ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/5 (Değişikİşler)
Karar Sayısı : 2023/3
Karar Tarihi : 22/6/2023
R.G.Tarih-Sayı :12/9/2023-32307
TALEPTE BULUNAN: AnavatanPartisi
TALEBİN KONUSU: Yeniden Anavatan Partisinin isminin, rumuzunun veambleminin 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 96.maddesine aykırılığı ileri sürülerek hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilindenterkinine karar verilmesi talebidir.
I. TALEBİN GEREKÇESİ
Anavatan Partisi vekilinin başvuru dilekçesinde özetle;sonradan kurulan Yeniden Anavatan Partisinin kullandığı isim, rumuz ve ambleminkendi partilerinin isim, rumuz ve amblemiyle iltibasa mahal verecek şekildebenzer olduğu belirtilerek anılan Partinin kullandığı isim, rumuz ve amblemin hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkininekarar verilmesi talep edilmiştir.
II. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞININ MÜTALAASI
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının mütalaasında özetle; siyasi partiler sicil kayıtlarının incelenmesineticesinde Anavatan Partisinin kısaltılmış adının “Anap”, YenidenAnavatan Partisinin kısaltılmış adının ise “Yeniden Anavatan” olduğu;Anavatan Partisinin ambleminde beyaz zemin üzerinde bal peteği biçimindekiTürkiye haritası bulunduğu, harita üzerinde arı figürü ve bu figürün üzerindede kırmızı renkli “ANAVATAN”, figürün altında ise “PARTİSİ”yazılarının bulunduğu, Yeniden Anavatan Partisi tarafından kullanılan amblemdeise sarı zemin üzerinde arı figürü ve bu figürün altında beyaz renkli harflerle“YENİDEN” ve bunun altında beyaz renkli büyük harflerle “ANAVATAN”yazısının yer aldığı belirtilmiştir.
Söz konusu tespitlerin ardından her iki partininisimlerinin, rumuzlarının ve amblemlerinin birlikte değerlendirildiğibelirtilen mütalaada Yeniden Anavatan Partisinin “Yeniden” kelimesieklemek suretiyle belirlediği isminin ve rumuzunun Anavatan Partisinden açıkçaayırt edilmesine imkân sağlamadığı, yine Yeniden Anavatan Partisine aitamblemin Anavatan Partisi amblemiyle aynı olmamakla birlikte iltibasa mahalverecek şekilde benzer olduğu ifade edilerek Yeniden Anavatan Partisinin isim,rumuz ve ambleminin hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkinine kararverilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
III. PARTİNİN SAVUNMASI
Yeniden Anavatan Partisi savunmasında özetle; AnavatanPartisinin 20/5/1983 tarihinde kurulan Anavatan Partisinin bir devamıolmadığını, müstakil olarak kurulan yeni bir parti olduğunu, Yeniden AnavatanPartisi ile Anavatan Partisinin isim ve amblemleri arasında üçüncü şahıslarıyanıltacak bir benzerlik bulunmadığını ve son olarak Yeniden AnavatanPartisinin kurulmasında 2802 sayılı Kanun’a ve sair mevzuata aykırı bir durumunbulunmadığını belirterek Partilerinin isminin, rumuzunun ve ambleminin hükümsüzlüğü ve siyasi parti sicilinden terkinitalebinin reddine karar verilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
IV. İNCELEME
1. Anavatan Partisi vekilinin başvurusu, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının mütalaası, Yeniden Anavatan Partisininsavunması, Raportör Burak FIRAT tarafından hazırlanan rapor, ilgili Anayasa vekanun kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer belgeler okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Taleptebulunan Anavatan Partisi 7/9/2011 tarihinde;isminin, rumuzunun ve ambleminin hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkininekarar verilmesi istenen Yeniden Anavatan Partisi ise 5/5/2023 tarihinde kuruluşuna dair bildirge ve eklerinin İçişleriBakanlığına verilmesi suretiyle tüzel kişilik kazanmıştır.
3.Anayasa’nın 68. maddesinin üçüncü fıkrasında “Siyasî partiler önceden izinalmadan kurulurlar ve Anayasa ve kanun hükümleri içerisinde faaliyetlerinisürdürürler.” hükmüne yer verilmiş, 69. maddesinin son fıkrasında da siyasipartilerin kuruluş ve çalışmalarının anılan maddedeki esaslar çerçevesindekanunla düzenleneceği belirtilmiştir.
4. Siyasipartilerle ilgili esasların düzenlendiği 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun “Kullanılamayacak parti adları ve işaretler:”başlıklı 96. maddesinin birinci fıkrasında “…siyasî parti sicilinekayıtlı bulunan siyasî partilerin isimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri vebenzeri işaretleri[nin] aynen veya iltibasa mahal verecek şekilde başkabir siyasi partice kullanılmayacağı…” belirtilmiştir.
5. Öteyandan 2820 sayılıKanun’un “Diğer sebeplerle başvuru” başlıklı 104. maddesinin üçüncüfıkrasında “…siyasiparti siciline kayıtlı bulunan siyasi partilerin isimleri, amblemleri verumuzlarını aynen veya iltibasa mahal verecek şekilde kabul eden veya kullanansiyasi parti aleyhine Anayasa Mahkemesine, Cumhuriyet Başsavcılığınca resenveya ilgili siyasi parti tarafından doğrudan yazı ile başvurulur. AnayasaMahkemesi başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde isim, amblem verumuzlarla ilgili olarak siyasi parti siciline kayıt önceliğine göre yapacağıincelemede bu Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasına aykırılık görürse,aykırılık teşkil eden isim, amblem ve rumuzların hükümsüzlüğüne ve siyasi partisicilinden terkinine karar verir.” hükmüyer almaktadır.
6. Anılandüzenlemelere göre bir partinin siyasi parti siciline kayıtlı başka birpartinin isim, amblem ve rumuzunu aynen veya iltibasa yol açacak şekildekullanması yasaklanmıştır. Siyasi parti siciline kayıtlı bir partininambleminde yer alan bir şekil veya figürün diğer bir parti tarafındankarışıklığa yol açmaması şartıyla kullanılmasında ise herhangi bir engelbulunmamaktadır.
7. Siyasipartilerin seçmenlere vereceği mesajları daha anlaşılabilir kılması ve hitapettikleri seçmen kitlesinin önem atfettiği değerlerin sahiplenildiğinin ifadeedilmesi bakımından hedeflediği idealleri yansıtan ve özetleyen isim, rumuzveya amblemleri kullanmaları son derece doğaldır. Ancak partiler; bu isim,rumuz veya amblemleri siyasi parti siciline daha önceden kayıtlı olanpartilerin isim, rumuz veya amblemleriyle iltibasa mahal vermeyecek şekildekullanmalıdır. Bir partinin kullanacağı isim, rumuz veya amblemin başka birparti izlenimi vermemesi, yanılgıya veya yanlış anlamaya sebep olmamasıgerekir. Siyasi partilerin isim, rumuz ve amblemleri açık olmalı ve kişilerinbir siyasi partiyi başka bir siyasi parti ile karıştırmasına yol açmamalıdır.
8. İsminin, rumuzunun ve ambleminin hükümsüzlüğüne ve siyasi partisicilinden terkinine karar verilmesi talebinde bulunulan Yeniden AnavatanPartisi, talepte bulunan Anavatan Partisinden daha sonra kurulmuştur. AnavatanPartisi ve Yeniden Anavatan Partisi isimleri birlikte değerlendirildiğinde,Yeniden Anavatan Partisinin “Yeniden” kelimesini eklemek suretiyle belirlediğiisminin Anavatan Partisinden açıkça ayırt edilmesine imkân sağlamadığı ve buşekilde kullanılmasının karışıklığa ve yanlış anlamaya neden olacağı sonucunavarılmıştır (Benzer yöndeki karar için bkz. AYM, E.2016/4 (D. İş), K.2016/11, §6).
9. Öte yandan siyasi parti sicil kaydına göre Anavatan Partisinin rumuzu“Anap”, Yeniden Anavatan Partisinin rumuzu ise “Anavatan”şeklindedir. Yeniden Anavatan Partisinin kullandığı “Anavatan” rumuzununAnavatan Partisinin rumuzundan farklı olmakla birlikte bu Partinin ismi ileaynı olduğu dikkate alındığında, Yeniden Anavatan Partisinin kullandığı rumuzunAnavatan Partisinden açıkça ayırt edilmesine imkân sağlamadığı anlaşılmaktadır.
10. Talepte bulunan Anavatan Partisinin amblemiincelendiğinde ise amblemde beyaz zeminüzerinde altıgen şeklinde ve sarı renkte bal peteklerinden oluşan Türkiyeharitası bulunduğu, sarı ve siyah renklerden ibaret arı figürünün bal yapar birşekilde Türkiye haritasının üst kısmında ve haritayı ortalayacak şekildekonumlandırıldığı görülmektedir. Yeniden Anavatan Partisi tarafından kullanılanamblemde de sarı fon üzerinde siyah ve beyazrenklerden oluşan arı figürünün yine bal yapar bir şekilde yer aldığıgörülmektedir. Her ne kadar Yeniden Anavatan Partisinin ambleminde Türkiyeharitası bulunmasa da zemin renginin Anavatan Partisi ambleminde yer alanaltıgen bal petekleri ile aynı oluşu, kullanılan arı figürünün benzerbüyüklükte, bal yapar biçimde ve aynı yöne doğru duruşu gözetildiğindeYeniden Anavatan Partisinin ambleminin seçmenin yanılmasına sebep olabilecek nitelikteolduğu ve Anavatan Partisinin ambleminden duraksamaya neden olmayacak şekildeayırt edilmesinin mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
11.Açıklanan nedenlerle Yeniden AnavatanPartisi tarafından kullanılmakta olan isim, rumuz ve amblemin2820 sayılı Kanun’un 96. maddesine aykırı olduğu anlaşıldığından anılanPartinin isim, rumuz ve ambleminin hükümsüzlüğü ve siyasi parti sicilindenterkini talebinin kabulü gerekir.
V. HÜKÜM
Yeniden Anavatan Partisinin isim, rumuz ve ambleminin;iltibasa mahal verecek şekilde Anavatan Partisinin isim, rumuz ve amblemi ilebenzer olması sebebiyle 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 104. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince hükümsüzlüğüne ve siyasipartiler sicilinden terkinine 22/6/2023 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR