ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/84 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2021/180
Karar Tarihi : 14/7/2021
R.G.Tarih-Sayısı :2/10/2021-31616
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Anayol Partisinin 2016 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 4/1/2018 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulupbulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasında “Parti merkezi ve bağlı ilçeleride kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonunakadar, bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösteren kesinhesaplarınıhazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olankesinhesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır vebirleştirilir” hükmüne yer verilmiş ve 74. maddesinin ikinci fıkrasında da“Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri binbeşyüz lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabınmerkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı vebirleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin AnayasaMahkemesine verileceği hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Anayol Partisinin 18 ilteşkilatına ait 2016 yılı kesin hesabının gönderilmediği tespit edilmiştir.
5. Ayrıca, Partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliğiadına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de 75. maddegereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgilerivermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmışmilyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altınaalınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerinikendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin buşekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarakkaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi, kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Ayrıca Parti, Genel Merkez kesin hesap cetvelini18.9.2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş, dolayısıyla 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun 74. maddesindeki “…Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar” amir hükmüne uymamıştır.
10. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde: “74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve 15 milyon liradan30 milyon liraya kadar hafif para cezası verilir” denilmektedir.
11. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
12. Bu itibarla Anayol Partisinin 2016 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren otuz gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
- Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiğisürede verilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
13. AnayolPartisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2016 yılı kesin hesap çizelgeleri iledayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Ömer DURSUNtarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
14. 2820 sayılı Kanun’un 73. maddesininüçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde iller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesin hesapların merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek kararabağlanacağı ve birleştirileceği öngörülmüş veaynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasi partileringenel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ileparti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarınınonaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgiiçin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere,ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüzmilyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü haklarındeğerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.”denilerek il örgütlerinden gönderilen kesinhesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmişkesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
15. Partinin göndermiş olduğu 2016 yılı kesin hesabınagöre yıl içinde Genel Merkez hiçbir gelir elde etmemiş ve hiçbir giderdebulunmamıştır.
16. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların kendi mülkü veya kira olmasıgerekmektedir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyorise (genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) butakdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarakkaydedilmesi gerekir.
17. Parti yetkililerinin sundukları kesin hesapta GenelMerkeze ilişkin herhangi bir gelir ve gider gösterilmemiştir. Parti GenelMerkezinin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) bulunması gerekir. Yönetim gelir ve giderlerinin hesaplardagörülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Budurumda 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde yer alan bir siyasi partinin bütüngelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği ve 70.maddesinde bulunan bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına yapılacağı hükümlerine aykırı davranılmıştır.
18. Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğindenKanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekliişlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.
19. Diğer taraftan hiçbir gelir elde etmeyerek ve giderdebulunmayarak siyasi parti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2019 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesi mümkün değildir.
IV. SONUÇ
Anayol Partisinin 2016 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
A. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2016 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
B. Mahkemeye hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelikeylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
14/7/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN