ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/67 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2021/45
Karar Tarihi : 14/1/2021
R.G. Tarih-Sayısı :9/3/2021-31418
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokratik Sol Partinin 2016 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 4/1/2018 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulupbulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”hükmüne yer verilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerekkarara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Demokratik Sol Partininteşkilatlandığı kırk beş ile ait 2016 yılı kesin hesabının gönderilmediğitespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde deyapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Demokratik Sol Partisinin 2016 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren otuz gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Demokratik Sol Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği2016 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2016 yılı gelirler toplamının 497.018,61 TL, yıl sonundakiborç toplamı 159.123,18 TL, önceki yıldan devreden nakit toplamının 2.838,16 TL,önceki yıldan devreden diğer özvarlıkları toplamının 4.119.481,67 TL olduğu vegiderler toplamının 664.217,90 TL, gelecek yıla devreden nakit toplamının 15.151,61TL, yıl sonundaki alacaklar toplamının 65.222,81 TL, bina, taşıt, demirbaştoplamının 3.562.764,50 TL, stok toplamının 471.104,80 TL olduğuanlaşılmaktadır.
12. Partinin 2016 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2016 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. Genel Merkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 357.778,94 TLolup bu tutarın 128.391,25 TL’si bağışlardan, 6.663,91 TL’si üye yıllıkaidatlarından, 185.927,25 TL’si mal varlığı gelirlerinden ve 36.796,53 TL’sidiğer gelirlerden oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 139.239,67 TLolup bu tutarın 4.185,00 TL’si üye giriş aidatından, 10.345,00 TL’si üye yıllıkaidatından, 116.371,22 TL’si bağışlardan, 2.000 TL’si yardımlardan ve 6.338,45TL’si faaliyet gelirlerinden oluşmaktadır.
16. Parti il örgütlerinin 2016 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 522.889,83 TL olup bututarın 152.431,75 TL’si personel giderleri, 1.520 TL’si temsil veağırlama giderleri, 6.830,44 TL’si kırtasiye ve büro giderleri, 4.824,60 TL’sihaberleşme giderleri, 666,47 TL’si seyahat giderleri, 7.824,21 TL’si bakımonarım giderleri, 6.984,59 TL’si ısınma aydınlatma ve temizlik giderleri,5.924,91 TL’si vergi, sigorta, noter, mahkeme giderleri, 4.573,53 TL’si örgüteyardım giderleri, 5.116,77 TL’si akaryakıt giderleri, 2.000 TL’si basın yayıngiderleri, 8.623 seçim tanıtım propaganda giderleri, 86.316 TL’si kurultaygiderleri ve 229.253,56 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Giderleri
19. Parti il örgütlerinin giderleri toplamı 141.328,07 TLolup bu tutarın 579,76 TL’si personel giderleri, 17.000,69 TL’si temsil veağırlama giderleri, 4.269,84 TL’si kırtasiye ve büro giderleri, 14.941,40 TL’sihaberleşme giderleri, 589,23 TL’si taşıma giderleri, 1.462,01 TL’si seyahatgiderleri, 73.960 TL’si kira giderleri, 1.350 TL’si bakım onarım giderleri,8.734,56 TL’si ısınma aydınlatma ve temizlik giderleri, 1.483,60 TL’si vergi,sigorta, noter, mahkeme giderleri, 4.033 TL’si geçen yıldan kalan borç ödemeleri,3.418,60 TL’si akaryakıt giderleri, 4.150 TL’si basın yayın giderleri, 50 TL’siseçim tanıtım propaganda giderleri, 2.965 TL’si kurultay giderleri ve 2.340,38TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.
20. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
21. Partinin 2016 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan inceleme neticesinde değeri 100 TL’yi aşan taşınır mal, menkul kıymetile taşınmaz mal ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Demokratik Sol Partinin 2016 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
Partinin 2016 yılı kesin hesabında gösterilen 497.018,61TL gelir, 159.123,18 TL yıl sonundaki borç, 2.838,16 TL önceki yıldan devredennakit ve 4.119.481,67 TL önceki yıldan devreden öz kaynaklar toplamı ile 664.217,90TL gider, 15.151,61 TL gelecek yıla devreden nakit, 65.222,81 TL yıl sonundakialacaklar, 3.562.764,50 TL bina, taşıt, demirbaş ve 471.104,80 TL stoktoplamının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna 14/1/2021 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI