Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2017/81, K.2020/6 Sayılı Karar - 21/05/2020

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2017/81 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2020/6

Karar Tarihi:21/5/2020

R.G.Tarih-Sayısı:29/6/2020-31170

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2015 yılıkesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 4/1/2018 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulupbulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesindeiller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesapların, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplarile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükmebağlanmıştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Toplumsal Uzlaşma Reform veKalkınma Partisinin teşkilatlandığı yetmiş ile ait 2015 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göreparti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliğiadına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

9. Öte yandan Parti, Genel Merkez Kesin Hesap Cetveli’ni15/8/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla Kanun’un 74.maddesinin “…Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi içinYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar” amir hükmüneuymamıştır.

10. Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendinde siyasi partilerin 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği öngörülmektedir.

11. Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket edenParti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

12. Bu itibarla Toplumsal Uzlaşma Reform ve KalkınmaPartisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasıdolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarakkabul edildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen sürede verilmemesi nedeniyle Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendiuyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma PartisininAnayasa Mahkemesine verdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağınıoluşturan belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve SayıştayBaşkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulanesas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan belgelerdePartinin 2015 yılı gelirler toplamının 9.110 TL, önceki yıldan devreden nakittoplamının 36.137,53 TL; giderler toplamının 45.187,66 TL, gelecek yıladevreden borç toplamının ise 59,87 TL olduğu anlaşılmaktadır.

15. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

16. Partinin 2015 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 4/1/2018tarihinde yapılmış ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelirve giderlerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesi için Partiye tebliğden itibaren30 gün süre verilmiştir. İlk inceleme kararı Partiye 6/2/2018 tarihinde tebliğedilmesine rağmen Parti, söz konusu defterleri verilen süre içindegöndermemiştir.

17. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen26/12/2019 tarihli yazı ile Genel Merkezin gelir ve giderlerinin kaydedildiğidefterler tekrar istenmiş ve gönderilmesi için beş gün süre verilmiştir.

18. Parti 6/1/2020 tarihli yazısında işletme defterinindaha önce teslim edildiğini belirtmiş ve ayrıca 2015 yılı işletme defterini ekolarak sunmuştur.

19. Sayıştay Başkanlığı, yapmış olduğu değerlendirmedeParti tarafından daha önce gönderilen belgelerin dökümünü paylaşarak bubelgeler arasında işletme defterinin bulunmadığını, ayrıca Parti tarafındangönderilen işletme defterinde ilgili seçim kurulu mührü ve tasdikinin olmadığıgibi 2015 yılına ait herhangi bir gider kaydının da yer almadığınıbelirtmiştir.

20. Parti tarafından Genel Merkezin gelir ve giderlerininişlendiği defterlerin Anayasa Mahkemesine sunulmaması nedeniyle söz konusudefterlerin bulunmadığı kabul edilmiştir.

21. 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birincifıkrasında “Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri,gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteritutmak zorundadırlar”; beşinci fıkrasında “Parti adına elde edilengelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığıilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir”; altıncıfıkrasında “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret olduklarıteşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir vetasdik edilir” denilmiş ve aynı Kanun’un 113. maddesinde “Bu Kanunun 60ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan bir yıla, budefter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üçyıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar” hükmü yer almıştır.

22. Bu itibarla Parti Genel Merkezinin gelir vegiderlerinin kaydedildiği ve yetkili kurul tarafından mühürlenmiş, tasdikedilmiş defteri/defterleri ibraz etmeyen Parti sorumluları hakkında 2820 sayılıKanun’un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

A. Gelirlerin İncelenmesi

1. Genel MerkezGelirleri

23. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 5.600 TL olupbunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

24. Parti Genel Merkezinin gelir belgeleri üzerindeyapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri

25. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri 3.510 TL olup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

26. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

27. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 41.647,66 TLolup bunun 2.500 TL’si personel giderlerinden, 1.137,90 TL’si temsil veağırlama giderlerinden, 4.720 TL’si kira giderlerinden ve 33.289,76 TL’si diğergiderlerden oluşmaktadır.

28. Parti Genel Merkezinin gider belgeleri üzerindeyapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Giderleri

29. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 3.540 TL olup bunun tamamı kira giderlerinden oluşmaktadır.

30. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

31. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2015 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;

A. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 9.110 TL gelir ve 36.137,53 TL önceki yıldandevreden nakit toplamı ile 45.187,66 TL gider ve 59,87 TL gelecek yıla devredennakit toplamının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,

B. Parti GenelMerkezinin defterini/defterlerini ibraz etmeyen Parti sorumluları hakkında 2820sayılı Kanun’un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için de Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

21/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.