ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2019/11(Değişik İşler)
Karar Sayısı : 2021/3
Karar Tarihi : 14/1/2021
R.G. Tarih-Sayısı :6/3/2021-31415
DAVACI: YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı
DAVALI: BüyükTürkiye Partisi
DAVANIN KONUSU: BüyükTürkiye Partisinin kendiliğinden dağılmahâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine kararverilmesi talebidir.
I. DAVANIN GEREKÇESİ
Büyük Türkiye Partisi kuruluşuna dair bildiri ve eklerini6/6/2016 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle 22/4/1983 tarihli ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 8. maddesine göre tüzel kişilikkazanmıştır. İlk Büyük Kongre’sini süresinde yapmayan ve zorunlu organlarınıoluşturmayan Parti hakkında, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 28/5/2019 tarihindedüzenlenen iddianame ile kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarakhukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi talep edilmektedir.
II. İDDİANAME
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 28/5/2019 tarihli ve51047475/2019-524 sayılı iddianamesinin ilgili bölümü şöyledir:
“Davalı Parti 02.07.2017 tarihindeki kurucular kurulutoplantısı ile genel başkan, merkez karar yönetim kurulu ve disiplin kuruluseçimi yapıldığını sonrasında başkanlık divanı oluşturulduğunu belirterek bunailişkin alınan kararları, bazı kurucular kurulu üyelerinin bir başkasını vekiltayin ettiğine ilişkin vekâletname olduğu iddia edilen belgeleri ve diğerevrakı Başsavcılığımıza sunmuştur.
Sunulan belgeler üzerindeki inceleme sonucunda davalıpartiye 19.07.2017 tarih ve 1306 sayılı yazımızla; “Kuruluşu yapılan siyasipartilerde kuruluş aşamasında oluşturulan geçici genel başkan ve merkez kararyönetim kurulunun ilk büyük kongreyi yapıncaya kadar parti yönetimindebulunabildikleri, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 16/8. maddesine görekurucular kurulunun ilk büyük kongreyi yapıncaya kadar bu kongrenin tümyetkilerini kullanma hakkına sahipse de kurucular kurulunun seçimli toplantıyöntemlerine uymak zorunda olduğu, kuruluş şamasında oluşturulan geçici partiyönetiminin yerine yeniden seçim ile görevlendirme yapılabilmesinin 2820 sayılıKanun’un 21/1. maddesine göre yargı gözetimi altında yapılan seçim ile mümkünolduğu, diğer yandan 2820 sayılı Kanun’un 14. maddesinde büyük kongrenintoplanma usulü belirlenmiş olduğundan geçici süre ile bu kongrenin yetkilerinikullanan kurucular kurulunun da toplanma usulünün bu kurullara bağlı olacağı,Kanun’da siyasi partilerin genel kurul toplantılarına vekâleten katılmayailişkin bir düzenleme de bulunmadığı dolayısıyla alınan kararlar ve yapılanseçimlerin Kanun’a uygun olmadığından siyasi parti siciline işlenmediğibelirtilerek kuruluş aşamasında oluşturulan geçici yönetimin süresi içerisindeyargı gözetiminde seçimli ilk büyük kongresini yapması gerektiği hususu” bildirilmiştir.
Mamak 1. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 17.01.2018 tarihve 19816 sayılı seçim sonuç tutanağından anlaşıldığı üzere; davalı partinin14.01.2018 tarihinde yaptığı merkez teşkilat organları seçiminde başkan ilebirlikte merkez karar ve yönetim kuruluna 10 asıl ve 7 yedek üye, merkezdisiplin kuruluna da 4 asıl ve 6 yedek üye seçilmiştir.
Bu kez de davalı partiye 05.03.2018 tarih ve 2018/105sayılı yazımızla; “Kongre evrakının incelenmesinde, kongrede 2820 sayılı Kanunaaykırı biçimde tüzük değişikliği yapıldığı, bu değişiklikler gözetilerekyapılan merkez organları seçimlerinin de Kanun’a uygun olmadığı, siyasipartilerin merkez karar ve yönetim organları ile disiplin organı üyesayılarının 2820 sayılı Kanun’un 16. ve 17. maddelerinde gösterilen zorunlusayıdan az olamayacağı göz ardı edilerek yapılan seçimin de geçerli bir seçimolduğunu kabul etmenin mümkün olmadığı, ayrıca 2820 sayılı Kanun’un 6/2.maddesine göre kimsenin birden fazla parti üyesi olamayacağı, aksi halde üyeliksıfatının bu siyasi partilerin hepsinde sona ereceği belirtilmesine rağmenDemokratik Sol Parti’de üye kaydı bulunan Mehmet Işık’ın parti genelbaşkanlığına seçildiği, diğer yandan parti, kurucu üyeliğinden istifa ettiğibildirilen bir kısım partilinin merkez karar ve yönetim kurulu ve merkezdisiplin kurulu yedek üyeliğine seçildiklerinin anlaşıldığı, bu itibarla tüzükdeğişikliği ve merkez organları seçimlerinin Kanun’un emrettiği hükümlere göreyapılmaması nedeniyle sicil kayıtlarımıza işlenmediği ve parti kongresinin yenilenerekeğer tüzükte değişiklik yapılacaksa 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nunemredici hükümlerine aykırı bir düzenleme yapılmadan değişiklik yapılması veKanun’a uygun bir tüzük ile yeniden seçim yapılması hususu” bildirilmiştir.
5/3/2018 tarih ve 2018/105 sayılı yazımız üzerine yenidenkongre kararı alan davalı parti, 8/4/2018 tarihinde yaptığı kongrede Mamak 3.İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 11/4/2018 tarih ve 110080 sayılı seçimtutanağından anlaşıldığı üzere başkan ile birlikte merkez karar ve yönetimkuruluna 50 asıl ve 10 yedek üye, merkez disiplin kuruluna da 7 asıl ve 3 yedeküye seçmiştir. Davalı partinin Merkez Karar ve Yönetim Kurulu asil üyeliğineseçilen toplam on kişinin başka partilere üye oldukları tespit edilerek 2820sayılı Kanun’un 6. maddesi gereği her iki partideki üyeliklerisonlandırılmıştır.
Gerek 10 mükerrer üyenin üyeliklerinin sonlandırılmasıgerekse genel başkan olarak seçilen kişinin aynı zamanda Merkez Karar veYönetim Kurulu asil üyesi olarak seçilmesi sebebiyle parti tüzüğünün 59.maddesinde düzenlenen Merkez Karar ve Yönetim Kurulu asıl üye sayısının 50kişiden oluşacağı hükmüne uyulmamıştır.
Ayrıca evrakın incelenmesinde Genel Başkan, 24 MerkezKarar ve Yönetim Kurulu asıl üyesi, 7 Merkez Karar ve Yönetim Kurulu Yedeküyesi, 4 Merkez Disiplin Kurulu asıl üyesi ve 1 Merkez Disiplin Kurulu yedeküyesi olmak üzere toplam 37 kişinin 2820 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğisiyasi partiler sicil dosyasına konulması gereken belgelerinin eksik olduğutespit edilerek 4/6/2018 tarihli ve 302 sayılı yazımızla eksiklikleringiderilmesi istenmişse de davalı partiye yapılan tebligat bila-tebliğ olarakdönmüştür. Yaptırılan adres araştırması da sonuçsuz kalmıştır.
Bu itibarla; davalı parti yukarıda açıklandığı üzeretüzel kişilik kazandığı 6/6/2016 tarihinden bu yana iki yıl içinde kanununaradığı şekilde ilk büyük kongresini yapmamış ve zorunlu organlarınıoluşturmamıştır.”
III.İNCELEME
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi,Raportör Ömer DURSUN tarafından hazırlanan rapor, ilgili Anayasa ve kanunhükümleri, bunların gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Büyük TürkiyePartisinin süresi içinde ilk Büyük Kongresini yapmadığını ve zorunluorganlarını oluşturmadığını ileri sürerek kendiliğinden dağılma hâlinin ve bunabağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesini talepetmiştir.
3. Anayasa Mahkemesinin 25/6/2020 tarihli ve 337873531/115.02/295/1414sayılı savunma isteyen yazısının tebligatı, bildirilen Parti adresinde kimseninbulunamaması nedeniyle Parti sicil dosyasından edinilen bilgilerle Partininkurucu üyesi olduğu belirlenen Ali Çetin’e 15/8/2020 tarihinde yapılmıştır. Parti,süresi içinde herhangi bir savunma yapmamıştır.
4. 2820 sayılıKanun’un;
- 6. maddesinin ikinci fıkrasında “Kimse, aynı zamandabirden fazla siyasi partinin üyesi olamaz, aksi halde üyelik sıfatı bu siyasipartilerin hepsinde birden sona ermiş sayılır.”,
- 14. maddesinin sekizinci fıkrasında “Büyük kongreilk toplantısını yapıncaya kadar, bu kongrenin yetkilerini kurucular kurulukullanır.”,
- 16. maddesinin birinci fıkrasında “Siyasi partilerinmerkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekilve sayıda kurulur. Büyük Kongrece seçilecek merkez organlarının her birinin üyesayısı 15’den az olamaz.”,
- 17. maddesinde “Siyasi partinin merkez disiplinkurulu, bu Kanunda ve parti tüzüğünde gösterilen şekilde kurulur. Bu kurulunüye sayısı yediden az olamaz.”,
- 21. maddesinin birinci fıkrasında “Siyasi partileringenel merkez, il ve ilçe organları seçimleri ile il kongresi ve büyük kongredelegelerinin seçimleri, yargı gözetimi altında gizli oy ve açık tasnif esasınagöre … yapılır.”,
- 32. maddesinin ikinci fıkrasında ise “Siyasipartilerin disiplin kurullarında görev alanlar, kongreler, Türkiye Büyük MilletMeclisindeki parti grubu üyelikleri hariç, partinin diğer organ, kurul vegörevlerinde bulunamaz, partiye bir hizmet bağıyla bağlı olamaz ve partidenherhangi bir suretle gelir sağlayamazlar.”
hükümleri yer almaktadır.
5. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi veParti sicili incelendiğinde;
- 2/7/2017 tarihinde yapılan Kurucular KuruluToplantısı’nda Kurucular Kurulunun Büyük Kongre yetkilerini kullanırken 2820sayılı Kanun hükümlerine uygun davranmak zorunda olduğu, Parti organlarınınbelirlenmesi için yapılacak seçimin yargı gözetimde yapılmadığı, BüyükKongre’nin toplantı usullerine uyulmadığı,
- Mamak 1. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 17/1/2018tarihli ve 19816 sayılı Seçim Sonuç Tutanağı’ından anlaşıldığı üzere davalıPartinin 14/1/2018 tarihinde yaptığı merkez teşkilat organları seçiminde başkanile birlikte Merkez Karar ve Yönetim Kuruluna 10 asıl ve 7 yedek üyenin, MerkezDisiplin Kuruluna da 4 asıl ve 6 yedek üyenin seçildiği,
- 14/1/2018 tarihinde yapılan toplantıya ilişkin Mamak 1.İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 17/1/2018 tarihli ve 19816 sayılı Seçim SonuçTutanağı’na göre Merkez Karar ve Yönetim Kuruluna 10 üyenin, Merkez DisiplinKuruluna 4 üyenin seçildiği, ayrıca Demokratik Sol Partide üye kaydı bulunanMehmet Işık’ın parti genel başkanlığına seçildiği, diğer yandan Parti kurucuüyeliğinden istifa ettiği bildirilen bir kısım partilinin Merkez Karar veYönetim Kurulu ve Merkez Disiplin Kurulu yedek üyeliğine seçildiği,
- 8/4/2018 tarihinde yapılan toplantıya ilişkin Mamak 3.İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 11/4/2018 tarihli ve 110080 sayılı Seçim SonuçTutanağı’na göre Merkez Karar ve Yönetim Kuruluna 50 üyenin, Merkez DisiplinKuruluna da 7 üyenin seçildiği ancak Merkez Karar ve Yönetim Kuruluna seçilen10 üyenin başka partilere üye olduğu ve parti genel başkanı seçilen kişininParti Merkez Karar ve Yönetim Kuruluna da seçildiği, ayrıca iki partideüyelikleri bulunan ve Merkez Karar ve Yönetim Kuruluna seçilen 10 üyenin heriki partiye ilişkin üyeliklerinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafındansona erdirildiği,
- Parti üyelikleri sona erdirilenler dışında 37 üyenin2820 sayılı Kanun’un 10. maddesi gereğince siyasi partiler sicil dosyasınakonulması gereken belgelerinin eksik olduğu
tespit edilmiştir. Anılan işlemlerin yukarıda belirtilenmevzuat hükümlerine aykırı olduğu anlaşılmaktadır.
6. Büyük Türkiye Partisinin Büyük Kongre’sini bugünekadar 2820 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak yapmadığı tespit edilmiştir.
7. Anılan Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasındasiyasi partinin en yüksek organının büyük kongre olduğu, yedinci fıkrasında iseilk büyük kongrenin partinin tüzel kişilikkazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplanması gerektiği belirtilmiştir.
8. Söz konusu madde uyarınca gerekli kuruluş bildirisi veeklerini 6/6/2016 tarihinde İçişleri Bakanlığına vererek Kanun’un 8. maddesinegöre tüzel kişilik kazanmış bulunan Partinin bu tarihten itibaren iki yıliçinde ilk büyük kongresini toplaması ve zorunlu organlarını oluşturmasıgerekmektedir.
9. Kanun’un 121. maddesinin birinci fıkrasında “TürkKanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğerkanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında dauygulanır.” denilmektedir. 22/11/2001tarihli ve 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun 87. maddesinin (2) numaralı bendinde ise ilk genel kurultoplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organlarınoluşturulmamış olması durumu derneğin kendiliğinden sona erme nedenlerindenbiri olarak sayılmıştır.
10. Açıklanan nedenlerle 6/6/2016 tarihinde tüzel kişilikkazanan ve ilk Büyük Kongre’sini süresinde yapmayan Partinin hukuki varlığınınsona erdiğinin tespiti gerekir.
11. Öte yandan 2820 sayılı Kanun’un 110. maddesininbirinci fıkrasında “Kapanan bir siyasi partinin malları, büyük kongretoplanma yeter sayısının salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine,bir diğer siyasi partiye veya başka bir parti ile birleşmek için kapanma kararıalınmışsa, birleşeceği partiye, ilgili partinin de kabul etmesi şartıyladevredilebilir. Aksi halde kapanan siyasi parti malları Hazineye geçer.”denilmektedir. Bu itibarla tüzel kişiliği sona eren Partinin mallarınınHazineye geçmesi gerekir.
lV. HÜKÜM
A. Büyük TürkiyePartisinin 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 121.maddesinin yollamasıyla 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun 87. maddesi gereğince dağılmış sayılarak hukuki varlığının sonaerdiğine,
B. Partinin tüm mallarının 2820 sayılı Kanun’un 110.maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazineye geçmesine,
C. Gereğinin yerine getirilmesi için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine,
14/1/2021 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI