ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2019/42 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2023/5
Karar Tarihi : 9/3/2023
R.G. Tarih-Sayısı :22/6/2023-32229
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Türkiye Komünist Hareketi Partisinin 2018 yılı kesinhesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Recep KÖMÜRCÜ, Serdar ÖZGÜLDÜR, Burhan ÜSTÜN,Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, YıldızSEFERİNOĞLU ve Selahaddin MENTEŞ’in katılımlarıyla 4/12/2019 tarihinde yapılanilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. Türkiye Komünist Hareketi Partisinin 2018 yılı kesinhesap dosyasında, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilatlistesinde aktif görünen beş ile ait kesin hesap cetvelinin sunulmadığı tespitedilmiştir.
3. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen8/10/2019 tarihli yazıyla 2018 yılında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınıngönderdiği listede aktif olarak görünen beş il ve bağlı ilçe örgütleriningerçek durumunu yansıtan kesin hesabının on gün içinde Sayıştay Başkanlığınagönderilmesi istenmiştir.
4. Parti; Sayıştay Başkanlığına 28/10/2019 tarihindevermiş olduğu cevapta bu teşkilatların 2018 yılı içinde atama yoluylakurulduğunu, kuruluş evraklarındaki eksiklikler nedeniyle 2019 yılı başınakadar Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı Siyasi Partiler Sicil Bürosu tarafındansisteme işlenmediğini, 2019 yılı başı itibarıyla sisteme işlendiğinde isesisteme kuruluş evraklarının verildiği 2018 yılının kaydedildiğini bildirmiştir.
5. Sayıştay Başkanlığı tarafından Anayasa Mahkemesinesunulan ilk inceleme raporu ve eklerinde Partinin Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı ile yaptığı yazışmalar, cevabında yer verdiği hususlara ilişkinkanıtlayıcı belgeler yer almamakta olup konuya ilişkin tereddütgiderilememiştir.
6. Bu itibarla Türkiye Komünist Hareketi Partisinin 2018yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesap cetvelinin sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelirve gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren otuz günsüre verilmesine,
- Kesin hesapcetvelleri sunulmayan il örgütlerine ilişkin belgelerin Sayıştay Başkanlığıtarafından istenmesine ve esas incelemede değerlendirilmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
7. Türkiye Komünist Hareketi Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2018 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve SayıştayBaşkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulanesas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
8. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerden Partinin 2018 yılı gelirler toplamının 279.866,42 TL, geçenyıldan devreden nakit toplamının 9.063,75 TL olduğu ve giderler toplamının 235.593,89 TL, gelecekyıla devreden nakit toplamının 53.336,28 TL olduğu anlaşılmıştır.
9. Kesin hesap cetvelleri sunulmayan beş il örgütüneilişkin olarak Sayıştay Başkanlığınca konuya ilişkin bilgilerin istendiği yazı,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca 22/3/2022 tarihli yazı ile cevaplandırılmıştır.Başsavcılığın cevabı incelendiğinde bahsi geçen il teşkilatlarının kuruluşunun2018 yılında siyasi partinin siciline kaydedildiği görülmüştür. Bu sebeplepartinin il teşkilatları kesin hesaplarının bu teşkilatların kuruluşlarının YargıtayCumhuriyet Başsavcılığınca sicile işlenmemesinden kaynaklandığı şeklindekiaçıklamalar yerinde görülmemiştir.
10. Partinin 2018 yılı kesin hesap dosyasında, YargıtayCumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünen beşil teşkilatına ait kesin hesap cetvellerinin sunulmadığı tespit edilmiştir.
11. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kirayaisabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
12. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması ve benzeri birtakımgenel yönetim giderlerini de yapması gerekir.
13. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde deyapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekildeyapmış oldukları giderlerin bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
14. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
15. Anayasa Mahkemesine bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.
16. Partinin beş il teşkilatına ilişkin kesin hesap cetvellerininverilmemesi dışında 2018 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarınınyukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2018 yılı kesin hesabınındoğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
A. Gelirlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Gelirleri
17. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 37.230 TLolup bu tutarın 26.500 TL’si il teşkilatlarından aktarılan gelirlerden, 3.360TL’si bağışlardan, 7.370 TL’si üye yıllık aidatlarından oluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
19. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 242.636,42 TLolup bu tutarın 71.341,42 TL’si bağışlardan, 98.325 TL’si üye yıllıkaidatlarından, 72.970 TL’si ise genel merkezden ve ilçe teşkilatlarındanaktarılan gelirlerden oluşmaktadır.
20. Parti il örgütlerinin 2018 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
21. Partinin Genel Merkezgiderleri toplamı 35.000 TL olup bututarın 26.000 TL’si kira giderlerinden, 9.000 TL’si diğer teşkilatlaraaktarılan giderlerden oluşmaktadır.
22. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Giderleri
23.Parti il örgütlerinin giderleri toplamı 200.593,89 TL olup bu tutarın 139.130TL’si kira giderlerinden, 7.308,84 TL’si ısınma ve aydınlatma giderlerinden,1.300 TL’si diğer giderlerden, 49.500 TL’si diğer teşkilatlara aktarılangiderlerden, 3.355,05 TL’si haberleşme giderlerinden oluşmaktadır.
24. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
25. Partinin 2018 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan inceleme neticesinde herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkulkıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Türkiye Komünist Hareketi Partisinin 2018 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
A. Partinin 2018yılı kesin hesabında gösterilen 279.866,42 TL gelir ve 9.063,75 TL geçenyıldan devreden nakit toplamı ile 235.593,89 TL gider ve 53.336,28 TL gelecek yıla devreden nakit toplamının eldeki bilgive belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’na uygun olduğuna,
B. Beş ilteşkilatına ilişkin Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
9/3/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE