Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2019/10, K.2021/4 Sayılı Karar - 29/04/2021

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2019/10(Değişik İşler)

Karar Sayısı : 2021/4

Karar Tarihi : 29/4/2021

R.G. Tarih-Sayısı :5/6/2021-31502

DAVACI: YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı

DAVALI: Esnaf veÇiftçi Partisi

DAVANIN KONUSU: Esnafve Çiftçi Partisinin kendiliğinden dağılmahâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine kararverilmesi talebidir.

I. DAVANIN GEREKÇESİ

Esnaf ve Çiftçi Partisi kuruluşuna dair bildiri veeklerini 29/12/2010 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 8. maddesine göretüzel kişilik kazanmıştır. İlk Büyük Kongresini süresinde yapmayan ve zorunluorganlarını oluşturmayan Parti hakkında, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca8/5/2019 tarihinde düzenlenen iddianame ile kendiliğinden dağılma hâlinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesitalep edilmektedir.

II. İDDİANAME

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 8/5/2019 tarihli ve51047475/377 sayılı iddianamesinin ilgili bölümü şöyledir:

 “Davalı partiye 15.05.2014 tarih ve 489 sayılı yazımızlasiyasi partilerin ilk büyük kongrelerini tüzelkişilik kazanmalarından itibareniki yıl içerisinde yapmalarının zorunlu olduğu belirtilerek ilk büyük kongrelerininyapılıp yapılmadığı, yapılmış ise sonucunun sicil dosyasına konulmak üzeregönderilmesi, yapılmamışsa gerekli işlemlerin yapılması istenmiş, davalıpartinin 4.7.2014 tarih ve 11 sayılı yazıları ile kış şartları nedeniyleyapılamayan kongrenin 17.8.2014 tarihinde yapılacağı bildirilmiş ve bildirilentarihte yapılan 1. Olağan Kongreye ilişkin Altındağ 1. İlçe Seçim KuruluBaşkanlığının 20.8.2014 tarih ve 522 sayılı seçim sonuç tutanağına göre merkezyönetim kuruluna 2 üyenin, yönetim kuruluna 7 üyenin ve disiplin kuruluna 3üyenin seçildiği anlaşılmıştır.

17.02.2015 tarih ve 368 sayılı yazımızla 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 16. maddesinde “Siyasi partilerin merkez karar,yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıdakurulur. Büyük kongrece seçilecek merkez organlarının her birinin üye sayısı15’den az olamaz.”; aynı Kanunun 17. maddesinde ise “Siyasi partinin merkezdisiplin kurulu, bu Kanunda ve parti tüzüğünde gösterilen şekilde kurulur. Bukurulun üye sayısı yediden az olamaz.” amir hükümlerine uyulmadan partiorganları teşekkül ettirildiğinden olağanüstü kongre yapılıp parti organlarınıntüzük ve anılan kanun hükümlerine göre oluşturularak sonucun bildirilmesi talepedilmiştir. Bunun üzerine parti tarafından 22.3.2015 tarihinde olağanüstükongreye gidilmiş ve Altındağ 1. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 25.3.2015tarih ve 190 sayılı seçim sonuç tutanağına göre merkez yönetim kurulu asilüyeliğine 16 üyenin seçilmesine rağmen disiplin kurulu asil üyeliğine 5 kişininseçildiği görülmüştür.

Bilahare davalı parti 5.8.2018 tarihli ve 49 sayılıkararı ile yapılan kongrenin iptal edildiğini ve onun yerine yeniden kongreyapılacağını Başsavcılığımıza bildirmiş ve 30.1.2019 tarih ve 77 sayı ile dekongre yapıldığını ve partinin isminin “İslam Birliği Partisi” olarakdeğiştirildiğinin belirtilerek seçilenlerin listesinin yazı ekindegöndermiştir.

Bahsi geçen yazı ve eki evrakın incelenmesinde yargıdenetiminde seçim yapıldığını belgeleyen seçim kurulu başkanlığı seçim tutanağıgönderilmediği gibi 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 32/2. maddesindeki“siyasi partilerin disiplin kurullarında görev alanlar, kongreler, TürkiyeBüyük Millet Meclisindeki parti grubu üyelikleri hariç, partinin diğer organ,kurul ve görevlerinde bulunamaz” hükmüne aykırı olarak disiplin kurulunaseçilen yedi kişiden altısının aynı zamanda merkez yönetim kurulu yedeküyeliğine seçildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla;

Davalı partinin büyük kongresini yapma hususunda birkaçkez girişimde bulunduğu anlaşılmış ise de, tüzel kişilik kazanmasındanbaşlayarak iki yıl içinde kanunun aradığı şekilde ilk büyük kongresiniyapamamış ve zorunlu organlarını oluşturamamıştır.

…

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 14. maddesinin 7.fıkrasının son cümlesi ve 121. maddesi ile Dernekler Yasası’nın 36. maddesiyollamasıyla Türk Medeni Yasası’nın 87. maddesinin 2. bendi uyarınca ilk büyükkongresini süresinde yapmaması ve sorunlu organlarını oluşturmaması nedeni ilekendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sonaerdiğinin tespitine karar verilmesi”

III. PARTİNİN SAVUNMASI

1. Partinin 23/7/2020 tarihinde Anayasa Mahkemesikayıtlarına giren savunmasında Partinin kurulduktan sonra 2015 ve 2018tarihlerinde Büyük Kongrelerini yaptığı, yasal süre içinde gerçekleştirilenkongrelerin ve kongrelere ilişkin belgelerin kanunun aradığı şekil ve esaslarauygun olduğu, kongrelerin tamamına ilişkin belgelerin Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı Siyasi Partiler Bürosuna teslim edildiği, sonrasında YargıtaySiyasi Partiler Bürosunca Parti tüzel kişiliğine belge eksikliğine ilişkinherhangi bir bildirimin yapılmadığı belirtilerek Partinin kendiliğinden dağılmahâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine kararverilmesi talebinin reddine karar verilmesi istenmiştir.

2. Ayrıca Partinin 7/2/2021 tarihli ve 101 sayılı eksavunmasında; 2018 tarihinde gerçekleştirilen kurultayda seçilen Parti DisiplinKurulu üye listesinin Yüksek Seçim Kurulundan gelen memurlar tarafındandüzenlendiği, Parti Merkez Yönetim Kuruluna seçilen kişilerin istifa etmeyehazır oldukları ve Parti Kurultayının tekrar yapılması için izin istendiğiifade edilmiştir.

IV.İNCELEME

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi,Raportör Ömer DURSUN tarafından hazırlanan rapor, ilgili Anayasa ve kanunhükümleri, bunların gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

4. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Partinin süresiiçinde ilk Büyük Kongresini yapmadığını ve zorunlu organlarını oluşturmadığınıileri sürerek kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

5. Anayasa Mahkemesinin 7/2/2020 tarihli ve337873531/115.02/296/1413 sayılı savunma isteyen yazısı Parti GenelBaşkanlığına 2/7/2020 tarihinde tebliğ edilmiştir.

6. Parti savunmasında Büyük Kongrelerini yasal süre veşartlara uygun olarak gerçekleştirdiğini, kanunun aradığı şekil ve esaslarauygun olan kongre belgelerinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı Siyasi PartilerBürosuna eksizsiz teslim edildiği, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca Partiyebelge eksikliğine ilişkin herhangi bir bildirimde bulunulmadığı, kendiliğindendağılma hâlinin ve buna bağlı hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine kararverilmesi talebinin reddine karar verilmesi gerektiği ve mevcut aykırılıklarıngiderilmesi ve yeni bir kurultay yapılabilmesi için izin istendiği ifadeedilmiştir.

7. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının AnayasaMahkemesine gönderdiği iddianame ve ekleri ile Partinin savunmalarındananlaşıldığı üzere Parti 17/8/2014 ve 22/3/2015 tarihlerinde kongreleriniyapmıştır. Partinin 30/1/2019 tarihli yazısı ile Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına bildirilen kongre ise Seçim Kurulu Başkanlığı tarafındanonaylanan Seçim Tutanağı’nın kendisine gönderilmemesi sebebiyle YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı tarafından geçerli sayılmamıştır.

8. Partinin 7/2/2021 tarihli ve 101 sayılı yazıylagönderdiği ek savunmasında Disiplin Kurulu üyelerinin Yüksek Seçim Kurulumemurları tarafından seçildiğinin ifade edilmesine ve yeni bir kongreyapılabilmesi için izin istenmesine karşın 2820 sayılı Kanun’da Yüksek SeçimKurulu memurlarının parti kurul üyelerini seçebileceğine ilişkin bir hükümbulunmamakta, partilerin kurullarında görev alacak üyelerin büyük kongretarafından seçileceği ifade edilmektedir. Bununla birlikte 2820 sayılı Kanun’daAnayasa Mahkemesinin parti kongrelerinin yapılmasına izin verme veya kısıtlamagörev ve yetkisi bulunmamaktadır.

9. 2820 sayılı SiyasiKanun’un 16. maddesinde “Siyasi partilerin merkez karar, yönetim ve icraorganları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıda kurulur. Büyükkongrece seçilecek merkez organlarının her birinin üye sayısı 15’den azolamaz.”, anılan Kanun’un 17. maddesinde “Siyasi partinin merkezdisiplin kurulu, bu Kanunda ve parti tüzüğünde gösterilen şekilde kurulur. Bukurulun üye sayısı yediden az olamaz”, Kanun’un 32. maddesinde ise “Siyasipartilerin disiplin kurullarında görev alanlar, kongreler, Türkiye Büyük MilletMeclisindeki parti grubu üyelikleri hariç, partinin diğer organ, kurul vegörevlerinde bulunamaz, partiye bir hizmet bağıyla bağlı olamaz ve partidenherhangi bir suretle gelir sağlayamazlar.” hükümleri yer almaktadır.

10. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi veParti sicili incelendiğinde;

- 17/8/2014 tarihinde yapılan Kongreye ilişkin Altındağ1. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 20/8/2014 tarihli ve 522 sayılı Seçim SonuçTutanağı’na göre Merkez Yönetim Kuruluna iki üyenin, Yönetim Kuruluna yediüyenin ve Disiplin Kuruluna üç üyenin seçildiği,

- 22/3/2015 tarihinde yapılan Kongreye ilişkin Altındağ1. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının 25/3/2015 tarihli ve 190 sayılı Seçim SonuçTutanağı’na göre Merkez Yönetim Kurulu asil üyeliğine on altı üyeninseçilmesine rağmen Disiplin Kurulu asil üyeliğine beş kişinin seçildiği,

- Partinin 30/1/2019 tarihli ve 77 sayılı yazısında dakongre yapıldığı, Partinin isminin “İslam Birliği Partisi” olarakdeğiştirildiği belirtilmiş; anılan yazı ve ekinden yargı denetiminde seçimyapıldığını belgeleyen Seçim Kurulu Başkanlığı Seçim Tutanağı’nıngönderilmediği ve Disiplin Kuruluna seçilen yedi kişiden altısının aynı zamandaMerkez Yönetim Kurulu yedek üyeliğine seçildiği,

tespit edilmiştir. Bu işlemlerin yukarıda belirtilenmevzuat hükümlerine aykırı olduğu anlaşılmaktadır.

11. Anayasa Mahkemesinin 17/5/2012 tarihli ve E.2012/1(Değişik İşler), K.2012/2 sayılı, 8/12/2010 tarihli ve E.2009/4 (Değişikİşler), K.2010/6 sayılı kararlarında partinin savunmasının istenmesinden sonrada olsa genel kurul toplantılarının hukuka uygun olarak yapılmış olduğununtespiti hâlinde partinin hukuki varlığının sona erdiğinin tespiti talebininreddine karar verilmiştir. Ancak bakılmakta olan davada Partinin bugüne kadarBüyük Kongresini 2820 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak yapamadığıanlaşılmıştır. Kanun’un emredici hükümlerinden olan asgari üye sayısınaulaşılamamış olması nedeniyle Parti organlarının oluşturulmasından da sözedilemeyecektir.

12. 2820 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birincifıkrasında siyasi partinin en yüksek organının büyük kongre olduğu, altıncıfıkrasında ilk büyük kongrenin partinintüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplanması gerektiği belirtilmiştir.

13. Anılan madde uyarınca gerekli kuruluş bildirisi veeklerini 29/12/2010 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle Kanun’un 8.maddesine göre tüzel kişilik kazanmış bulunan Partinin bu tarihten itibaren ikiyıl içinde ilk büyük kongresini toplaması ve zorunlu organlarını oluşturmasıgerekmektedir.

14. Kanun’un 121. maddesinin birinci fıkrasında “TürkKanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğerkanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında dauygulanır” denilmektedir. 22/11/2001tarihli ve 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun 87. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinde ise ilkgenel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunluorganların oluşturulmamış olması durumu derneğin kendiliğinden sona ermenedenlerinden biri olarak sayılmıştır.

15. Açıklanan nedenlerle 29/12/2010 tarihinde tüzelkişilik kazanan ve ilk Büyük Kongresini süresinde yapmayan ve zorunlu organlarınıoluşturmayan Partinin hukuki varlığının sona erdiğinin tespiti gerekir.

16. Öte yandan 2820 sayılı Kanun’un 110. maddesininbirinci fıkrasında “Kapanan bir siyasi partinin malları, büyük kongretoplanma yeter sayısının salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine,bir diğer siyasi partiye veya başka bir parti ile birleşmek için kapanma kararıalınmışsa, birleşeceği partiye, ilgili partinin de kabul etmesi şartıyladevredilebilir. Aksi halde kapanan siyasi parti malları Hazineye geçer.”denilmektedir. Bu itibarla tüzel kişiliği sona eren Partinin mallarınınHazineye geçmesi gerekir.

V. HÜKÜM

A. Esnaf ve Çiftçi Partisinin22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 121. maddesininyollamasıyla 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 87.maddesi gereğince dağılmış sayılarak hukuki varlığının sona erdiğine,

B. Partinin tüm mallarının 2820 sayılı Kanun’un 110.maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazineye geçmesine,

C. Gereğinin yerine getirilmesi için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine,

29/4/2021 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.