ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/1 (Değişik İşler)
Karar Sayısı : 2024/1
Karar Tarihi : 4/4/2024
R.G.Tarih-Sayı : 14/6/2024-32576
DAVACI: YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı
DAVALI: Adalet veÖzgürlük Partisi
DAVANIN KONUSU: Adaletve Özgürlük Partisinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarakhukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi talebidir.
I. DAVANIN GEREKÇESİ
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, Adalet ve Özgürlük Partisininilk büyük kongresini süresinde yapmadığı ve zorunlu organlarını oluşturmadığıgerekçesiyle kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukukivarlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesi talebini içeren 3/1/2024 tarihli ve 2024/51047475/4 sayılı yazısınınilgili kısmı şöyledir:
“2820 Sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 14/7. maddesiuyarınca “Parti kurucuları ilk büyük kongreyi, partinin tüzel kişilikkazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplamak zorundadırlar”
2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 121. maddesininatfı nedeni ile, derneklerin sona erme halleri düzenleyen 4721 sayılı TürkMedeni Yasası’nın 87. maddesinin 2. bendi uyarınca “İlk genel kurultoplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organlarınoluşturulmamış olması” kendiliğinden sona erme hallerinden biridir.
Davalı parti tüzel kişilik kazandığı 18/11/2021tarihinden bu yana iki yılı aşkın bir süre geçtiği halde ilk büyük kongresiniyapmamış ve zorunlu organlarını oluşturmamıştır.
…
Davalı Adalet ve Özgürlük Partisi’nin, 2820 sayılı SiyasiPartiler Yasası’nın 14. maddesinin 7. fıkrasının son cümlesi ve 121. maddesiile Dernekler Yasası’nın 36. maddesi yollamasıyla Türk Medeni Yasası’nın 87.maddesinin 2. bendi uyarınca, ilk büyük kongresini süresinde yapmaması vezorunlu organlarını oluşturmaması nedeni ile kendiliğinden dağılma halinin vebuna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesiiddia ve talep olunur.”
II. PARTİNİN SAVUNMASI
Anayasa Mahkemesinin savunma istemine ilişkin 13/2/2024tarihli ve 33787353-115.02/179/716 sayılı yazısının yer aldığı tebliğ evrakı, Partiadresinde kimsenin bulunamaması nedeniyle 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılıTebligat Kanunu’nun 35. maddesi ile Tebligat Kanunu’nun Uygulanmasına DairYönetmelik’in 57. maddesi gereğince Partinin Genel Merkez adresinin kapısına 19/2/2024tarihinde asılmış ve tebliğ evrakının bir nüshası mahalle muhtarınabırakılmıştır. Parti, süresi içinde savunma vermemiştir.
III.İNCELEME
1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yazısı, RaportörÖmer DURSUN tarafından hazırlanan rapor, ilgili Anayasa ve kanun hükümleri,bunların gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Adalet ve ÖzgürlükPartisinin süresi içinde ilk büyük kongresini yapmadığını ve zorunluorganlarını oluşturmadığını ileri sürerek kendiliğinden dağılma hâlinin ve bunabağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitine karar verilmesini talepetmiştir.
3. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun8. maddesinde belirtilen bildiri ve belgelerin İçişleri Bakanlığınaverilmesiyle siyasi partilerin tüzel kişilik kazanacakları, 14. maddesininbirinci fıkrasında siyasi partinin en yüksek organının büyük kongre olduğu,yedinci fıkrasında ise parti kurucularının ilk büyük kongreyi partinin tüzelkişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplamak zorunda oldukları belirtilmiştir.
4. Adalet ve Özgürlük Partisi, kuruluşuna dair bildiri veeklerini 18/11/2021 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle 2820 sayılıKanun’un 8. maddesine göre tüzel kişilik kazanmıştır. Partinin Kanun’un 14.maddesi uyarınca bu tarihten itibaren iki yıl içinde ilk büyük kongresinitoplaması ve zorunlu organlarını oluşturması gerekmektedir.
5. Kanun’un 121. maddesinin birinci fıkrasında “TürkKanunu Medenîsi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğerkanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasî partiler hakkında dauygulanır.” denilmektedir. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun87. maddesinde kuruluş amacının gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesi, ilkgenel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmaması ve zorunluorganlarının oluşturulmaması, tüzük gereğince yönetim kurulununoluşturulmasının imkânsız hâle gelmesi ve olağan genel kurul toplantısının ikidefa üst üste yapılmaması durumları derneklerin kendiliğinden sona erme hâlleriarasında sayılmıştır.
6. Adalet ve Özgürlük Partisinin tüzel kişilik kazandığı 18/11/2021tarihinden itibaren iki yıl içinde ilk büyük kongresini toplamadığı ve zorunluorganlarını oluşturmadığı anlaşıldığından 2820 sayılı Kanun’un 121. maddesininyollamasıyla 4721 sayılı Kanun’un 87. maddesi gereğince Partinin dağılmışsayılarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespiti gerekir.
7. Öte yandan 2820 sayılı Kanun’un 110. maddesininbirinci fıkrasında “Kapanan bir siyasi partinin malları, büyük kongretoplanma yeter sayısının salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine,bir diğer siyasi partiye veya başka bir parti ile birleşmek için kapanma kararıalınmışsa, birleşeceği partiye, ilgili partinin de kabul etmesi şartıyladevredilebilir. Aksi halde kapanan siyasi parti malları Hazineye geçer.” denilmektedir.Bu itibarla tüzel kişiliği sona eren Partinin mallarının Hazineye geçmesigerekir.
IV. HÜKÜM
A. Adalet veÖzgürlük Partisinin 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun121. maddesinin yollamasıyla 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk MedenîKanunu’nun 87. maddesi gereğince dağılmış sayılarak hukuki varlığının sonaerdiğine,
B. Partinin tümmallarının 2820 sayılı Kanun’un 110. maddesinin birinci fıkrası uyarıncaHazineye geçmesine,
C. Gereğininyerine getirilmesi için karar örneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmesine,
4/4/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL