ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2022/5 (Değişikİşler)
Karar Sayısı : 2023/5
Karar Tarihi : 13/7/2023
R.G. Tarih - Sayı :19/10/2023 - 32344
DAVACI: YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı
DAVALI: Yeni DünyaPartisi
DAVANIN KONUSU: YeniDünya Partisinin kendiliğinden dağılmahâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine kararverilmesi talebidir.
I. DAVANIN GEREKÇESİ
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Yeni Dünya Partisinin ilk büyük kongresini 27/3/2016tarihinde yaptıktan sonra üst üste iki kez süresinde büyük kongresini yapmadığıgerekçesiyle kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi talebini içeren 6/9/2022 tarihli ve 2022/51047475/1255 sayılı yazısınınilgili kısmı şöyledir:
“2820 sayılı Siyasi Partiler Yasasının 14/6 maddesiuyarınca “Büyük kongre parti tüzüğünün göstereceği süreler içerisinde toplanır.Bu süre iki yıldan az üç yıldan fazla olamaz.
Parti Tüzüğü’nün 38. maddesinde büyük kongretoplantılarının en az iki en çok üç yılda bir yapılacağı ifade edilmiştir.
Bu hükümlere göre parti, en son yaptığı büyük kongredenitibaren en geç üç yıl içerisinde büyük kongresini yapmak zorundadır. Parti 27/3/2016tarihinde yapmış olduğu ilk büyük kongresinden altı yıldan fazla süre geçmişolmasına rağmen geçerli bir kongre yapmamıştır. 8/5/2022 tarihinde yapıldığıbildirilen 2. Olağan Kongreye ait kongre evrakları ve seçilenlere ait belgelergönderilmemiş, kongrede seçilenlerin sadece isimlerinin bildirildiği, T.C.kimlik numaraları ve diğer kimlik bilgilerinin bulunmadığı anlaşılmıştır.Davalı siyasi partiye kongre evraklarını ve ilgili evrakları göndermeleri için1/7/2022 tarihinde yazılan yazımıza cevap verilmemiş, bugüne kadar istenenbilgi ve belgeler gönderilmemiştir.
2820 sayılı Yasanın 121. maddesinin atfı nedeni ile,derneklerin sona erme hallerini düzenleyen 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun87/5 maddesi uyarınca “genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılmaması”kendiliğinden sona erme hallerinden biridir.
…
2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 14/6 ve 121.maddeleri ile 5253 sayılı Dernekler Yasası’nın 36. maddesi yollamasıyla TürkMedeni Yasası’nın 87/5 maddesi uyarınca üst üste iki kez süresinde büyükkongresini yapmaması nedeni ile kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlıolarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi iddia vetalep olunur.”
II. PARTİNİN SAVUNMASI
Yeni Dünya Partisinin 1/12/2022 tarihinde AnayasaMahkemesi kayıtlarına giren savunmasında Partinin 27/3/2016 tarihinde ilkolağan genel kongresini, 8/5/2022 tarihinde ise ikinci olağan kongresiniyaptığı, ilgili evrakların Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına iletildiği,mazbata dışındaki evrakların savunmanın ekinde sunulduğu ifade edilmiştir.
III.İNCELEME
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yazısı, RaportörÖmer DURSUN tarafından hazırlanan rapor, ilgili Anayasa ve kanun hükümleri,bunların gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Yeni DünyaPartisinin süresi içinde üst üste iki kez büyük kongresini yapmadığını ilerisürerek kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığınınsona erdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
3. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 8. maddesinde belirtilen bildiri ve belgelerin İçişleri Bakanlığınaverilmesiyle siyasi partilerin tüzel kişilik kazanacağı, 14. maddesinin birincifıkrasında siyasi partinin en yüksek organının büyük kongre olduğu, altıncıfıkrasında ise büyük kongrenin parti tüzüğünün göstereceği süreler içindetoplanacağı, bu sürenin iki yıldan az üç yıldan fazla olamayacağıbelirtilmiştir. Parti Tüzüğü’nün 15. maddesinde de büyük kongre toplantılarınıniki yıldan az, üç yıldan fazla olmayan sürelerde yapılacağı ifade edilmiştir.
4. Büyük Anavatan Partisi ismiyle kurulan ve daha sonraisim değişikliği yapan Yeni Dünya Partisi, kuruluşuna dair bildiri ve eklerini16/11/2009 tarihinde İçişleri Bakanlığına vererek 2820 sayılı Kanun’un 8.maddesine göre tüzel kişilik kazanmıştır. İlkbüyük kongresini 27/3/2016 tarihinde yapan Partinin 2820 sayılı Kanun’un 14.maddesinin altıncı fıkrası ve Parti Tüzüğü’nün 15. maddesi gereğince en geçüçer yıllık dönemlerde büyük kongrelerini yapması gerekmektedir.
5. Kanun’un 121. maddesinin birinci fıkrasında “TürkKanunu Medenîsi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğerkanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasî partiler hakkında dauygulanır.” denilmektedir. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddesinde kuruluş amacınıngerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesi, ilk genel kurul toplantısının kanundaöngörülen sürede yapılmaması ve zorunlu organlarının oluşturulmaması, tüzükgereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının imkânsız hâle gelmesi ve olağangenel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılmaması durumları derneklerinkendiliğinden sona erme hâlleri arasında sayılmıştır.
6. İlk büyük kongresini 27/3/2016 tarihinde yapan YeniDünya Partisi, ikinci büyük kongresini 8/5/2022 tarihinde yaptığınısavunmasında belirtmiş ve buna kanıt olarak “Sandık Tutanağı” adınıtaşıyan bir belge göndermiş ise de 2820 sayılı Kanun’un 20. maddesi uyarıncasiyasi partilerin büyük kongrelerinin seçim kurulları gözetiminde yapılmasıgerekmekte olup Parti tarafından seçim kurulunca tanzim edilen herhangi birmazbatanın ibraz edilememesi sebebiyle yapıldığı ileri sürülen büyük kongreninhukuken geçerli kabul edilmesi mümkün değildir.
7. Açıklanan nedenlerle 16/11/2009 tarihinde tüzelkişilik kazanan, ilk büyük kongresini 27/3/2016 tarihinde yapan, bu tarihtensonra en az iki defa parti büyük kongresini yapması gerekirken süresindekongrelerini yapmayan Partinin hukuki varlığının sona erdiğinin tespitigerekir.
8. 2820 sayılı Kanun’un 110. maddesinin birincifıkrasında “Kapanan bir siyasi partinin malları, büyük kongre toplanma yetersayısının salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine, bir diğer siyasipartiye veya başka bir parti ile birleşmek için kapanma kararı alınmışsa,birleşeceği partiye, ilgili partinin de kabul etmesi şartıyla devredilebilir.Aksi halde kapanan siyasi parti malları Hazineye geçer.” denilmektedir. Buitibarla tüzel kişiliği sona eren Partinin mallarının Hazineye geçmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
A. Yeni Dünya Partisinin 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 121. maddesinin yollamasıyla 22/11/2001 tarihli ve4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 87. maddesi gereğince dağılmış sayılarakhukuki varlığının sona erdiğine,
B. Partinin tüm mallarının 2820 sayılı Kanun’un 110.maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazineye geçmesine,
C. Gereğinin yerine getirilmesi için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine,
13/7/2023 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE