ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/60 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2021/179
Karar Tarihi : 14/7/2021
R.G.Tarih-Sayısı :2/10/2021-31616
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Gezi Partisinin 2016 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 4/1/2018 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulupbulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasında “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların, Merkez Karar veYönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı” öngörülmüş ve aynıKanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “siyasi partilerin genelbaşkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile partimerkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarınınonaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgiiçin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere,ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyonlirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü haklarındeğerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.”denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezineilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı ve birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerininAnayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Gezi Partisinin teşkilatlandığı 1ile ait 2016 yılı kesin hesabının gönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
5. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendi kullandıkları yerlerde siyasi partifaaliyette bulunuluyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet edentutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindede yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Bu itibarla Gezi Partisinin 2016 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren otuz gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
8. Gezi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2016 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
9. Gezi Partisinin göndermiş olduğu 2016 yılı GenelMerkez kesin hesabına göre 2016 yılı gelirler toplamının 15.827,58 TL ve geçenyıldan devreden nakit toplamının 1.261,01 TL olduğu ve giderler toplamının 12.896,51 TL vegelecek yıla devreden nakit toplamının 4.192,08 TL olduğu anlaşılmaktadır.
10. Anayasa Mahkemesinin genel merkez kesin hesabınındayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiğidefterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğindenitibaren 30 gün süre verilmesine ilişkin 04.01.2018 tarihli ilk inceleme kararıPartiye 05.02.2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Partinin gelir-gider belgeleriile bu belgelerin kaydedildiği defterleri göndermemesi üzerine SayıştayBaşkanlığı tarafından partiye gönderilen 29.01.2021 tarihli veE-96894684-175.03-21007700 sayılı yazıyla da 2016 yılı esas incelemesininyapılabilmesi için gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiğidefterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi gerektiği tekrar bildirilmiştir.Ancak Parti Sayıştay Başkanlığına herhangi bir bilgi ve belge göndermemiştir.
11. 2820sayılı Kanun’un 69. maddesinde bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasipartinin tüzelkişiliği adına elde edileceği, siyasi partilerin genelmerkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirlerinin, parti merkez karar veyönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında alınacağı ve sağlanangelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi,makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzasının makbuzda ve dipkoçanlarında yer alacağı belirtilmiştir. Anılan Kanun’un 75. maddesinindördüncü fıkrasında da “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir” 76. maddesinin üçüncü fıkrasında ise “BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir” hükümleri yeralmaktadır.
12. Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca beşmilyon liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığından bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. Kanun’un 76. maddesinindördüncü fıkrasında ise belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti mal varlığının Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirat kaydedileceği hükmü bulunmaktadır.
13. Bu hükümlere göre siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağını oluşturan gelir-gider belgelerini Anayasa Mahkemesinesunması gerektiğinden Partinin genel merkez kesin hesabında gösterdiği hâldebelgelendirmediği gelir-gider rakamı kadar Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
14. Ayrıca Partinin kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarını Sayıştay Başkanlığına göndermemesidolayısıyla 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi gereğince yapılan araştırma veincelemeleri engellediği ve aynı madde gereğince istenilen bilgi ve belgelerivermediği tespit edilmiştir.
15. Kanun’un 75. maddesi hükmüne aykırı olarak PartiGenel Merkezinin gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarını göndermeyerekinceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.
IV. SONUÇ
Gezi Partisinin 2016 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
A. 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddelerine göre; genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarınıAnayasa Mahkemesine sunmayan ve gelir ve giderlerini belgelendirmeyen PartininGenel Merkez kesin hesabında gösterdiği 3.699,83 TL gelir tutarı ve 3.072,72 TLgider tutarı olmak üzere toplam 6.772,55 TL karşılığı Parti malvarlığınıntoplamı kadar parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesine,
B. Parti'nin kesinhesabında gösterilen 15.827,58 TL gelir, 1.261,01 TL geçen yıldan devredennakit toplamı ile 12.896,51 TL gider ve 4.192,08 TL gelecek yıla devreden nakittoplamının, Hazineye irat kaydedilmesi gerektiği değerlendirilenler dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıKanun’a uygun olduğuna,
C. Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterlerin gönderilmemesinden dolayı Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
14/7/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN