Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/49, K.2020/4 Sayılı Karar - 21/05/2020

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/49 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2020/4

Karar Tarihi:21/5/2020

R.G.Tarih-Sayısı:29/6/2020-31170

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Merkez Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir” hükmüneyer verilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının ilgili yazılarınaekli listede Merkez Partisinin Genel Merkez dışında elli yedi il ve bağlıilçede örgütlendiği belirtilmesine rağmen Parti tarafından söz konusu il veilçe örgütlerine ilişkin 2015 yılı içinde herhangi bir gelir ve gideringerçekleşmediği ifade edilerek bu illere ait 2015 yılı kesin hesaplarınıngönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göreparti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

9. Bu itibarla Merkez Partinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasıdolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğinden Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

10. Merkez Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 268.286,10 TL, önceki yıldandevreden nakit toplamının 116.600,15 TL; giderler toplamının 350.270,50 TL,gelecek yıla devreden nakit toplamının 1.817,31 TL, verilen sipariş avansları,iş avansları ve depozitolar toplamının 32.798,44 TL olduğu anlaşılmaktadır.

12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 268.286,10 TLolup bunun 23.505 TL’si milletvekilliği aday adaylığı aidatından ve 244.781,10TL’si bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

15. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 350.270,50 TL olup bunun 835,81 TL’si personel giderlerinden,8.965 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 1.837,72 TL’si kırtasiye ve bürogiderlerinden, 27.651,01 TL’si haberleşme giderlerinden, 100 TL’si taşımagiderlerinden, 70.800 TL’si kira giderlerinden, 1.363 TL’si bakım ve onarımgiderlerinden, 21.483,21 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden,584,59 TL’si vergi, sigorta ve noter giderlerinden, 8.086, 12 TL’si demirbaşgiderlerinden, 63.631,85 TL’si önceki yıldan kalan borç ödemelerigiderlerinden, 7.552 TL’si tanıtım, reklam ve medya takip giderlerinden, 208,20TL’si posta, havale ve banka giderlerinden, 91.749,50 TL’si basılı evrak vebroşür giderlerinden, 5.202,49 TL’si su giderlerinden, 20.282,71 TL’si yemekgiderlerinden, 11.530,04 TL’si malzeme giderlerinden, 4.350,90 TL’si toplantıve seminer giderlerinden ve 4.056,35 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.

16. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

17. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede taşınmaz mal edinimin olmadığı ancak 8.086,12 TL tutarında taşınır mal ediniminin olduğuanlaşılmıştır.

18. Yapılan incelemede Partinin 2015 yılı içindegerçekleştirdiği 8.086,12 TL tutarındaki taşınır mal ediniminin 2820 sayılıKanun'a uygun olduğu anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Merkez Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;

Partinin 2015 yılı kesin hesabında gösterilen 268.286,10TL gelir ve 116.600,15 TL önceki yıldan devreden nakit toplamı ile 350.270,50TL gider, 1.817,31 TL gelecek yıla devreden nakit toplamı ve 32.798,44 TLverilen sipariş avansları, iş avansları ve depozitolar toplamının ve yıl içindegerçekleşen 8.086,12 TL tutarındaki taşınır mal ediniminin eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’na uygun olduğuna 21/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.