Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/56, K.2020/15 Sayılı Karar - 21/05/2020

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/56 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2020/15

Karar Tarihi:21/5/2020

R.G.Tarih-Sayısı:29/6/2020-31170

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Halkların Demokratik Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”hükmüne yer verilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Halkların Demokratik Partisininteşkilatlandığı dokuz il ve bağlı ilçe örgütüne ait 2015 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindede 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenenbilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

9. Halkların Demokratik Partisinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasıdolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğinden Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

10. Halkların Demokratik Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 11.811.563,00 TL, öncekiyıldan devreden nakit toplamının 265.375,07 TL, yıl sonu borç toplamının6.383.327,62 TL; giderler toplamının 15.102.023,60 TL, gelecek yıla devreden nakittoplamının 3.358.242,10 TL olduğu anlaşılmaktadır.

12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

1. Genel Merkez Gelirleri

13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 5.513.254,36TL olup bunun 466.814,97 TL’si üye yıllık aidatlarından, 5.039.451,94 TL’sibağış gelirlerinden, 364,71 TL’si kur farkı gelirlerinden, 6.622,74 TL’siSosyal Güvenlik Kurumu indirimi gelirlerinden oluşmaktadır.

14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilen dışındaki gelirlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır:

Partiye gönderilen yazıda 2015 yılıişletme defterinde kayıtlı olan ve karşılığında kişiya da kurum adı belirtilmeyen veya yabancı isim bulunan bağış kayıtlarıhakkında açıklama istenmiştir.

Parti cevabında sadece bir bağış kaydına ilişkin bağışta bulunan kişininkimlik numarası ve yevmiye kaydı bildirilmiş olup kalan bağış kayıtlarıhakkında Türkiye İş Bankasından istenen bilgilerin 19/10/2005 tarihli ve 5411sayılı Bankacılık Kanunu ile 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel VerilerinKorunması Kanunu’nun ilgili maddeleri gereği taraflarına verilmediğibelirtilmiştir.

Bunun üzerine anılan Banka ile konuhakkında yazışma gerçekleştirilmiştir. Banka tarafından gönderilen yazıda,Nicholas Verdos isimli kişi tarafından Partinin Banka nezdindeki hesabına4.500,00 Avustralya Doları (AUD) karşılığı 9.403,65 TL tutarında para gönderildiğibilgisine yer verilmiştir. Söz konusu tutarın, işletme defterinde karşılığındaaynı isim açıklaması ile bağış olarak kaydedildiği teyit edilmiştir. Akbank T.A.Ş.ve Deutsche Bank A.Ş. ile yapılan yazışmalardan da işletme defteri kayıtlarındakarşılığında isim bulunmayan bağışların Türk vatandaşları tarafından yapıldığıanlaşılmıştır.

Partiye, 4/5/2015 tarihinde ve 4.500,00 AUD karşılığıolarak 9.403,65 TL tutarında yapılan bir bağışın Nicholas Verdos isimli kişitarafından gerçekleştirildiğinin tespiti üzerine İçişleri Bakanlığı Nüfus veVatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne bağışçının Türk vatandaşlığının bulunupbulunmadığı sorulmuştur. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafındangönderilen cevap yazısında, Nicholas Verdos isimli kişinin Türk vatandaşlığınınbulunmadığı bildirilmiştir.

2820 sayılı Kanun'un 66. maddesininüçüncü fıkrasında “Siyasi partiler, yabancı devletlerden, uluslararasıkuruluşlardan, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden herhangibir suretle ayni veya nakdi yardım ve bağış alamazlar” ve 75. maddesinindördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partiningelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygunolmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir” hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan hükümler gereğince siyasipartiler, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden herhangi birsuretle ayni veya nakdi yardım ve bağış alamazlar. Ancak Partinin yevmiyedefteri ve banka hesabı kayıtlarından anlaşıldığı üzere, Nüfus ve VatandaşlıkGenel Müdürlüğünün yazısında Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı bulunmadığıbelirtilen Nicholas Verdos ismindeki kişi tarafından Parti banka hesabınayatırılan 4.500,00 AUD karşılığı 9.403,65 TL tutar Parti tarafından bağışolarak kabul edilmiş ve yevmiye defterine kaydedilmiştir. Ayrıca Partitarafından verilen cevapta Türk uyruğunda olmayan kişilerden bağış kabuletmeleri hususunda bir açıklama yapılmamıştır. Bu sebeple mevzuata aykırı birşekilde kabul edilen 9.403,65 TL bağış miktarı karşılığı Parti mal varlığının2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi gereği Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

Ayrıca 2820sayılı Kanun’un “Kanuna aykırı bağış, kredi veya borç alınması, borçverilmesi” başlığını taşıyan 116. maddesinin üçüncü fıkrasında “Yabancıdevletlerden, uluslararası kuruluşlardan, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek vetüzel kişilerden yardım veya bağış kabul eden parti sorumlusu veya aday veyaaday adayı bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır” hükmüyer almaktadır.

Anılan hüküm gereğince, Türk uyrukluğunda olmayan birkişi tarafından yapılan bağışı kabul eden Parti sorumluları hakkında 2820sayılı Kanun’un 66. ve 116. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

2. İl Örgütleri Gelirleri

15. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri toplamı 6.298.308,60 TL olup bunun 12.260,00 TL’si üye giriş aidatıgelirlerinden, 280.385,00 TL’si üye yıllık aidatı gelirlerinden, 5.555.443,65TL’si bağış gelirlerinden, 447.500,00 TL’si yardım gelirlerinden, 1.801,95TL’si mal varlığı gelirlerinden ve 918,00 TL’si sosyal etkinlik gelirlerindenoluşmaktadır.

16. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel MerkezGiderleri

17. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 11.794.624,70 TL olup bunun 195.883,52 TL’si personelgiderlerinden, 30.217,80 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 905.364,69TL’si büro giderlerinden, 299.987,56 TL’si seyahat giderlerinden, 124.314,98TL’si bina bakım ve onarım giderlerinden, 28.617,21 TL’si araç giderlerinden,9.460.067,90 TL’si seçim, miting, eylem ve tanıtım organizasyon giderlerinden, 1.734,60TL’si sosyal etkinlik giderlerinden, 66.423,32 TL’si demirbaş giderlerinden,459.000,00 TL’si teşkilata yardım giderlerinden, 57.858,00 TL’si il mobil aidatgiderlerinden ve 165.155,08 TL’si geçen yıldan kalan borç ödeme giderlerindenoluşmaktadır.

18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilen dışındaki giderlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır:

Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılıişletme defterinde kayıtlı olan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen toplam20.000,00 TL tutarındaki uçak bileti alım bedelleriyle ilgili olarakgörevlendirme olurları bulunmadığından biletlerin kimlere alındığınınbelirlenemediği belirtilerek biletlerin kimler için hangi faaliyet kapsamındaalındığının ve bu kişilere ait görevlendirme olurlarını gösteren belgeleringönderilmesi, bu belgeler yok ise söz konusu giderin parti bütçesindenödenmesinin izahı istenmiştir.

Yevmiye Tarihi ve Numarası

Fatura Tarih ve Numarası

Firma Adı

Tutar (TL)

4.12.2015-6114

4.12.2015-35427

Bianca Tourisim Travel Agency

20.000,00

Parti tarafından verilen cevapta, BiancaTourisim Travel Agency firmasının kapalı olması nedeniyle taraflarına uçuşlarile ilgili biletlerin tevdi edilmediği belirtilerek uçuş ile ilgili yetkilikurullardaki görevlilerin listesi sunulmuştur.

Parti tarafından yapılan açıklamalar vegönderilen belgelerde söz konusu uçak seyahatleriyle ilgili olarak Partiyetkili organı tarafından alınan görevlendirme kararları bulunmadığından uçakbiletlerinin kimlere ait olduğu, Parti yetkili organı tarafındangörevlendirilmiş kişiler tarafından kullanılıp kullanılmadığı ve sonuç olarakyapılan giderin Parti amaçlarına uygun olup olmadığı belirlenememiştir.

2820 sayılı Kanun’un 75. dördüncüfıkrasında yer alan “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partiningelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygunolmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir” hükmü gereği Parti amaçlarına uygunluğu vedolayısıyla doğruluğu kanıtlanamayan yukarıdaki tabloda ayrıntısı verilen20.000,00 TL gider karşılığı Parti mal varlığının 2820 sayılı Kanun’un 75.maddesi gereği Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Giderleri

19. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 3.307.398,89 TL olup bunun 1.452.546,86 TL’si büro giderlerinden,575.853,47 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 3.895,00 TL’si seyahat vekonaklama giderlerinden, 91.155,84 TL’si araç kiralama ve taşıma giderlerinden,230.546,61 TL’si haberleşme giderlerinden, 266.990,93 TL’si ısınma, aydınlatma,su ve temizlik giderlerinden, 463.150,99 TL’si kira giderlerinden, 20.528,13TL’si vergi, sigorta ve harç giderlerinden, 2.596,00 TL’si teşkilata yardımgiderlerinden, 90.125,34 TL’si bina, araç bakım ve onarım giderlerinden ve110.009,72 TL’si demirbaş alım giderlerinden oluşmaktadır.

20. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

21. Partinin 2015yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede taşınmaz mal edinimininolmadığı, ancak 66.423,32 TL’si Genel Merkeze ve110.009,72 TL’si il örgütlerine ait olmak üzere toplam 176.433,04 TLtutarında taşınır mal, menkul kıymet ve telif hakkı ediniminin olduğuanlaşılmıştır.

22. Yapılan incelemede Partinin 2015 yılı içindegerçekleştirdiği toplam 176.433,04 TLtutarında taşınır mal, menkul kıymet ve telif hakkı ediniminin 2820 sayılıKanun'a uygun olduğu anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Halkların Demokratik Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

A. Kanun’a uygunolmayan 9.403,65 TL gelir ve 20.000,00 TLgider olmak üzere toplam 29.403,65 TL karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983tarihli ve 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye iratkaydedilmesine,

B. Türkuyrukluğunda olmayan bir kişi tarafından yapılan bağışı kabul eden Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 66. ve 116. maddeleri uyarıncagerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

C. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 11.811.563,00 TL gelir, 265.375,07 TL öncekiyıldan devreden nakit toplamı ve 6.383.327,62 TL yıl sonu borç toplamı ile15.102.023,60 TL gider ve 3.358.242,10 TL gelecek yıla devreden nakittoplamının Hazineye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün ve yıl içindegerçekleşen 176.433,04 TL tutarındakitaşınır mal, menkul kıymet ve telif hakkı ediniminin eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğuna,

21/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.