ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/6 (Değişik İşler)
Karar Sayısı : 2023/2
Karar Tarihi : 19/6/2023
R.G. Tarih - Sayı : 23/6/2023 - 32230
Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının; 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimlerine katılmayan HalklarınDemokratik Partisine Hazine ve Maliye Bakanlığınca 22/4/2983 tarihli ve 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ek 1. maddesinin altıncı fıkrası uyarıncaödenen Devlet yardımına tedbiren bloke konulmasına ve harcama yapılmış ise buharcamayla birlikte söz konusu yardımın Partiden/harcamayı yapan ilgililerdentahsil edilerek Hazineye gelir kaydedilmesine karar verilmesi talebini içeren7/6/2023 tarihli dilekçesi ve ekleri incelendi, RaportörEvren ALTAY tarafından hazırlanan konuya ilişkin rapor okundu, gereğigörüşülüp düşünüldü:
1.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının dilekçesinin içeriğinden, tedbir talebi veHazineye irat kaydı talebinin dayanağı olarak Anayasa’nın ve Siyasi PartilerKanunu’nun, siyasi partilere Devletçe yapılacak mali yardım ile siyasipartilerin gelir ve giderlerinin mali denetimine ilişkin hükümlerine yerverildiği görülmüş ve söz konusu taleplerin Halkların Demokratik Partisinintemelli kapatılması talebiyle açılan dava kapsamında yapılmadığı ve bu dava ilebir ilgisinin bulunmadığı, siyasi partilerin mali denetimi kapsamında başvurudabulunulduğu anlaşılmıştır.
2.Siyasi partilerin mali denetimine ilişkin düzenlemelere, Anayasanın 69. maddesinde,Siyasi Partiler Kanunu’nun “Mali Hükümler” başlıklı Üçüncü Kısmında yeralan 61 ilâ 77. maddelerinde, Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 55. ve 56. maddeleri ile Anayasa Mahkemesiİçtüzüğünün 51. ve 52. maddelerinde yer verilmekte ve söz konusu düzenlemelerdesiyasi partilerin mali denetimi konusunda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınaverilen herhangi bir görev ve yetki bulunmamaktadır.
3.Siyasi Partiler Kanunu’nun Üçüncü Kısmının “Anayasa Mahkemesince YapılacakMali Denetim” başlıklı Dördüncü Bölümünde yer alan 74. maddesi şuşekildedir:
“Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuna uygunluğunu denetler. Ancak yapılacak kanuna uygunluk denetimi siyasipartilerin amaçlarına ulaşmak için yapılmasında fayda görülen faaliyetleridaraltacak veya bu faaliyetlerin yerindeliğini içerecek şekilde yapılamaz.Denetimde harcamaların gerçek mahiyeti esas alınır. Şekle ve usule ilişkineksiklikler harcamaların kabul edilmemesini gerektirmez.
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri binbeşyüz lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.
Siyasi parti hakkında kapatma kararı verilmiş olması halindekapatma kararının verildiği tarihe kadar olan döneme ilişkin hesaplar da AnayasaMahkemesi tarafından denetlenerek karara bağlanır. Bu takdirde denetime esaskesin hesabın verilmesi ve denetime ilişkin diğer esas ve usuller AnayasaMahkemesi tarafından belirlenir.
Siyasi partiler amaçlarına ulaşmak için gerekli gördüklerisiyasi faaliyetleri kapsamında her türlü harcama yapabilirler.
Siyasi partiler mal ve hizmet alımı ile yapım işlerini, açıkihale, kapalı zarf usulü ve yazılı veya sözlü olmak üzere doğrudan veyapazarlık usullerinden herhangi biri ile yapabilir.
Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçenbelgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerdeharcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğerbelgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerleaslının temin edilemediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeleryerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerikullanılabilir.
Siyasi partiler ücret mukabili geçici veya sürekli olarakçalıştırdıkları kişilere ödedikleri ayni ve nakdi sağlık ve sosyal yardımgiderleri ile amaçlarına ulaşmak için görevlendirdikleri kişiler tarafındanyapılan yurt içi ve yurt dışı seyahatlere ilişkin konaklama, yol masrafları vediğer zorunlu harcamaları gider olarak kayıt edebilirler.
Siyasi partiler, mal ve hizmet alım sözleşmelerinden kaynaklananmahkeme kararları ile ödedikleri miktarı ve masraflarını gider olarakkaydedebilirler.”,
4. AynıKanun’un 75. maddesinde de şu hükümler yer almaktadır:
“Anayasa Mahkemesi, kesinhesaplara ait bilgilerinbelgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.
Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar. Budenetimi, Sayıştaydan yardım sağlanarak hazırlatacağı raporlar üzerindenyapabileceği gibi, siyasi partilerin genel merkezlerinde ve mahalliteşkilatlarında doğrudan doğruya veya kendi üyeleri arasından görevlendireceğibir naip üye veya mahallin en kıdemli adli veya idari yargı hakimi niyabetindeyaptıracağı inceleme ve araştırmalar üzerinden de yapabilir. Bu maksatla, yeminlibilirkişi görevlendirebilir.
Anayasa Mahkemesi, ilgili siyasi partinin başkanındanveya temsilcisinden yazılı mütalaa isteyebilir; gerekli görürse sorumlu uzmanmuhasipler de dahil ilgililerin sözlü açıklamalarını dinleyebilir.
Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partiningelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygunolmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir.
Siyasi partilerin büyük kongrelerinin kesinhesaplarhakkındaki kararları, Anayasa Mahkemesinin denetimini etkilemez. AnayasaMahkemesinin bu denetim sonucunda vereceği kararlar kesindir.”
5. AnayasaMahkemesince yapılacak mali denetimin usul ve esaslarına ilişkin benzerdüzenlemelere Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 55. ve 56. maddeleri ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 51. ve 52.maddelerinde de yer verilmiştir.
6. Sözkonusu Kanun ve İçtüzük hükümleri incelendiğinde, siyasi partilerin, kararabağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlıilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birerörneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına göndermekzorunda oldukları görülmektedir. Bir başka deyişle, Anayasa Mahkemesincedenetlenecek yıla ait kesin hesapların, bir sonraki yılın Haziran ayı sonunakadar Anayasa Mahkemesine verileceği belirtilmek suretiyle denetimin,denetlenen yıldan bir sonraki yılda yapılması öngörülmüştür. Buna göre, siyasipartilerin 2023 yılına yönelik mali denetimleri, 2024 yılının Haziran ayındansonra yapılabilecektir.
7. Buçerçevede, siyasi partilerin mali denetimine ilişkin usul ve esasların yeraldığı kanuni düzenlemelere göre siyasi partilerin 2023 yılını kapsayan malidenetim süreci henüz başlamadığından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca ilerisürülen ve ilgili yılın denetimi kapsamında değerlendirilebilecek hususlarınAnayasa Mahkemesince bu aşamada incelenebilmesi mümkün değildir.
8. Öteyandan, siyasi partilerin Anayasa Mahkemesince yapılacak mali denetimiöncesinde, partilerin belirli bir gelir kaleminin dayanağını teşkil edenişlemlerin hukuka uygunluğu hususunda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklara ilişkinolarak ilgili idarelerce genel hükümlere göre işlem tesis edilebilmesine engelbulunmadığı gibi bu işlemlere karşı yargı yollarının açık olduğu da izahtanvarestedir.
Açıklanangerekçelerle, Halkların Demokratik Partisinin 2023 yılına yönelik mali denetimikapsamında incelenebilecek hususlara ilişkin olarak Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığınca bulunulan talepler hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA19/6/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE