Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/1, K.2020/5 Sayılı Karar - 21/05/2020

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/1 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2020/5

Karar Tarihi:21/5/2020

R.G.Tarih-Sayısı:29/6/2020-31170

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2014 yılıkesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL,M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL veYusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunugörüşülmüştür.

2. 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesindeiller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesapların, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplarile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükmebağlanmıştır.

3. Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisi KesinHesap Cetveli’ni 9/2/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş, dolayısıyla2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin “…Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar” amir hükmüne uymamıştır.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde 74. madde hükümlerine aykırı hareket eden partisorumluları hakkında üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceğiöngörülmektedir.

5. Bu itibarla 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesihükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Öte yandan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasiparti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Toplumsal Uzlaşma Reform veKalkınma Partisinin teşkilatlandığı altmış beş il ve bağlı ilçe örgütlerineilişkin 2014 yılı içinde herhangi bir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifadeedilerek 2014 yılı kesin hesabının gönderilmediği, üç il örgütüne ait gelir vegiderlere ilişkin ise herhangi bir bildirimin yapılmadığı tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göreparti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

12. Bu itibarla Toplumsal Uzlaşma Reform ve KalkınmaPartisinin 2014 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması dolayısıylaişin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiğisürede verilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarakkabul edildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma PartisininAnayasa Mahkemesine verdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağınıoluşturan belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve SayıştayBaşkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulanesas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan belgelerdePartinin 2014 yılı gelirler toplamının 92.100,16 TL, yıl sonu borç toplamının36.077,53 TL; giderler toplamının 92.070,16 TL, gelecek yıla devreden borçtoplamının 36.077,53 TL ve gelecek yıla devreden nakit toplamının 30 TL olduğuanlaşılmaktadır.

15. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2014 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

16. Partinin 2014 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 31/5/2017tarihinde yapılmış ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelirve giderlerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesi için Partiye tebliğdenitibaren 30 gün süre verilmiştir. İlk inceleme kararı Partiye tebliğ edilmesinerağmen Parti, söz konusu defterleri verilen süre içinde göndermemiştir.

17. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen26/12/2019 tarihli yazı ile Genel Merkezin gelir ve giderlerinin kaydedildiğidefterler tekrar istenmiş, gönderilmesi için beş gün süre verilmiştir.

18. Parti 6/1/2020 tarihli yazısında işletme defterinindaha önce teslim edildiğini belirtmiş ve ayrıca 2015 yılı işletme defterini ekolarak sunmuştur.

19. Sayıştay Başkanlığı, yapmış olduğu değerlendirmedeParti tarafından daha önce gönderilen belgelerin dökümünü paylaşarak bubelgeler arasında işletme defterinin bulunmadığını, ayrıca Parti tarafındangönderilen işletme defterinde ilgili seçim kurulu mührü ve tasdikinin olmadığıgibi 2014 yılına ait herhangi bir gelir ve gider kaydının da yer almadığınıbelirtmiştir.

20. Parti tarafından Genel Merkezin gelir ve giderlerininişlendiği defterlerin Anayasa Mahkemesine sunulmaması nedeniyle söz konusudefterlerin bulunmadığı kabul edilmiştir.

21. 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birincifıkrasında “Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri,gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşyadefteri tutmak zorundadırlar”; beşinci fıkrasında “Parti adına eldeedilen gelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlereharcandığı ilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir”;altıncı fıkrasında “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaretoldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafındanmühürlenir ve tasdik edilir” denilmiş ve aynı Kanun’un 113. maddesinde “BuKanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydanbir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar” hükmü yeralmıştır.

22. Bu itibarla Parti Genel Merkezinin gelir vegiderlerinin kaydedildiği ve yetkili kurul tarafından mühürlenmiş, tasdikedilmiş defteri/defterleri ibraz etmeyen Parti sorumluları hakkında 2820 sayılıKanun’un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

A. Gelirlerin İncelenmesi

1. Genel MerkezGelirleri

23. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 90.300,16 TLolup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

24. Parti Genel Merkezinin gelir belgeleri üzerindeyapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri

25. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri 1.800 TL olup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

26. Parti il örgütlerinin 2014 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

27. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 90.300,16 TLolup bunun 12.975,55 TL’si personel giderlerinden, 45.000 TL’si kiragiderlerinden ve 32.324,61 TL’si borç ödemesi giderlerinden oluşmaktadır.

28. Parti Genel Merkezinin gider belgeleri üzerindeyapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Giderleri

29. Partinin 2014 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 1.770 TL olup bunun tamamı kira oluşmaktadır.

30. Parti il örgütlerinin 2014 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

31. Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2014 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;

A. Partinin 2014yılı kesin hesabında gösterilen 92.100,16 TL gelir ve 36.077,53 TL yıl sonuborçları toplamı ile 92.070,16 TL gider, 36.077,53 TL gelecek yıla devredenborç ve 30 TL gelecek yıla devreden nakit toplamının eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nauygun olduğuna,

B. Parti Genel Merkezinindefterini/defterlerini ibraz etmeyen Parti sorumluları hakkında 2820 sayılıKanun’un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin de Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

21/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.