Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1963/276, K.1963/183 Sayılı Karar - 04/08/1963

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas No:1963/276

Karar No:1963/183

Karar tarihi:10/7/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:16.10.1963/11532

İstemdebulunan : C. K. M. P. adına Cide İlçe İdare Kurulu Başkanı Zeki Gürçay.(İnebolu Cezaevinde tutuklu)

İsteminkonusu : Tüzüklerine göre hareket etmeyen Adalet Partisi ile Yeni TürkiyePartisinin kapatılmasına karar verilmesi istenmektedir.

AnayasaMahkemesinin, içtüzüğün 15 inci maddesi gereğince, ilk inceleme için yapılantoplantısında işin niteliği bakımından başka güne bırakılmasına lüzumolmadığına karar verildikten sonra dilekçe ve rapor okundu, gereği görüşülüpdüşünüldü :

Anayasanın19. ve 57 nci maddeleriyle 44 sayılı kanunun 32 nci maddesi karşısında diğerderneklere benzemeyen ve demokratik düzenin esaslı bir unsurunu teşkil edensiyasî partilerin kapatılması dâvasını o partilerle ilgisi olsun olmasın,kişilerin doğrudan doğruya Anayasa Mahkemesinde dâva açma hakkına sahipolmadıkları, mahkememizin, Resmî Gazete'nin 8/6/1963 tarih ve 11423 sayılı nüshasındayayınlanan 11/3/1963 gün ve esas 1963/37, karar 1963/54 sayılı kararı ile kabulMahkemesinde dâva açma hakkına sahip olmadıkları, mahkememizin, Resmamışolduğundan istemin reddedilmesi gerekir.

Sonuç: Yukarıda belirtilen sebeplerden ötürü istemin reddine esasta oybirliği,gerekçede üyelerden Lûtfi Akadlı, Şemsettin Akçoğlu, ihsan Keçecioğlu,Celâlettin Kuralmen, Ekrem Korkut, Ahmet Akar ve Muhittin Gürün'ünmuhalefetleriyle ve oyçokluğu ile 10/7/1963 gününde karar verildi.

MUHALEFETŞERHİ

MedenîKanunun 53 üncü maddesiyle 28 Haziran 1938 tarih ve 3512 sayılı CemiyetlerKanununun 3 ve 4 üncü maddelerinin tetkikinde de görüleceği üzere siyasîpartilerde birer dernektir. 334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa'sının 57 ncimaddesinin üçüncü fıkrasında "Partilerin iç çalışmaları, faaliyetleri,Anayasa Mahkemesine ne suretle hesap verecekleri ve bu mahkemece malîdenetlemenin nasıl yapılacağı demokrasi esaslarına uygun olarak kanunladüzenlenir" denilmekte ise de Büyük Millet Meclisince henüz bu konulandüzenleyen bir kanun kabul edilerek yürürlüğe konulmuş değildir. Şu hale göreşimdilik siyasî partiler hakkında da Medeni Kanunun Dernekler hakkındakihükümleri ile Cemiyetler Kanunundaki hükümlerin uygulanması gerekir.

MedeniKanunun 71 inci maddesine göre bir derneğin gayesi kanuna, yahut adabıumumiyeye mugayir olursa, Cumhuriyet Savcılığının veya bir alâkadarın isteğiüzerine de Dernek Fesholunabilir. Siyasî Partilerin kapatılmasının hangisebeblere dayanılarak istenilebileceği meselesi ile kimlerin kapatma istemindebulunabilecekleri meselesi ayrı, ayrı şeylerdir. Bundan başka siyasî partilerinkapatılması dâvasına 22/4/ 1962 tarih ve 44 sayılı kanunun 32 nci maddesigereğince Cumhuriyet Başsavcısının huzuru ile bakılması, ayrıca bu dâvalarda CezaMuhakemeleri Usulü Kanununun uygulanması da siyasî partilerin kapatılmasınınyalnız Cumhuriyet Savcıları tarafından açılacak bir kamu dâvası ileistenebileceği manasına alınamaz. Böyle bir sonuca varılabilmesi için kanundaaçık bir hüküm bulunması gerekir.

Yukarıdaarz ve izah edilen sebepler gözonünde tutularak dâvacının Medeni Kanunun 71inci maddesinde sözü geçen (ilgili) ve bu itibarla da dâva açmağa yetkili birşahıs sayılıp sayılmayacağının araştırılması, bu konuda müsbet bir sonucavarıldığı takdirde dâvaya bakılması, aksi halde ise dâvanın reddi iktiza eder.Kişilerin siyasî partilerin kapatılması konusunda Anayasa Mahkemesinde dâvaaçmağa hakları olmadığı yolundaki görüş isabetli olarak kabul edilemez. Olaydaise; dâva edenin kapatılması isteği partilerle bir ilgisi olmadığı cihetledâvanın bu yönden reddi gerektiği reyindeyiz.

MUHALEFETŞERHİ

MahkememizinKuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 44 sayılı kanunun 20 nci maddesinin 4numaralı bendinde (Siyasî partilerin kapatılması hakkındaki bütün dâvalaraMahkememizce bakılacağı) gösterilmiş; bu dâvaların hangi sebeplere dayanılarakaçılacakları ise Anayasanın 19 ve 57 nci maddelerinde tâyin edilmiştir.

AdaletPartisi ile Yeni Türkiye Partisinin kapatılması isteğinde bulunan ZekiGürçay'in dâva konusu yaptığı vakılar bu iki maddede yazılı kapatma sebebidışında kalmaktadır.

Davacınınbu istekte bulunmaya yetkili bulunup bulunmadığının incelenmesinden evvel görevkonusunun ele alınması; tüzüklerindeki bazı hükümler ve bazı faaliyetlerleAdalet ve Yeni Türkiye Partilerinin Anayasa'nın 19 ve 57 nci maddelerini ihlâlettikleri iddiasına dayanmayan isteğin, 44 sayılı Kanunun 42 nci maddesigereğince görev bakımından reddi lâzım gelir.

Busebeple karara muhalifim.

Üye

Şemsettin Akçoğlu

MUHALEFETŞERHİ

Halenyürürlükte bulunan mevzuata göre siyasi partilerin kapatılması dâvalarının(ilgili şahıslar) tarafından da açılabileceği, daha önce aynı konu hakkındaAnayasa Mahkemesince verilerek 14/12/1962 ve 8/6/1963 tarihli ve 11282 ve 11423sayılı Resmî Gazetelerde yayınlanmış bulunan 7/11/1962 ve 11/3/1963 tarihli ve1962/35, 1962/75-1963/37, 1963/54 sayılı kararlara ait muhalefet Şerhlerindeaçıklanmış bulunduğundan, durumu ne olursa olsun kişiler tarafından siyasipartilerin kapatılması hakkında dâva açılamıyacağını prensip olarak kabul edenbu kararın gerekçesine muhalifim.

AncakMedeni Kanunun 71 inci maddesinde Savcı ile birlikte (İlgili kişilere) dâvaaçma hakkı tanınmış olmasına, bu dâvayı açan kişinin ise, kapatılmasınıistediği Adalet ve Yeni Türkiye Partileriyle ilgisinin bulunmadığı anlaşılmaktabulunmasına göre dâvanın bu sebeble reddi gerekmektedir.

Üye

Muhittin Gürün