ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2018/8 (Değişikİşler)
Karar Sayısı:2020/6
Karar Tarihi:25/6/2020
R.G.Tarih-Sayısı:29/7/2020-31200
DAVACI: YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı
DAVALI: TürkiyeEkonomi ve Kalkınma Partisi
DAVANIN KONUSU: TürkiyeEkonomi ve Kalkınma Partisinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlıolarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi talebidir.
I. DAVANIN GEREKÇESİ
Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisi, kuruluşuna dairbildiri ve eklerini 1/9/2014 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 8. maddesine göretüzel kişilik kazanmıştır. İlk büyük kongresini süresinde yapmayan ve zorunluorganlarını oluşturmayan Parti hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca4/7/2018 tarihinde düzenlenen iddianame ile kendiliğinden dağılma hâlinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesitalep edilmektedir.
II. İDDİANAME
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 4/7/2018 tarihli ve51047475-372 sayılı iddianamesinin ilgili bölümleri şöyledir:
“Davalı siyasi parti 1.9.2014 tarihinde 30 kurucu üyeile kurularak tüzel kişilik kazanmıştır.
Parti tüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıliçinde ilk büyük kongresini toplamamış ve zorunlu organlarını oluşturmamıştır.Davalı siyasi partiye 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 14/6. maddesigereğince kongre yapılması için yazılan yazılarımız genel merkez olarakbildirilen adreste bulunmamaları nedeniyle iade edilmiş, yapılan tüm adresaraştırmalarına rağmen partinin adresi tespit edilememiştir. Daha sonra adıgeçen parti 26/3/2017 tarihinde 1. Olağan Kongrelerinin yapıldığını bildirerekkongreye ilişkin evraklarını sunmuş, yapılan incelemede kongre evraklarınıneksik olduğu anlaşılarak 31/5/2017 tarihli ve 51047475-2017/1102 sayılı yazımızile eksikliklerin giderilmesi istenmesine rağmen yazımıza bir cevap verilmemiş,bu kez adı geçen parti 13/12/2017 tarihli ve 2017/19 sayılı yazısı ile1/10/2017 tarihinde 1. Olağanüstü Kurultay yapıldığını, ancak seçilen üyelerinbaşka partilerde bulunmaları ve evraklarını teslim etmemeleri nedeniyle MerkezKarar ve Yönetim Kurulu, Merkez Disiplin Kurulu’nun oluşturulamadığınıbildirmiş, sonrasında 16/12/2017 tarihli ve 2017/27 sayılı yazısı ile 6/1/2018tarihinde 2. Olağanüstü Kurultayın yapılacağı bildirilmiş, bunun üzerine22/3/2018 tarihli ve 51047475-2018/151 sayılı yazımız ile kongre yapıldı iseevraklarının gönderilmesi istemini içeren yazımız partinin bildirdiği adrese gönderilmişancak bildirilen adreste böyle bir partinin bulunmaması nedeniyle yazımız iadeedilmiş, yapılan adres araştırmasına rağmen partiye ulaşılamamıştır.
…
Davalı Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin 2820 sayılıSiyasi Partiler Yasasının 14/7. fıkrasının son cümlesi ve 121. Maddesi ile 5253sayılı Dernekler Kanunu’nun 36. maddesi yollamasıyla 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun 87. maddesinin 2. bendi uyarınca, ilk büyük kongresini süresindeyapmaması ve zorunlu organlarını oluşturmaması nedeni ile kendiliğinden dağılmahalinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin karar verilmesiiddia ve talep olunur.”
