ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/53 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2021/181
Karar Tarihi : 14/7/2021
R.G.Tarih-Sayısı :2/10/2021-31616
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
İlk Partinin 2017 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunugörüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde siyasi partilerin “Merkezkarar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğünde kesin hesapları onaylama göreviverilen yetkili organlarınca) alınmış parti genel merkezi ve iller örgütlerikesin hesaplarının incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkinkararın onaylı örneğini”, (e) bendinde ise “Parti genel sekreteri vegenel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayımtutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını” Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesinesunacakları belirtilmektedir.
4. İlk Partinin 2017 yılı kesin hesaplarının incelenipbirleştirildiği ve onaylandığına ilişkin kararı ve Parti genel sekreteri vegenel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayımtutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını göndermediği tespit edilmiştir.
5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
6. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen teşkilatlandığı illerden altmış üçil örgütüne ait 2017 yılı kesin hesabının da gönderilmediği tespit edilmiştir.
7. Partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
8. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendi kullandıkları yerlerde siyasi partifaaliyette bulunuluyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet edentutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı hüküm altınaalınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerinikendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin buşekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi, kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
11. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenenbilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır.
12. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.
13. Bu itibarla İlk Partinin 2017 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması nedeniyleişin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla, 2017 yılıkesin hesaplarının incelenip birleştirildiği ve onaylandığına ilişkin kararı,Parti genel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasamevcudunu gösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarakbanka yetkililerince onaylanmış mutabakat yazısını ve Genel Merkez kesin hesabınındayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiğidefterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğindenitibaren otuz gün süre verilmesine,
-Anayasa Mahkemesine, kesin hesabın istendiği sürede tamolarak verilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
- Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
14. İlk Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2017 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
15. İlk Partinin göndermiş olduğu 2017 yılı Genel Merkezkesin hesabına göre 2017 yılı gelirler toplamının 55.300 TL olduğu ve giderlertoplamının 55. 295,93 TL ve gelecek yıla devreden nakit toplamının 4,07 TLolduğu anlaşılmaktadır.
16. Anayasa Mahkemesinin 13/2/2019 tarihli ilk incelemekararıyla Partinin 2017 yılı kesin hesaplarının incelenip birleştirildiği veonaylandığına ilişkin kararı, Parti genel sekreteri ve genel saymanınınimzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayım tutanağı, bankahesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmış mutabakat yazısınıve genel merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ilebu belgelerin kaydedildiği defterlerinin Sayıştay Başkanlığına gönderilmesiiçin bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine karar verilmiş vebu karar Partiye 18/3/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir. Partinin anılan karar,tutanak, mutabakat yazısı ve gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri belirtilen süre içinde göndermemesi üzerine SayıştayBaşkanlığı tarafından partiye gönderilen 23/12/2020 tarihli ve96894684-175.3-E.20062690 sayılı yazıyla 2017 yılı esas incelemesininyapılabilmesi için karar, tutanak, mutabakat yazısı ve gelir-gider belgeleriile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesi gerektiği tekrarbildirilmiştir. Ancak Parti Sayıştay Başkanlığına herhangi bir bilgi ve belgegöndermemiştir.
17. 2820sayılı Kanun’un 69. maddesinde bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasipartinin tüzelkişiliği adına elde edileceği, siyasi partilerin genelmerkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirlerinin, parti merkez karar veyönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında alınacağı ve sağlanangelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi,makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzasının makbuzda ve dipkoçanlarında yer alacağı belirtilmiştir. Anılan Kanun’un 75. maddesinindördüncü fıkrasında da “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir” 76. maddesinin üçüncü fıkrasında ise “BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir” hükümleri yeralmaktadır.
18. Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca beş milyonliraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesi zorunlu olmadığından bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. Kanun’un 76. maddesinindördüncü fıkrasında ise belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyenparti giderleri miktarınca parti mal varlığının Anayasa Mahkemesi kararıylaHazineye irat kaydedileceği hükmü bulunmaktadır.
19. Bu hükümlere göre siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağını oluşturan gelir-gider belgelerini Anayasa Mahkemesinesunması gerektiğinden Partinin genel merkez kesin hesabında gösterdiği hâldebelgelendirmediği gelir-gider rakamı kadar Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
20. Ayrıca Partinin kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarını Sayıştay Başkanlığına göndermemesidolayısıyla 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi gereğince yapılan araştırma veincelemeleri engellediği ve aynı madde gereğince istenilen bilgi ve belgeleri vermediğitespit edilmiştir.
21. Kanun’un 75. maddesi hükmüne aykırı olarak PartiGenel Merkezinin gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarını göndermeyerekinceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.
IV. SONUÇ
İlk Partinin 2017 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
A. Parti hesabınındenetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2017 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
B. 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddelerine göre; genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarınıAnayasa Mahkemesine sunmayan ve gelir ve giderlerini belgelendirmeyen Partininkesin hesabında gösterdiği 55.300 TL gelir tutarı ve 55.300 TL gider tutarıolmak üzere toplam 110.600 TL karşılığı Parti malvarlığının toplamı kadar partimalvarlığının Hazineye irat kaydedilmesine,
C. Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterlerin gönderilmemesinden dolayı Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
14/7/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN