ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/51 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2021/10
Karar Tarihi : 14/1/2021
R.G. Tarih-Sayısı :26/2/2021-31407
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Halkın Kurtuluş Partisinin2017 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunugörüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” hükmüneyer verilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Halkın Kurtuluş Partisininteşkilatlandığı illerden kırk yedi il örgütüne ait 2017 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya parti yetkililerinin kendilerinin kullandıkları yerlerdesiyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerekisabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenenbilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi, kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Halkın Kurtuluş Partisinin 2017 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması nedeniyleişin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 111. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Halkın Kurtuluş Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2017 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas incelemeraporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2017 yılı gelirler toplamının 123.536,75 TL, öncekiyıldan devreden nakit toplamının 962,26 TL olduğu ve giderler toplamının 123.704,53 TL, gelecekyıla devreden nakit toplamının 794,48 TL olduğu anlaşılmaktadır.
12. Partinin 2017 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2017 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. Genel MerkezGelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 19.250 TL olup bu tutarıntamamı bağışlardan oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
15. Partinin il örgütlerinin gelirleri 104.286,75 TL olupbu tutarın 88.886,75 TL’si bağışlardan, 15.394 TL’si üye yıllık aidatlarındanve 6 TL’si üye giriş aidatından oluşmaktadır.
16. Parti il örgütlerinin 2017 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 19.392,62 TL olup bututarın 2.670 TL’si haberleşme giderlerinden, 14.460 TL’si kira giderlerindenve 2.262,62 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden oluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Giderleri
19. Partinin il örgütlerinin 2017 yılı giderleri toplamı 104.311,91TL olup bu tutarın 1.119,60 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 441 TL’sikırtasiye giderlerinden, 4.303,73 TL’si haberleşme giderlerinden, 150,00 TL’sitaşıma giderlerinden, 88.188,85 TL’si kira giderlerinden, 250 TL’si bakım veonarım giderlerinden ve 9.858,73 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlikgiderlerinden oluşmaktadır.
20. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
21. Partinin 2017 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Halkın Kurtuluş Partisinin 2017 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
Partinin 2017 yılı kesin hesabında gösterilen 123.536,75 TL gelir ve962,26 TLgeçen yıldan devreden nakit toplamı ile 123.704,53 TL gider ve 794,48 TL gelecek yıla devreden nakit toplamının eldeki bilgive belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’na uygun olduğuna 14/1/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI