ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2022/6 (Değişikİşler)
Karar Sayısı : 2023/6
Karar Tarihi : 13/7/2023
R.G. Tarih - Sayı :19/10/2023 - 32344
DAVACI: YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı
DAVALI: Değişim veDemokrasi Partisi
DAVANIN KONUSU: Değişimve Demokrasi Partisinin kendiliğindendağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitinekarar verilmesi talebidir.
I. DAVANIN GEREKÇESİ
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Değişim ve Demokrasi Partisinin ilk büyük kongresinisüresinde yapmadığı ve zorunlu organlarını oluşturmadığı gerekçesiylekendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sonaerdiğinin tespitine karar verilmesi talebini içeren 6/9/2022 tarihli ve 2022/51047475/1256 sayılı yazısının ilgilikısmı şöyledir:
“2820 Sayılı Siyasi Partiler Yasasının 14/7. Maddesigereğince siyasiparti tüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde ilkbüyük kongresini yapmak zorundadır. Adı geçen Parti tarafından 18/06/2021tarihinde 1. Olağan Kongresini yaptığını Başsavcılığımıza bildirilmiş ise de,kongreye ait evraklar ve seçilenlere ait belgeler gönderilmemiştir. Kongredeseçilenlerin sadece isimlerinin yazılı olduğu, T.C kimlik numaraları ve diğerkimlik bilgilerinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Davalı siyasi partiye kongreevraklarını ve ilgili evrakları göndermeleri için 17/05/2022 tarihinde yazıyazılmış, ancak yazılan yazımız genel merkez olarak bildirilen adrestebulunmamaları nedeniyle iade edilmiş, yapılan adres araştırmasına rağmen partininadresi tespit edilememiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 121. maddesininatfı nedeni ile, derneklerin sona erme hallerini düzenleyen 4721 sayılı TürkMedeni Yasası'nın 87. maddesinin 2. bendi uyarınca ''İlk genel kurultoplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organlarınoluşturulmamış olması'' kendiliğinden sona erme hallerinden biridir.
Davalı parti tüzel kişilik kazandığı 03/06/2020tarihinden bu yana iki yılı aşkın bir süre geçtiği halde ilk büyük kongresiniyapmamış ve zorunlu organlarını oluşturmamıştır.
…
2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 14. maddesinin 7.fıkrasının son cümlesi ve 121. maddesi ile Dernekler Yasası’nın 36. maddesiyollamasıyla Türk Medeni Yasası’nın 87. maddesinin 2. bendi uyarınca ilk büyükkongresini süresinde yapmaması ve sorunlu organlarını oluşturmaması nedeni ilekendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sonaerdiğinin tespitine karar verilmesi iddia ve talep olunur.”
II. PARTİNİN SAVUNMASI
Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve33787353-115.02-(E.2022/6 D. İş)-773/2964 sayılı savunma istediği yazısınıntebligatı, Parti adresinde kimsenin bulunamaması nedeniyle 11/2/1959 tarihli ve7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 35. maddesi ile Tebligat Kanunu’nunUygulanmasına Dair Yönetmelik’in 57. maddesi gereğince Partinin Genel Merkezadresinin kapısına 4/11/2022 tarihinde asılmış ve tebliğ evrakı mahallemuhtarına bırakılmıştır. Parti, süresi içinde savunma vermemiştir.
III.İNCELEME
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yazısı, RaportörÖmer DURSUN tarafından hazırlanan rapor, ilgili Anayasa ve kanun hükümleri,bunların gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Değişim ve DemokrasiPartisinin süresi içinde ilk büyük kongresini yapmadığını ve zorunluorganlarını oluşturmadığını ileri sürerek kendiliğinden dağılma hâlinin ve bunabağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesini talepetmiştir.
3. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun8. maddesinde belirtilen bildiri ve belgelerin İçişleri Bakanlığınaverilmesiyle siyasi partilerin tüzel kişilik kazanacağı, 14. maddesinin birincifıkrasında siyasi partinin en yüksek organının büyük kongre olduğu, yedincifıkrasında ise parti kurucularının ilk büyük kongreyi partinin tüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıliçinde toplamak zorunda olduğu belirtilmiştir.
4. Değişim veDemokrasi Partisi, kuruluşuna dair bildirive eklerini 3/6/2020 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 8. maddesine göre tüzel kişilik kazanmıştır. PartininKanun’un 14. maddesi uyarınca bu tarihten itibaren iki yıl içinde ilk büyükkongresini toplaması ve zorunlu organlarını oluşturması gerekmektedir.
5. Kanun’un 121. maddesinin birinci fıkrasında “TürkKanunu Medenîsi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğerkanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasî partiler hakkında dauygulanır.” denilmektedir. 22/11/2001tarihli ve 4721 sayılı Türk MedeniKanunu’nun 87. maddesinde kuruluş amacının gerçekleşmesinin imkânsız hâlegelmesi, ilk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmaması vezorunlu organlarının oluşturulmaması, tüzük gereğince yönetim kurulununoluşturulmasının imkânsız hâle gelmesi ve olağan genel kurul toplantısının ikidefa üst üste yapılmaması durumları derneklerin kendiliğinden sona erme hâlleriarasında sayılmıştır.
6. 3/6/2020 tarihinde tüzel kişilik kazanan Değişim ve Demokrasi Partisinin tüzel kişilik kazandığı tarihten itibaren iki yıl içindeilk büyük kongresini toplamadığı ve zorunlu organlarını oluşturmadığıanlaşıldığından 2820 sayılı Kanun’un 121.maddesinin yollamasıyla 4721 sayılı Kanun’un 87. maddesi gereğince Partinin dağılmışsayılarak hukuki varlığının sona erdiğinintespiti gerekir.
7. Öte yandan 2820 sayılı Kanun’un 110. maddesininbirinci fıkrasında “Kapanan bir siyasi partinin malları, büyük kongretoplanma yeter sayısının salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine,bir diğer siyasi partiye veya başka bir parti ile birleşmek için kapanma kararıalınmışsa, birleşeceği partiye, ilgili partinin de kabul etmesi şartıyladevredilebilir. Aksi halde kapanan siyasi parti malları Hazineye geçer.”denilmektedir. Bu itibarla tüzel kişiliği sona eren Partinin mallarınınHazineye geçmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
A. Değişim ve Demokrasi Partisinin 22/4/1983 tarihli ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 121. maddesinin yollamasıyla 22/11/2001tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 87. maddesi gereğince dağılmışsayılarak hukuki varlığının sona erdiğine,
B. Partinin tüm mallarının 2820 sayılı Kanun’un 110.maddesinin birinci fıkrası uyarınca Hazineye geçmesine,
C. Gereğinin yerine getirilmesi için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine,
13/7/2023 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE