik düzene siyasal katkı, içi boş, denetimsiz yaptırımsız amaçsız birkavram olarak kalacak ve 2820 sayılı Yasa'nın 14/7 maddesinde bu eylemselzorunluluk hiçbir pozitif anlam içermeyecektir.

Mahkeme gerekçesinde bahse konu 2820 sayılı Yasa'nın 104.maddesinin öngördüğü kullanılmış olması gerektiği ileri sürülen ihtarmüessesesi, Anayasa Mahkemesince iptal edilmeden önceki 104. maddenin ikincifıkrasının 2. cümlesinde var olan, bir siyasi partiye devletçe verilecekyardımdan yoksun bırakmadan önce bu yolun işlerliği için öngörülmüş,benimsenmiş bir araçtır. İhtara mahkemece yüklenen anlam ve kapsama katılmaolanağı yoktur.

Anılan nedenler ile çoğunluk görüşüne katılınmamıştır.

  Başkanvekili

 Serruh KALELİ

KARŞI GÖRÜŞ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 10.02.2012 günlü,C.02.0.CBS.0.01.02.03/2 sayılı iddianamesiyle, Büyük Anavatan Partisi'nin,16.11.2009 tarihinde 30 kurucu üye ile kurularak tüzel kişilik kazandığını,Partinin tüzel kişilik kazanmasından sonra iki yıl içinde ilk büyük kongresinitoplamadığını ve zorunlu organlarını oluşturmadığını, 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 14. maddesinin yedinci fıkrasının son cümlesi ve 121.maddesi, Dernekler Kanunu'nun 36. maddesi aracılığıyla Türk Medeni Kanunu'nun87. maddesinin 2. Bendi uyarınca süresinde ilk büyük kongresini yapmaması vezorunlu organlarını oluşturmaması nedeni ile kendiliğinden dağılma halinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesiniiddia ve talep etmiştir.

Büyük Anavatan Partisi Genel Başkanlığı'nın adresi olarakgösterilen adres, parti ile ilişkisi bulunmayan kişiye ait olması nedeniyleAnayasa Mahkemesi'nin 22.02.2012 günlü, E.2012/2 (Değişik İşler) sayılı kararıile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 10.02.2012 günlü veC.02.0.CBS.0.01.02.03/2 sayılı iddianamesinin bir örneği tebliğ edilememiş,ancak Partinin kurucularından Emanullah Gündüz'e İstanbul'daki adresinde13.03.2012 tarihinde tebliğ edilmiş olmasına rağmen, 17.05.2012 tarihine kadarherhangi bir cevap da verilmemiştir.

Mahkememiz çoğunluğunca, 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'nun 104. maddesinin birinci fıkrasında, bir siyasi partinin buKanun'un 101. maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunlarınsiyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bulunmasısebebiyle o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne, Cumhuriyet Başsavcılığı'nca re'senyazı ile başvurulacağı, 104. maddesinin ikinci fıkrasında AnayasaMahkemesi'nin, söz konusu hükümlere aykırılık görmesi durumunda bu aykırılığıngiderilmesi için ilgili siyasi parti hakkında ihtar kararı vereceğininbelirtildiği, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca 104. maddedeki kuralişletilmeden, partinin doğrudan dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespitine ilişkin talebi yerinde görülmemiş, reddinekarar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 14. maddesinin yedincifıkrasının son cümlesine göre, “Parti kurucuları ilk büyük kongreyi,partinin tüzelkişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplamakzorundadırlar”; 121.maddesinin ilk fıkrasına göre; “Türk Kanunu Medenisi ileDernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu kanunaaykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında da uygulanır.”

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 87. maddesinin birinci fıkrasınagöre: “Dernekler, aşağıda hallerde kendiliğinden sona erer: “...

2. İIkgenel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunluorganların oluşturulmamış olması,...”.

5253 sayılı Dernekler Kanunu m. 36 gereğince de, “....BuKanunda hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun hükümleriuygulanır.”

Görüldüğü gibi, Siyasi Partiler Kanunu m. 14,VII'desiyasi partilerin ilk büyük kongresini, partinin tüzelkişilik kazanmasındanbaşlayarak iki yıl içinde toplamak zorunda olduğu kabul edilmiştir. Acabasiyasi partiler bu hükme aykırı davranıp, süresi içinde ilk büyük kongreyitoplamazlarsa bunun sonucu nedir, ne şekilde hareket edilmelidir, yaptırımı varmıdır, varsa nerede düzenlenmiştir'

Mahkememiz çoğunluğuna göre, bu durumda da SiyasiPartiler Kanunu m. 104 uygulama alanı bulmalıdır. Buna göre, bir siyasipartinin bu Kanunun 101. maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğerkanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halindebulunması sebebiyle, bu kapsamda iki yıl içinde ilk büyük kongresini toplamazve zorunlu organlarını oluşturmazsa, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, o partialeyhine Anayasa Mahkemesine başvurur; Mahkeme, iddia edildiği şekilde, iki yıliçinde, ilk büyük kongrenin toplanmadığını ve zorunlu organlarınoluşturulmadığını tespit ederse, ilgili siyasi parti hakkında ihtar kararıverir.

Bu şekilde, Anayasa Mahkemesince, bir partiye ihtarkararı verilmesi, belki başlı başına bir yaptırım olarak görülebilir. Ancak,parti ihtar kararına rağmen verilen süre içinde ilk büyük kongresini toplamazsave zorunlu organlarını oluşturmazsa, bu takdirde, ne şekilde hareket edileceğiSiyasi Partiler Kanunu m. 104'de düzenlenmiş değildir. Böyle bir durumda ihtarsonuçsuz; partinin ilk büyük kongreyi süresi içinde toplamaması ve zorunluorganlarını oluşturmaması yaptırımsız kalacaktır. Belki ihtar kararından sonrakongre toplanmaz, zorunlu organlar oluşturulamazsa, bu takdirde Medeni Kanun'un87. maddesine yapılan atfın devreye girmesi ve Anayasa Mahkemesi'nin partininkendiliğinden sona erdiğine karar vermesi düşünülebilir. Ancak, böyle birdurumda, siyasi partiye ihtar gönderileceğine ilişkin ilgili hükümlerde hiçbiraçıklık yoktur. Dernekler Kanunu ve Medeni Kanun'a yapılan atıf nedeniyle, ikiyıllık sürede ilk büyük kongre toplanmazsa ve zorunlu organlar oluşturulmazsa,siyasi partinin kendiliğinden sona ermesi gerekmektedir.

Siyasi Partiler Kanunu'nun 104. maddesinin ikincifıkrasındaki ihtar, bilindiği gibi, daha önce hükümde yer alan devletyardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakma yaptırımının uygulanabilmesiiçin öngörülmüştü. Bu kısım, Anayasa Mahkemesinin 11.06.2009 tarih ve E.2008/5,K.2009/81 sayılı kararı ile iptal edildiğinden, bu hüküm kendi içindekibütünlüğünü kaybetmiş, yaptırımsız hale gelmiştir.

Aslında, daha kuruluş aşamasında olan, ilk büyükkongresini toplamamış olan, o nedenle de siyasi faaliyetlerine devam edipedemeyeceği henüz belirsiz olan bir siyasi partiye 104. maddenin uygulanmasınıve ihtar gönderilmesini kabul etmek, hem siyasi partinin içinde bulunduğuaşamaya, bu maddenin niteliğine ve öngörülüş amacına, hem de kongretoplanamazsa, siyasi partinin kendiliğinden sona ereceği yaptırımınınniteliğine uygun düşmemektedir. Siyasi Partiler Kanunu m 104'ün, kuruluşaşamasını tamamlamış, ilk büyük kongresini yapmış, zorunlu organlarınıoluşturmuş, ancak diğer konulardaki, faaliyetlerindeki eksiklikler yahutaykırılıklar için, örneğin Parti tüzüğündeki eksiklikler gibi, uygulama alanıbulması, hükmün niteliğine ve öngörülüş amacına daha uygun düşmektedir.Nitekim, m.104,I'de, 101. maddeye atıf yapılmakta, orada belirtilen emredicihükümlerin dışında kalan diğer hallerden söz edilmektedir. Yoksa, AnayasaMahkemesinin iptal kararından sonra, 104. maddenin geri kalan kısmının, ilkbüyük kongresini toplayamamış, zorunlu organlarını oluşturamamış partiye delafzen uygulanabilir hale gelmesi nedeniyle, hükmün burada da uygulanmasınısavunmak, kanaatimce uygun değildir. Aksi takdirde, devlet yardımından mahrumbırakılma yaptırımı iptal edilmeseydi, ilk büyük kongresini toplayamadığı içinkendiliğinden sona eren bir partinin, devlet yardımından yoksun bırakılmasıgibi anlamsız bir sonuç ortaya çıkardı.

Siyasi Partiler Kanunu m. 14,VII'de ilk büyük kongreninsiyasi partinin tüzel kişilik kazanmasından itibaren iki yıl içinde toplanmasızorunluluğu düzenlenmiştir. Bu zorunluluğa uymamanın yaptırımı, söz konusuhükümde yahut genel olarak Siyasi Partiler Kanunu'nda bilinçli olarak açıkçadüzenlenmemiş, bu konuda Medeni Kanun'a ve Dernekler Kanunu'na atıfyapılmıştır. Anayasa m. 68,II'ye göre siyasi partiler demokratik siyasi hayatınvazgeçilmez unsurlarıdır, bu açıdan büyük bir öneme sahiptirler. Siyasipartilerin demokrasi için sahip olduğu önemin bir gereği olarak, bir partininilk büyük kongreyi iki yıl içinde toplayamaması ve zorunlu organlarınıoluşturamaması halinde, bunun sonuçlarının doğrudan Siyasi Partiler Kanunu'ndaaçıkça düzenlenmesi isabetli olurdu. Ancak, bu konuda, yukarıda belirtildiğişekilde, Medeni Kanun'a ve Dernekler Kanunu'na atıf yapıldığı için ayrıcadüzenleme yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Bu bağlamda ayrıca ifade etmek gerekir ki, siyasipartilerin demokratik hayatın vazgeçilmez unsurları olması, demokrasi içinbüyük bir öneme sahip olmaları, onların emredici kurallara uygun davranmalarıkonusunda daha fazla hassasiyet göstermelerini gerektirir; yoksa öngörülenkurallara aykırı davranma, kanunla tayin edilen kesin sürelere uymamaayrıcalığı vermez.

Buna göre, bir siyasi partinin ilk büyükkongresini Siyasi Partiler Kanunu m. 14,VII gereğince iki yıl içinde toplamasıve zorunlu organlarını oluşturması gerekmektedir. Bu zorunluluğa uymamasıhalinde aynı Kanun'un 121,I. maddesinin yaptığı atıf ile Medeni Kanun veDernekler Kanunu'nun konuya ilişkin hükümleri siyasi parti hakkında da uygulamaalanı bulmalıdır. Medeni Kanun m 87,I'de derneklerin, ilk genel kurultoplantısını kanunda öngörülen sürede yapmaması, zorunlu organlarınıoluşturmamış olması halinde kendiliğinden sona ereceği kabul edilmiştir.Görüldüğü gibi, hükümde derneğin sona ermesi için ayrıca herhangi bir ihtara vsgerek kalmaksızın, iki yıllık sürenin sona ermesiyle birlikte kanundan dolayı,kendiliğinden sona ermesi kabul edilmiştir. Buna göre, ikiyıllık süre içinde ilk büyük kongresini toplayamayan ve zorunlu organlarınıoluşturamayan bir siyasi partinin de aynı şekilde, iki yıllık sürenin sonundakendiliğinden sona ermesi gereklidir.

Dava konusu Büyük Anavatan Partisi'nin,16.11.2009 tarihinde kurulduğu ve tüzel kişilik kazandığı açıktır. Partinin16.11.2011 tarihine kadar ilk büyük kongresini toplaması ve zorunlu organlarınıoluşturması gerekiyordu. 16.11.2011 tarihine kadar, ilk büyük kongretoplanamadığından ve zorunlu organlar oluşturulamadığından, Büyük AnavatanPartisi Medeni Kanun m. 87,I gereğince kendiliğinden sona ermiştir. Bu sonuç,kanundan dolayı (ipso jure) ortaya çıktığından, bu tarihten sonra, ihtaryapılması, ihtar üzerine partinin ilk büyük kongresini yapması ve zorunluorganlarını oluşturması ile sona eren bir partiyi tekrar canlandırmak mümkündeğildir.

Yukarıda belirtilen nedenlerle, Büyük Anavatan Partisi'nin,ilk büyük kongresini süresinde toplamaması ve zorunlu organlarını oluşturmamasınedeni ile kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığınınsona erdiğinin tespitine karar verilmesine yönelik Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının talebi kabul edilip, siyasi partinin kendiliğinden sonaerdiğine karar vermek gerekirken; Siyasi Partiler Kanunu m. 104 gereğince işlemyapılıp ihtar gönderilmediği gerekçesiyle talebin reddine ilişkin çoğunlukgörüşüne katılmak mümkün olmamıştır.

Üye

Erdal TERCAN

Full & Egal Universal Law Academy