III. PARTİNİN SAVUNMASI
Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin12/8/2018 tarihli ve 2018/11 sayılı savunmasında, Parti Tüzüğü’nde kurultayıniki yılda bir toplanacağının ve bir yıldan fazla ertelenemeyeceğinindüzenlendiği, buna uygun olarak da 26/3/2017 tarihinde 1. Olağan Kurultayın,20/8/2017 tarihinde 1. Olağanüstü Kurultayın, 6/1/2018 tarihinde 2. OlağanüstüKurultayın, 4/8/2018 tarihinde ise 3. Olağanüstü Kurultayın gerçekleştirilmesisuretiyle zorunlu organların oluşturulduğu ifade edilmiştir. YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı tarafından gönderilen yazıların bildirilen adresteyapılan onarım çalışmasından dolayı taraflarına ulaşmadığının iddia edildiğisavunmada, yapılan seçimlerde görev alan kişilerin daha önce üyesi olduklarıpartilerden istifa etmelerine ve bu istifaların ilgili ilçe seçim kurullarınailetilmesine rağmen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarından düşürülmemesinedeniyle aksaklıkların meydana geldiği belirtilmiştir. Sonuç olarak zorunluorganları oluşturulan Partinin sağlıklı bir şekilde çalışmalarına devam ettiğive talebin reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının göndermiş olduğu12/11/2018 tarihli ve 51047475/2018-521 sayılı yazıda Partinin ilk büyükkongresini 21/10/2018 tarihinde yaptığı bildirilmiştir.
IV. İNCELEME
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi,Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin savunması, Raportör Burak FIRATtarafından hazırlanan rapor, ilgili Anayasa ve kanun hükümleri, bunlarıngerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Partinin süresiiçinde ilk büyük kongresini yapmadığını ve zorunlu organlarını oluşturmadığınıileri sürerek kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
3. Partinin savunmasında, 26/3/2017tarihinde 1. Olağan Kurultayın, 20/8/2017 tarihinde 1. Olağanüstü Kurultayın,6/1/2018 tarihinde 2. Olağanüstü Kurultayın, 4/8/2018 tarihinde ise 3.Olağanüstü Kurultayın gerçekleştirilerek zorunlu organların oluşturulduğubelirtilmiştir. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının 12/11/2018 tarihli ve51047475/2018-521 sayılı yazısında Partininbüyük kongresini 21/10/2018 tarihinde gerçekleştirdiği ifade edilmiştir.
4. 2820 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasındasiyasi partinin en yüksek organının büyük kongre olduğu, yedinci fıkrasında iseilk büyük kongrenin partinin tüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıliçinde toplanması gerektiği belirtilmiştir.
5. Anılan madde uyarınca gerekli kuruluş bildirisi veeklerini 1/9/2014 tarihinde İçişleri Bakanlığına vererek Kanun’un 8. maddesinegöre tüzel kişilik kazanmış bulunan Partinin bu tarihten itibaren iki yıliçinde ilk büyük kongresini toplaması ve zorunlu organlarını oluşturmasıgerekmektedir.
6. Kanun’un 121. maddesinin birinci fıkrasında “TürkKanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğerkanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında dauygulanır.” denilmektedir. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun 87. maddesinde kuruluş amacının gerçekleşmesinin imkânsız hâlegelmesi, ilk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmaması vezorunlu organlarının oluşturulmaması, tüzük gereğince yönetim kurulununoluşturulmasının imkânsız hâle gelmesi ve olağan genel kurul toplantısının ikidefa üst üste yapılamaması gibi durumlar derneğin kendiliğinden sona ermenedenleri olarak sayılmıştır.
7. Anayasa Mahkemesi çeşitli kararlarında, büyükkongrelerini süresinde yapmadıkları için haklarında dağılma hâlinin ve bunabağlı olarak hukuki varlıklarının sona erdiğinin tespitine karar verilmesitalebinde bulunulan partilerin savunmalarının istenmelerinden sonra da olsabüyük kongrelerini yapmalarını, siyasi ve hukuki varlıklarını devam ettirmeyönünde bir iradenin varlığı olarak kabul etmiştir (AYM, E.2012/1 (D. İş),K.2012/2, 17/5/2012; E.2015/3 (D. İş), K.2016/1, 16/3/2016).
8. Her ne kadar Parti, tüzel kişilik kazandığı 1/9/2014tarihinden başlayarak iki yıl içinde ilk büyük kongresini gerçekleştirmemiş vezorunlu organlarını oluşturmamış olsa da göndermiş olduğu 12/8/2018 tarihlisavunmasının ekinde sunduğu Çankaya 4. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının29/3/2017 tarihli yazısına göre Partinin 26/3/2017 tarihinde ilk büyükkongresini yapmak ve zorunlu organlarını oluşturmak suretiyle siyasi ve hukuki varlığını devam ettirme yönündekiiradesini ortaya koyduğu anlaşılmıştır.
9. Açıklanan nedenlerle Partinin kendiliğinden dağılmahâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesitalebinin reddi gerekir.
M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır.
V. HÜKÜM
Türkiye Ekonomi veKalkınma Partisinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi talebinin REDDİNE, M. EminKUZ’un karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA 25/6/2020 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
KARŞIOY GEREKÇESİ
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, davalı TürkiyeEkonomi ve Kalkınma Partisinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlıolarak hukukî varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesine ilişkintalebinin reddine karar verilmiştir.
Kararda, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 14.maddesinin yedinci fıkrasına aykırı olarak ilk büyük kongresini, tüzel kişilikkazanmasından itibaren iki yıl içinde toplamaması nedeniyle kendiliğindendağılma hâlinin ve hukukî varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi talepedilen davalı Partinin, 26/3/2017 tarihinde ilk büyük kongresini topladığınınve zorunlu organlarını oluşturduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle talebin reddinekarar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2820 sayılı Kanunun 8. maddesine göre, kuruluşuna dairbildiri ve eklerini İçişleri Bakanlığına vererek 1/9/2014 tarihinde tüzelkişilik kazanan davalı Partinin, 2820 sayılı Kanunun 14. maddesinin yedincifıkrasına göre iki yıl içinde yapması gereken ilk büyük kongresini süresindeyapmadığı ve bu süre geçtikten yedi ay sonra kongrenin toplandığı çoğunluğunkararında da kabul edilmiştir.
2820 sayılı Kanunun 121. maddesinde, Türk Medenî Kanunuile Dernekler Kanununun 2820 sayılı Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin siyasîpartiler hakkında da uygulanması öngörülmekte, 4721 sayılı Türk MedenîKanununun 87. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinde ise “ilkgenel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunluorganların oluşturulmamış olması” da “kendiliğinden sona erme” sebeplerindenbiri olarak belirlenmektedir.
Anayasa Mahkemesinin 16/3/2016 tarihli ve E.2015/3 (Değ.İş.), K.2016/1 sayılı; 31/5/2017 tarihli ve E.2016/10 (Değ. İş.), K.2017/3sayılı; 31/5/2017 tarihli ve E. 2017/1 (Değ.İş.), K.2017/5 sayılı; 13/12/2017tarihli ve E.2017/4 (Değ.İş.), K.2017/9 sayılı; 21/6/2018 tarihli ve E.2017/2(Değ.İş.), K.2018/6 sayılı; 25/6/2020 tarihli ve E.2017/3 (Değ. İş.), K.2020/4sayılı Kararlarına ilişkin karşıoy gerekçelerimde belirtildiği üzere, kanundaöngörülen sebeplerin gerçekleşmesi ile kendiliğinden sona erme hâllerinde,herhangi bir organın veya makamın karar almasına gerek kalmadan tüzel kişilikkanun hükmü gereği kendiliğinden sona ermektedir.
Adı geçen Partinin tüzel kişiliğinin de kanun gereğikendiliğinden sona ermesinden sonra ilk büyük kongrenin toplanması ve zorunluorganların oluşturulmasına ilişkin tasarruflar hukuken yok hükmünde olduğundan,bu davada verilecek karara esas alınması isabetli değildir.
Bu itibarla ve yukarıda belirtilen karşıoygerekçelerimdeki diğer sebeplerle davalı Partinin kendiliğinden dağılma hâlininve buna bağlı olarak hukukî varlığının sona erdiğinin tespiti için açılandavanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini düşündüğümden, çoğunluğun redyönündeki görüşüne katılmıyorum.
Üye
M. Emin KUZ