ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/10 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2021/20
Karar Tarihi : 14/1/2021
R.G. Tarih-Sayısı :2/3/2021-31411
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Liberal Demokrat Partinin 2017 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunugörüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” hükmüneyer verilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Liberal Demokrat Partininteşkilatlandığı illerden elli sekizine ait 2017 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenenbilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle Parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi, kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelikeylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Liberal Demokrat Partinin 2017 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması nedeniyleişin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 111. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Liberal Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği2017 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2017 yılı gelirler toplamının 9.391 TL, öncekiyıldan devreden nakit toplamının 7.471 TL olduğu ve giderler toplamının 12.080 TL, gelecekyıla devreden nakit toplamının 4.782 TL olduğu anlaşılmaktadır.
12. Partinin 2017 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2017 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. Genel Merkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 4.519 TL olupbu tutarın tamamı bağışlardan oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 4.872 TL olupbu tutarın 3.430 TL’si bağışlardan, 420 TL’si üye giriş aidatlarından, 700TL’si üye yıllık aidatlarından ve 322 TL’si diğer gelirlerden oluşmaktadır.
16. Parti il örgütlerinin 2017 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 7.080 TL olup bututarın 1.045 TL’si temsil ağırlama giderlerinden, 372 TL’si haberleşmegiderlerinden, 725 TL’si seyahat, ulaşım ve konaklama giderlerinden, 4.484TL’si propaganda ve örgütlenme giderlerinden ve 454,00 TL’si diğer giderlerdenoluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Giderleri
19. Parti il örgütlerinin toplamı 5.000 TL olup bututarın 877 TL’si temsil ağırlama giderlerinden, 222 TL’si ise kırtasiye vebüro giderlerinden, 449 TL’si haberleşme ve kargo giderlerinden, 3.073 TL’sipropaganda ve örgütlenme giderlerinden ve 379 TL’si diğer giderlerdenoluşmaktadır.
20. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
21. Partinin 2017 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Liberal Demokrat Partinin 2017 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
Partinin 2017 yılı kesin hesabında gösterilen 9.391 TL gelir ve 7.471 TL geçen yıldandevreden nakit toplamı ile 12.080 TL gider ve 4.782 TL gelecek yıla devreden nakit toplamının eldeki bilgive belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’na uygun olduğuna 14/1/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI