Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2015/1, K.2015/1 Sayılı Karar - 19/03/2015

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2015/1 (Değişik İşler)

Karar Sayısı:2015/1

Karar Tarihi:19.3.2015

R.G. Tarih-Sayı:3.4.2015-29315

İSTEMDE BULUNAN : Millet Partisi GenelBaşkanlığı

İSTEMİN KONUSU :Millet ve Adalet Partisinin isminin ve rumuzunun kullanılmasınındurdurulmasına, iltibasa yol açması nedeniyle hükümsüzlüğüne ve siyasi partisicilinden terkinine karar verilmesi istemidir.

I- İSTEMİN GEREKÇESİ

Millet Partisi Genel Başkanlığının başvuru dilekçesinde, Millet Partisinin1984 yılında kurulmuş olduğu, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarında3. sırada yer aldığı ve il, ilçe ve beldelerde teşkilatları olan bir partiolduğu belirtilmiş, Millet ve Adalet Partisinin ise 19.11.2014 tarihindekurulduğu, kurulan bu Partinin isminin ve kısaltılması olan MİLAD rumuzunun,Parti tarafından karışıklığa mahal verecek bir şekilde kullanıldığıbelirtilerek Millet ve Adalet Partisinin isim ve rumuzunun hükümsüzlüğüne vesiyasi parti sicilinden terkinine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

II- YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞININ GÖRÜŞÜ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının mütalaasışöyledir:

"2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun 96. maddesinin birinci fıkrası, 'AnayasaMahkemesince temelli kapatılan veya siyasi parti siciline kayıtlı bulunansiyasi partilerin isimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri ve benzeriişaretleri başka bir siyasi partice kullanılmayacağı gibi, daha önce kurulmuşTürk devletlerine ait topluma mal olmuş bayrak, amblem ve flamalar da siyasipartilerce kullanılmaz.' şeklinde iken,

28.06.2014 günlüResmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğü giren 6545 sayılı Kanun ile, 'AnayasaMahkemesince temelli kapatılan veya siyasi parti siciline kayıtlı bulunansiyasi partilerin isimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri ve benzeriişaretleri aynen veya iltibasa mahal verecek şekilde başka bir siyasi particekullanılmayacağı gibi, daha önce kurulmuş Türk devletlerine ait topluma malolmuş bayrak, amblem ve flamalar da siyasi partilerce kullanılmaz.' şeklindedeğiştirilmiştir.

Bu değişikliklebağlantılı olarak yine 6545 sayılı Kanun ile 2820 sayılı Siyasi PartilerKanununun 104. maddesine 'Tüzüklerinde Anayasa Mahkemesince temelli kapatılanveya siyasi parti siciline kayıtlı bulunan siyasi partilerin isimleri,amblemleri ve rumuzlarını aynen veya iltibasa mahal verecek şekilde kabul edenveya kullanan siyasi parti aleyhine Anayasa Mahkemesine, CumhuriyetBaşsavcılığınca resen veya ilgili siyasi parti tarafından doğrudan yazı ilebaşvurulur. Anayasa Mahkemesi başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gönidinde isim, i amblem ve rumuzlarla ilgili olarak siyasi parti siciline kayıtönceliğine göre yapacağı incelemede bu Kanunun 96. maddesinin birinci fıkrasınaaykırılık görürse, aykırılık teşkil eden isim, amblem ve rumuzların hükümsüzlüğüneve siyasi parti sicilinden terkinine karar verir' şeklinde fıkra ilaveedilmiştir.

2839 sayılıMilletvekili Seçimi Kanununun 26. maddesi ile 298 sayılı Seçimlerin TemelHükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 78. maddesinde de oy pusulalarında,seçime katılan siyasi partilerin özel işaretleri, kısaltılmış isimleri ve tamyazı halinde isimlerinin bulunacağı belirtilmektedir.

Görüldüğü üzere;

Siyasi partiler,kendilerini ayırt edici unsurlarla ortaya koyabilmek için isimleri yanında,başka ifade yöntemlerine de ihtiyaç duyarlar. Bu anlamda amblem, bayrak, rozet,kısaltılmış ad yani rumuz gibi unsurlarla kendilerini kitleler karşısında dahaetkin ve akılda kalıcı şekilde ifade etme yolunu seçerler.

2820 sayılı SiyasiPartiler Kanununun 96. madde gerekçesinde, sicile kayıtlı partilerin isim,amblem veya işaretlerinin kullanımı ile ilgili bir açıklama bulunmamaklaberaber, maddeyle amaçlanan, bir partinin başka bir parti izlenimini yaratacakisim, amblem veya işaret kullanmasının önlenmesidir. Anılan madde ve gerekçesiile 6545 sayılı Kanunla yapılan değişiklik birlikte değerlendirildiğinde;sicile kayıtlı bir partinin isim, amblem veya işaretinin başka bir siyasi partitarafından birebir kullanılması gerekli olmayıp, "iltibasa mahal verecekşekilde" o parti izlenimini verecek ya da çağrışım yapabilecek biçimde,başka bir ifade ile karıştırılmaya elverişli isim, rumuz, amblem veya işaretkullanması açıkça yasaklanmaktadır. Bu düzenleme yapılırken, bahsedilen isim,bayrak, amblem, rozet ve kısaltılmış adı (rumuzu) kullanan partiler arasında,eylem veya söylem birliği ya da organik bir bağ da aranmamıştır.

Amblem, bayrak, rozetve kısaltılmış ad, partinin ismi dışında, kısa, açık veya öz bir ifade ilepartiyi tanımlamak için kullanılan simgelerdir. Uygulamada amblem, bayrak,rozet ve kısaltılmış ad genelde, parti ismindeki kelimelerin baş harfleri verenklerinden oluşmakta, partinin kendisini tanıtıcı bir unsuru, daha açık veayırt edici ifade yöntemi olarak ortaya çıkmaktadır.

2820 sayılı SiyasiPartiler Kanununun 8. maddesinde "kuruluş bildirisinde siyasi parti adınınyazılması", 96. maddesinin değişiklikten önceki ve sonraki her iki halinde"partiler tarafından amblem, bayrak, rozet ve kısaltılmış ismin (rumuzun)hangi sınırlar içerisinde kullanılması mümkün olduğu" hususu, 2839 sayılıMilletvekili Seçimi Kanununun 26. maddesi ile 298 sayılı Seçimlerin TemelHükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 78. maddesinde "seçimlerdekullanılan birleşik oy pusulalarında parti kısaltılmış adlarının yeralacağı" hükümleri ile siyasi partiler hakkında uygulanabilecek diğerkanunların 2820 sayılı Kanuna aykırı olmayan hükümleri birliktedeğerlendirildiğinde' Millet Partisi' ve kısaltılmış hali olan 'MİLLET' ile'Millet ve Adalet Partisi' ve kısaltılmış hali olan 'MİLAD' isimlerininçağrışım yapmadığı, isim ve kısa adlarının farklı olduğu, bununla birlikte adıgeçen partileri amblemleri ve amblemlerinde bulunan resimlerin renk, ebat velogodaki konumu itibariyle aynen ve yanlış anlaşılmalara olanak verecek biçimdebulunmadıkları düşünülmektedir."

III- PARTİNİN SAVUNMASI

Millet ve Adalet Partisinin savunmasışöyledir:

"Millet ve Adalet Partisi, 19 Kasım 2014tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve ilgili kanunlar çerçevesindekurulmuş ve faaliyette bulunan bir siyasi partidir. Partinin temel amacıhukukun üstünlüğünü ve demokrasiyi esas alarak siyaset kurumunu yenidenyapılandırmak, Türkiye'yi evrensel normlarda bir demokrasiye kavuşturupnormalleştirmek ve ülkemizi değerlerin ve özgürlüklerin yaşandığı gelişmiş birülke konumuna ulaştırmaktır.

Karşı taraf sözkonusu hükmün amacının, bir partinin başka bir parti izlenimi yaratacak isimamblem veya işaret kullanılmasının engellenmesi olduğunu beyan etmiştir. MilletPartisi'nin ambleminde 'iki başlı kartal ve bir adet hilal' şeklinde bir figürbulunurken, Millet ve Adalet Partisi'nin logosunda ise mavi zemin üzerinde,kare şeklinde 'dolma kalem figürü' bulunmaktadır. Siyasi partilerin,kendilerini ayırt edici unsur ortaya koyabilmek için isimleri yanında başkaifade yöntemlerine de İhtiyaç duymaları izah gerektirmeyen bir husustur. Buanlamda isim, amblem, bayrak, rozet, kısaltılmış ad yani rumuz gibi unsurlarlakendilerini kitleler karşısında daha etkin ve akılda kalıcı şekilde ifade etmeyolunu seçerler. Tüm bunlarla birlikte Millet ve AdaletPartisinin kısaltması yani rumuzu olan 'MİLAD' ve amblemiolan 'dolma kalem figürü' nün, diğer siyasi partilerin rumuz ve amblemlerindenve özellikle Millet Partisi'nden çok çok farklı olduğu açıkça ortadadır. Tüm bukısaltma, isim ve logolar ayırt edici özellikte olup, iddia edilenin aksineherhangi bir şekilde benzerlik taşımamakta ve iltibasa neden olmamaktadır.Millet ve Adalet Partisi'nin kendini tanıtıcı bir unsuru olan kısaltması velogosu, daha açık ve ayırt edici bir ifade yöntemi olup, karıştırılmayaelverişli değildir. . Millet ve Adalet Partisi ile Millet Partisi arasındahiçbir surette söylem benzerliği de bulunmamaktadır. Kaldı ki bir an içinsiyasi partilere söz konusu kanunun uygulanacağı düşünülse dahi partinin adı,logosu, kısaltması ve söylemleri incelendiğinde iltibasa yol açacak herhangibir sebebin bulunmadığı görülecektir. Aşağıda görüleceği üzere partilere aitlogolar arasında hiçbir benzerlik bulunmamakla birlikte, aralarındakifarklılıklar rahatlıkla ayırt edilebilir niteliktedir. Karşı tarafça TürkTicaret Kanunu dayanak gösterilmiştir. Ticaret Kanununda "Başkasınınmalları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açanönlemler almak, kendisini, mallarım, iş ürünlerini, faaliyetlerini,fiyatlarını, gerçeğe aykırı, yanıltıcı, rakibini gereksiz yere kötüleyici veyagereksiz yere onun tanınmışlığından yararlanacak şekilde; başkaları, mallan, işürünleri veya fiyatlarıyla karşılaştırmak ya da üçüncü kişiyi benzer yollardanöne geçirmek" tutum ve davranışları dürüstlük kuralına aykırı durumlararasında sayılmıştır. Ticari faaliyet gösteren tacirlere ve ticari işlere uygulananTürk Ticaret Kanunu'nun, siyasi partilerin faaliyet alanına uygulanamayacağıizahtan varestedir. Müvekkil siyasi parti kar amacı gütmeyen, iktisadi bir amaçtaşımayan bir kuruluştur. Kaldı ki iddiaların aksine, Millet ve Adalet Partisiçok daha farklı bir siyasi konjonktürden gelmekte olup, hiçbir surette MilletPartisi'nin tanınmışlığından yararlanmaya çalışmamıştır. Ayrıca Millet Partisikısaltması 'MİLLET' iken, Millet ve Adalet Partisi'nin kısaltması 'MİLAD' tır.'MİLLET'; 'çoğunlukla aynı topraklar üzerinde yaşayan,aralarında dil, tarih., duygu, ülkü, gelenek ve görenek birliği olan insantopluluğu, ulus' şeklindetanımlanırken, 'MİLAD' ise; 'herhangi bir olayınbaşlangıcı' şeklinde tanımlanmaktadır. Uyuşmazlık konususiyasi partilerin siyasi faaliyetleri tamamen farklı olup, isimleri,kısaltmaları ve amblemleri de birbirlerinden çok farklıdır. 'MİLLET' ve 'MİLAD'Türkçe diline mal olmuş farklı anlamlar taşıyan iki sözcüktür. Yalnızcakelimeler içindeki harflerin birbirlerine benzemesi, bu kelimelerin iltibassonucu doğurduğunu ispatlar nitelikte değildir.Tüm bu kısaltma, isim ve logolarayırt edici özellikte olup, iddia edilenin aksine herhangi bir şekildebenzerlik taşımamakta ve iltibasa neden olmamaktadır. Millet ve AdaletPartisi'nin kendini tanıtıcı bir unsuru olan kısaltması ve logosu, daha açık veayırt edici bir ifade yöntemi olup, karıştırılmaya elverişli değildir. Kaldı ki'Millet ve Adalet Partisi' , 'Millet Partisi'nden kolaylıkla ayırt edilebilirniteliktedir. Millet Partisi'nin yalnızca 'Millet' kelimesine, âdeta ipotekkoyarak, bu kelimenin kullanımım engellemesi, pozitif hukuk ve adalet unsurlarıile bağdaşmayacaktır. Bu durumda Millet kelimesini içeren tüm siyasi partiadlarının iltibasa yol açtığı sonucuna ulaşılacaktır. Toplumun bütünlüğünüifade eden 'millet' kelimesinin tek bir kurumun inhisarına ait olamayacağıaçıktır. Yukarıda izah edilen nedenlerden dolayı, fazlaya dair tüm hak vetaleplerimiz saklı kalmak kaydıyla, Millet ve Adalet Partisi'nin isminin,ambleminin ve kısaltmasının herhangi bir karışıklık yahut iltibas oluşturacaknitelikte olmaması nedeniyle, karşı tarafça ileri sürülen ve haklı dayanaktanyoksun olan, hükümsüzlük ve siyasi partiler sicilinden terkin taleplerininreddine karar verilmesini, yargılama masrafı ve ücreti vekâletin karşı tarafabırakılmasını, talep eder, gereğini arz ederiz."

IV- İNCELEME

Millet Partisi Genel Başkanlığının başvurusu, YargıtayCumhuriyet Başsavcılığının görüşü, Millet ve Adalet Partisinin savunması,Raportör Sadettin CEYHAN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,ilgili Anayasa ve yasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer belgelerokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- İsim Yönünden

İsminin hükümsüzlüğüne karar verilmesiistenen Parti, 19.11.2014 tarihinde kurulmuş ve adını "Millet ve AdaletPartisi" olarak belirlemiştir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 96.maddesinin birinci fıkrasında, ".siyasi parti siciline kayıtlı bulunansiyasi partilerin isimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri ve benzeriişaretleri aynen veya iltibasa mahal verecek şekilde başka bir siyasi particekullanılmayacağı." belirtilmiştir.

Buna göre bir parti, siyasi parti siciline kayıtlıbaşka bir partinin adını aynen veya karışıklığa yol açacak şekildekullanamayacaktır. Siyasi parti siciline kayıtlı bir partinin isminde geçen birkelimenin diğer bir parti tarafından karışıklığa yol açmaması koşuluylakullanılmasında ise herhangi bir engel bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, siyasi partilerin seçmenlerevereceği mesajları daha anlaşılabilir kılması ve hitap ettikleri seçmenkitlesinin taşıdığı değerlerin sahiplenildiğinin beyan edilmesi bakımından,cumhuriyet, adalet, demokrasi, özgürlük, hak gibi kelimeleri, isimlerindekullanmaları son derece doğaldır. Türk Dil Kurumunca"çoğunlukla aynıtopraklar üzerinde yaşayan, aralarında dil, tarih, duygu, ülkü, gelenek vegörenek birliği olan insan topluluğu, ulus" şeklinde tanımlanan "millet"kelimesi de bu kavramlardan biri olarak, Parti tarafından yanına "adalet"kelimesi de eklenmek suretiyle kullanıldığından, iki partinin birbiriylekarıştırıldığı yönündeki iddia yerinde görülmemiştir.

Bu nedenlerle, "Millet ve Adalet Partisi"tarafından kullanılan parti isminin, "Millet Partisi" ismiylekarıştırılması söz konusu olmadığından Parti ismine ilişkin talebin reddinekarar verilmesi gerekir.

B- Rumuz Yönünden

19.11.2014 tarihinde kurulan Millet ve AdaletPartisi kendisine rumuz olarak "MİLAD" kelimesinibelirlemiştir.

2820 sayılı Kanun'un 96. maddesinde, AnayasaMahkemesince temelli kapatılan veya siyasi parti siciline kayıtlı bulunansiyasi partilerin isimlerinin, amblemlerinin, rumuzlarının, rozetlerinin vebenzeri işaretlerin aynen veya iltibasa mahal verecek şekilde başka bir siyasipartice kullanılamayacağı prensibinin benimsenmesinin amacının, bir partininbaşka bir parti izlenimini yaratacak isim, amblem veya işaret kullanmasınınönlenmesi olduğu, sicile kayıtlı bir partinin amblem veya işaretinin birebirkullanılmasının gerekli olmadığı, seçmenler ve kamuoyu nezdinde o partiizlenimini yaratacak, seçmeni yanıltacak şekilde başka bir ifade ilekarıştırılmaya elverişli amblem veya işaret kullanılmasının yasaklandığıgörülmektedir.

"Millet" terimi yukarıdaaçıklandığı üzere "çoğunlukla aynı topraklar üzerinde yaşayan,aralarında dil, tarih, duygu, ülkü, gelenek ve görenek birliği olan insantopluluğu, ulus" anlamını taşımakta, "milad" terimiise "herhangi bir olayın başlangıcı" anlamına gelmektedir. İkiterimin anlamlarının çok farklı olmasının yanında, fonetik açısından da birbenzerlik bulunmamaktadır.

Bu nedenlerle, Millet ve Adalet Partisitarafından kullanılan "MİLAD" rumuzunun, Millet Partisitarafından kullanılan "MİLLET" rumuzu ile karıştırılması gibibir durumun olmadığı gerekçesiyle Millet Partisinin, Millet ve Adalet Partisitarafından kullanılan rumuzun kullanılmasının durdurulmasına, hükümsüzlüğüne vesiyasi parti sicilinden terkinine karar verilmesi yönündeki talebin reddinekarar verilmesi gerekir.

V- SONUÇ

Millet Partisinin, Millet ve Adalet Partisinin isminin verumuzunun kullanılmasının durdurulmasına, hükümsüzlüğüne ve siyasi partilersicilinden terkinine karar verilmesi isteminin REDDİNE, 19.3.2015 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy