ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/46 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2023/1
Karar Tarihi : 9/3/2023
R.G.Tarih-Sayı :12/7/2023-32246
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Genç Anadolu Partisinin 2016 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 4/1/2018 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulupbulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2. Genç Anadolu Partisinin 2016 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir ve gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren otuz gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
3. Genç Anadolu Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği2016 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
4. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerden Partinin 2016 yılı gelirler toplamının 247.550 TL ve giderlertoplamının 247.550 TL olduğu anlaşılmıştır.
5. Partinin 2016 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2016 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. Genel Merkez Gelirleri
6. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 225.025 TLolup bu tutarın 38.775 TL’si üye giriş aidatı ve 186.250 TL’si üye yıllıkaidatlarından oluşmaktadır.
7. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede Genel Merkez gelirlerinin 2820 sayılıKanun’a uygun olmadığı tespit edilmiştir.
Partiye gönderilen yazıda 2016 yılı işletme defterindekayıtlı olan ve aşağıdaki tabloda ayrıntıları verilen toplam 225.025 TLtutarında gelire ilişkin gönderilen tek makbuzun mevzuatta belirtilen şartlarıtaşımadığı görülmüş ve bu hususun izahı istenmiştir.
Yevmiye No.
Gelir Makbuzu Tarihi/No.
Açıklama
Tutar (TL)
1 ve 2
4/3/2016/4
Üye giriş aidatı, üye aidatı toplamı aktif ŞAHİN ve 24 Arkadaşı
225. 025
TOPLAM:
225. 025
Parti tarafından verilen cevapta, 2016 bilançosuna ait ililçeler ve genel merkez bütçelerinin incelenmesi neticesinde hesaplamada artniyet olmaksızın eksik veya fazla toplandığı ve gerekli düzeltmelerin yapıldığıifade edilmiştir. Parti cevabında ek olarak kanıtlayıcı bir belge göndermemişve belirtilen eksikleri gidermemiştir.
2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde; partilerin genelmerkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirlerinin, parti merkez karar veyönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında alınacağı sağlanan gelirintürü ve miktarıyla gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzudüzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası, makbuzda ve dip koçanlarındabulunmamaktadır.
2820 sayılı Kanun’un 75. maddesinin dördüncü fıkrasındamali denetim sonunda o siyasi partinin kanuna uygun olmayan gelirler ilegiderleri tespit edilirse bu gelir ve giderlerin Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verileceği belirtilmiştir.
Mezkûr Kanun’un 76. maddesinin birinci fıkrasında kanunhükümlerine aykırı olarak gelir edindiği Anayasa Mahkemesince tespit edilensiyasi partilerin bu yolla elde ettikleri gelirlerin tamamının karşılığınınHazineye irat kaydedilmesine karar verileceği, anılan maddenin dördüncüfıkrasında ise Kanun’un 69. maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak birsiyasi partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsaAnayasa Mahkemesi kararıyla bu gelirin Hazineye irat kaydedileceğibelirtilmiştir.
2820 sayılı Kanun tarafından belirlenen usule aykırıolarak elde edilen toplam 225.025 TL gelir karşılığı parti malvarlığının, 2820sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddesi uyarınca Hazineye gelir kaydedilmesigerekmektedir.
Ancak Anayasa Mahkemesinin 5/6/2021 tarihinde ResmîGazete’de yayımlanan 29/4/2021 tarihli ve E.2020/4, K.2021/5 sayılı kararında,Genç Anadolu Partisinin 2820 sayılı Kanun’un 121. maddesinin yollamasıyla22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddesi gereğincedağılmış sayılarak hukuki varlığının sona erdiğine ve Partinin tüm mallarının2820 sayılı Kanun’un 110. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazineye geçmesinekarar verilmiştir.
Açıklanan sebeplerle 2820 sayılı Kanun tarafındanbelirlenen usule aykırı olarak elde edilen toplam 225.025 TL gelir hakkındayapılacak işlem bulunmamaktadır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
8. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 22.525 TL olupbu tutarın 8.125 TL’si üye giriş aidatı ve 14.400 TL’si üye yıllık aidatıgelirlerinden oluşmaktadır.
9. Parti il örgütlerinin 2016 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
10. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 225.025 TLolup bu tutarın 40.250 TL’si temsil ve ağırlama giderleri, 45.500 TL’sikırtasiye ve büro giderleri, 50.012 TL’si taşıma giderleri, 44.113 TL’siseyahat giderleri, 45.150 TL’si kira giderlerinden oluşmaktadır.
11. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede Genel Merkez giderlerinin 2820 sayılıKanun’a uygun olmadığı tespit edilmiştir.
Partiye gönderilen yazıda 2016 yılı işletme defterinde kayıtlı olan ve aşağıdakitabloda ayrıntıları verilen toplam 247.550 TL tutarındaki harcamaların faturaveya fatura yerine geçen belgeler ile sözleşme yerine gider makbuzu ilegerçekleştirilme nedenlerinin açıklanması istenmiştir.
Yevmiye No.
Gider
Makbuzu
Tarihi/Sayısı
Açıklama
Tutar (TL)
1
27/7/2016/13
Temsil ve ağırlama
40. 250
2
11/8/2016/14
Kırtasiye
68. 025
3
12/10/2016/15
Taşıma ve seyahat
94. 125
4
14/12/2016/16
Kira
45. 150
Toplam:
247. 550
Not: Kırtasiyegiderlerinin 22.525 TL’si il örgütü gideri olarak yapılmıştır.
Parti tarafından verilen cevapta, 2016 ve 2017bilançosuna ait il ilçeler ve genel merkez bütçelerinin incelenmesi neticesindehesaplamada art niyet olmaksızın eksik veya fazla toplandığı ve gereklidüzeltmelerin yapıldığı ifade edilmiştir.
2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncıfıkrasında “Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçenbelgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerdeharcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğerbelgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbirsebeplerle aslının temin edilemediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçenbelgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerikullanılabilir.”, 75. maddesinin dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir” ve 76. maddesinin sonfıkrasında “Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye iratkaydedilir” denilmiştir.
Parti yukarıdaki tabloda belirtilen harcamalarınbelgelendirmesi için gider pusulası başlığını taşıyan evrakları kanıtlayıcıevrak olarak sunmuştur. Ancak gider pusulası 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılıVergi Usul Kanunu’nun 234. maddesinde açıklanmış ve anılan Kanun’un 227.maddesinde yer alan “Maliye Bakanlığı, düzenlenmesi mecburi olan belgelerdebulunması zorunlu bilgileri belirlemeye ve bu belgelerden uygun gördüklerine,düzenlenme saatinin yazılması mecburiyeti getirmeye yetkilidir.” hükmüneistinaden 1/2/1994 tarihli ve 21536 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 225 SıraNo.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nin (2) numaralı bölümünde mezkurTebliğ’in ekinde yer alan gider pusulasının anlaşmalı matbaalara bastırılacağıveya notere tasdik ettirileceği belirtilmiş ve anlaşmalı matbaalardabastırılması ve kullanılmasında "Vergi Usul Kanunu uyarınca VergiMükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtımı HakkındaYönetmelik" hükümlerine uyulacağı ifade edilmiştir.
Bahsi geçen Vergi Usul Kanunu Uyarınca Vergi MükellefleriTarafından Kullanılan Belgelerin Basım ve Dağıtımı Hakkında Yönetmelik’in 8.maddesinin üçüncü fıkrasında ise anlaşmalı matbaaların gider pusulasını mezkûrYönetmelik’in ekinde yer alan özel işareti (Maliye Bakanlığı amblemi) koyarakbasacakları belirtilmiştir.
Partinin kanıtlayıcı evrak olarak sunduğu belgelerde,açıklanan mevzuat hükümlerinde belirtilen şartlar bulunmamaktadır. 213 sayılıKanun’un 227. maddesinin üçüncü fıkrasında belgelerin öngörülen zorunlubilgileri taşımaması hâlinde vergi kanunları bakımından hiç düzenlenmemişsayılacağı belirtilmiştir. Partinin Anayasa Mahkemesine sunduğu belgeler,gerekli şartları taşımadığından gider pusulası olarak değil ancak gider makbuzuolarak değerlendirilebilecektir.
Yukarıdaki açıklamalarla gereğince kira sözleşmesiyapılmadan gider makbuzu ile kira ödemesinin yapıldığı ve belirtilen diğergiderler için ise fatura, fatura yerine geçen belge veya harcamanın doğruluğunugösterecek muhtevası olan diğer tevsik edici belgenin gönderilmediği tespitedilmiştir (AYM, E.2016/7, (siyasi parti mali denetimi) K.2020/7, 21/05/2020).
Bu hâliyle yukarıda tabloda ayrıntısı verilen 22.525TL’lik il örgütüne ait kırtasiye gideri düşüldükten sonra kalan 225.025 TL gidertoplamının 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye gelirkaydedilmesi gerekmektedir.
Ancak Anayasa Mahkemesi 5/6/2021 tarihinde ResmîGazete’de yayımlanan 29/4/2021 tarihli ve E.2020/4, K.2021/5 sayılı kararında,Genç Anadolu Partisinin 2820 sayılı Kanun’un 121. maddesinin yollamasıyla22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddesi gereğincedağılmış sayılarak hukuki varlığının sona erdiğine ve Partinin tüm mallarının2820 sayılı Kanun’un 110. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazineyegeçmesine karar vermiştir.
Açıklanan sebeplerle 2820 sayılı Kanun tarafındanbelirlenen usule aykırı olarak elde edilen toplam 225.025 TL gelir hakkındayapılacak işlem bulunmamaktadır.
2. İl Örgütleri Giderleri
12.Parti il örgütlerinin giderleri toplamı 22.525 TL olup bu tutarın tamamıkırtasiye giderlerinden oluşmaktadır.
13. Genel Merkez giderleri bölümünde açıklanan sebeplerle22.525 TL gider toplamının 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddeleri uyarıncaHazineye gelir kaydedilmesi gerekmekle birlikte gene aynı kısımda belirtilensebeplerle yapılacak işlem bulunmamaktadır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
14. Partinin 2016 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan inceleme neticesinde herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkulkıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Genç Anadolu Partisinin 2016 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
A. 22/4/1983tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olmayan 225.025 TL gelirve 247.550 TL gider olmak üzere toplam 472.575 TL karşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri uyarıncaHazineye irat kaydedilmesine,
B. 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanun’a uygun olmayan 225.025 TL gelir ve 247.550 TL giderolmak üzere toplam 472.575 TL karşılığı Parti mal varlığı hakkında yapılacakişlem bulunmadığına,
C. Partinin 2016yılı kesin hesabında gösterilen 247.550 TL gelir ve 247.550 TL gider toplamının2820 sayılı Kanun’a uygun olmadığı belirlenenler dışında kalan bölümünün eldekibilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğuna,
9/3/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE